Ξηρά μάτια στο γραφείο και τον χειμώνα

Γράφει ο Βασίλειος Σκουτέρης MD, FEBO, Χειρουργός Οφθαλμίατρος

Περιεχόμενα σελίδας

Γιατί τα μάτια ξεραίνονται περισσότερο στο γραφείο;
Τι αλλάζει τον χειμώνα με το καλοριφέρ;
Ξηροφθαλμία: συμπτώματα που την προδίδουν
Ποιοι είναι πιο ευάλωτοι;
Πρακτικές λύσεις στο γραφείο
Πρακτικές λύσεις στο σπίτι τον χειμώνα
Γραφείο ή σπίτι: τι επιβαρύνει και τι βοηθά
Τεχνητά δάκρυα και φροντίδα των βλεφάρων
Πότε να επισκεφθείτε οφθαλμίατρο
Συχνές Ερωτήσεις

Τα ξηρά μάτια στο γραφείο και τον χειμώνα με το καλοριφέρ οφείλονται κυρίως σε δύο πράγματα: λιγότερα βλεφαρίσματα μπροστά στην οθόνη και ξηρό, ζεστό αέρα που εξατμίζει γρηγορότερα το δάκρυ. Μικρές αλλαγές στη θέση της οθόνης, στην υγρασία του χώρου και στη φροντίδα των βλεφάρων συνήθως φέρνουν αισθητή ανακούφιση.

Γιατί τα μάτια ξεραίνονται περισσότερο στο γραφείο;

Το δακρυϊκό φιλμ είναι ένα πολύ λεπτό στρώμα που καλύπτει τον κερατοειδή και ανανεώνεται με κάθε βλεφάρισμα. Όταν συγκεντρωνόμαστε σε οθόνη, ο ρυθμός βλεφαρισμού μειώνεται αισθητά και πολλά βλεφαρίσματα μένουν ατελή, δηλαδή τα βλέφαρα δεν κλείνουν εντελώς. Έτσι το δάκρυ εξατμίζεται πριν ανανεωθεί και η επιφάνεια του ματιού μένει εκτεθειμένη.

Στο γραφείο προστίθενται και άλλοι παράγοντες:

ο κλιματισμός ή ο αερισμός που φυσάει απευθείας στο πρόσωπο,
η οθόνη τοποθετημένη ψηλά, που κρατά τα μάτια ορθάνοιχτα,
οι πολλές ώρες χωρίς διάλειμμα,
οι φακοί επαφής, που αυξάνουν την εξάτμιση του δακρύου.

Η ψηφιακή καταπόνηση δεν περιορίζεται στην ξηρότητα. Αναλυτικά εξηγούμε πώς επηρεάζει η πολύωρη χρήση οθονών τα μάτια και την εστίαση.

Τι αλλάζει τον χειμώνα με το καλοριφέρ;

Η θέρμανση ζεσταίνει τον αέρα αλλά μειώνει τη σχετική του υγρασία, συχνά κάτω από 30%, ειδικά σε κλειστά δωμάτια με αερόθερμα, κλιματιστικά σε θέρμανση ή τζάκι. Ο ξηρός αέρας τραβά υγρασία από κάθε εκτεθειμένη επιφάνεια και η επιφάνεια του ματιού είναι από τις πιο ευαίσθητες. Όσοι έχουν ήδη τάση για ξηροφθαλμία παρατηρούν συνήθως ότι τα συμπτώματα χειροτερεύουν από τον Νοέμβριο ως τον Μάρτιο.

Ο κρύος άνεμος έξω και οι απότομες αλλαγές θερμοκρασίας ανάμεσα στον δρόμο και τον εσωτερικό χώρο επιβαρύνουν επιπλέον. Γι’ αυτό τα ξηρά μάτια τον χειμώνα είναι τόσο συχνό παράπονο, ακόμη και σε ανθρώπους που το καλοκαίρι δεν έχουν κανένα ενόχλημα.

Ξηροφθαλμία: συμπτώματα που την προδίδουν

Η ξηροφθαλμία δεν γίνεται πάντα αντιληπτή ως «ξηρότητα». Τα πιο συχνά συμπτώματα είναι:

κάψιμο στα μάτια ή τσούξιμο, ειδικά το απόγευμα,
αίσθηση άμμου ή ξένου σώματος,
κοκκίνισμα,
θολή όραση που καθαρίζει με βλεφάρισμα,
κούραση στο διάβασμα και στην οθόνη,
ευαισθησία στο φως,
παραδόξως, δακρύρροια: το μάτι παράγει αντανακλαστικά νερουλό δάκρυ που δεν το προστατεύει σωστά.

Για τις αιτίες, τις μορφές και τις θεραπευτικές επιλογές έχουμε ξεχωριστή σελίδα για την ξηροφθαλμία και την αντιμετώπισή της.

Ποιοι είναι πιο ευάλωτοι;

Οι ίδιες συνθήκες δεν επηρεάζουν όλους το ίδιο. Πιο συχνά ενοχλούνται:

οι γυναίκες, ιδιαίτερα μετά την εμμηνόπαυση, λόγω των ορμονικών αλλαγών,
οι άνθρωποι άνω των 50 ετών, καθώς η παραγωγή δακρύων μειώνεται με την ηλικία,
όσοι φορούν φακούς επαφής πολλές ώρες την ημέρα,
όσοι παίρνουν φάρμακα που μειώνουν την παραγωγή δακρύων, όπως ορισμένα αντιισταμινικά, αντικαταθλιπτικά ή αντιυπερτασικά,
όσοι έχουν ροδόχρου ακμή, αυτοάνοσα νοσήματα ή χρόνια βλεφαρίτιδα,
όσοι έχουν κάνει διαθλαστική επέμβαση laser, όπου μια παροδική ξηρότητα τους πρώτους μήνες είναι αναμενόμενη.

Αν ανήκετε σε κάποια από αυτές τις ομάδες, τα προληπτικά μέτρα στο γραφείο και στο σπίτι έχουν ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Μην διακόπτετε όμως κανένα φάρμακο χωρίς να μιλήσετε πρώτα με τον γιατρό που το έχει συστήσει.

Πρακτικές λύσεις στο γραφείο

Σωστή θέση οθόνης

Τοποθετήστε την οθόνη περίπου στο μήκος του χεριού σας και λίγο χαμηλότερα από το ύψος των ματιών, ώστε να κοιτάτε ελαφρώς προς τα κάτω. Έτσι τα βλέφαρα καλύπτουν μεγαλύτερο μέρος του ματιού και η εξάτμιση μειώνεται. Ρυθμίστε τη φωτεινότητα ώστε να ταιριάζει με τον φωτισμό του χώρου.

Ο κανόνας 20-20-20

Κάθε 20 λεπτά, κοιτάξτε κάτι σε απόσταση περίπου 6 μέτρων για 20 δευτερόλεπτα. Σε αυτό το μικρό διάλειμμα κάντε και μερικά συνειδητά, πλήρη βλεφαρίσματα, κλείνοντας εντελώς τα μάτια.

Προσοχή στο ρεύμα αέρα

Αν ο αεραγωγός, το κλιματιστικό ή ένας ανεμιστήρας γραφείου φυσάει προς το πρόσωπό σας, αλλάξτε θέση ή κατεύθυνση. Είναι ίσως η πιο απλή αλλαγή με το πιο άμεσο αποτέλεσμα.

Διαλείμματα και ενυδάτωση

Η επαρκής λήψη νερού δεν θεραπεύει την ξηροφθαλμία, βοηθά όμως τον οργανισμό συνολικά. Σηκωθείτε από την καρέκλα κάθε μία με δύο ώρες και ξεκουράστε τα μάτια σας μακριά από οθόνες.

Πρακτικές λύσεις στο σπίτι τον χειμώνα

Υγραντήρας: στόχος είναι σχετική υγρασία περίπου 40-60%. Ένα απλό υγρασιόμετρο δείχνει αν χρειάζεται. Καθαρίζετε τον υγραντήρα τακτικά.
Μέτρια θερμοκρασία: τα πολύ ζεστά δωμάτια ξηραίνουν περισσότερο τον αέρα.
Απόσταση από την πηγή θερμότητας: μην κάθεστε ακριβώς δίπλα σε καλοριφέρ, τζάκι ή αερόθερμο.
Προστασία έξω: γυαλιά που αγκαλιάζουν το πρόσωπο προστατεύουν από τον κρύο άνεμο.
Αερισμός: λίγα λεπτά με ανοιχτό παράθυρο ανανεώνουν τον αέρα χωρίς να παγώσει το σπίτι.

Γραφείο ή σπίτι: τι επιβαρύνει και τι βοηθά

Χώρος	Τι επιβαρύνει τα μάτια	Τι βοηθά
Γραφείο με υπολογιστή	Λίγα και ατελή βλεφαρίσματα, οθόνη ψηλά	Οθόνη λίγο χαμηλότερα, κανόνας 20-20-20
Χώρος με κλιματισμό	Ρεύμα αέρα στο πρόσωπο	Αλλαγή θέσης ή κατεύθυνσης του αέρα
Σπίτι με καλοριφέρ ή αερόθερμο	Χαμηλή υγρασία, υψηλή θερμοκρασία	Υγραντήρας, μέτρια θερμοκρασία, απόσταση από την πηγή
Έξω τον χειμώνα	Κρύος άνεμος	Γυαλιά που προστατεύουν από τον αέρα
Φακοί επαφής	Αυξημένη εξάτμιση του δακρύου	Λιγότερες ώρες χρήσης, έλεγχος εφαρμογής

Τεχνητά δάκρυα και φροντίδα των βλεφάρων

Οι λιπαντικές οφθαλμικές σταγόνες, τα λεγόμενα τεχνητά δάκρυα, είναι συνήθως το πρώτο βήμα. Για συχνή χρήση προτιμώνται σκευάσματα χωρίς συντηρητικά. Οι σταγόνες «για κόκκινα μάτια» που συσπούν τα αγγεία δεν αντιμετωπίζουν την ξηροφθαλμία και δεν προορίζονται για μακροχρόνια χρήση. Ποιο λιπαντικό ταιριάζει σε εσάς και πόσο συχνά, καλό είναι να το συζητήσετε με τον οφθαλμίατρό σας.

Σε πολλούς ανθρώπους η αιτία βρίσκεται στα βλέφαρα. Οι μεϊβομιανοί αδένες, στο χείλος των βλεφάρων, παράγουν το λιπαρό στρώμα που εμποδίζει την εξάτμιση του δακρύου. Όταν φράζουν ή φλεγμαίνουν, όπως συμβαίνει στη βλεφαρίτιδα, το δάκρυ εξατμίζεται γρήγορα όσες σταγόνες κι αν βάλετε. Τα ζεστά επιθέματα στα κλειστά βλέφαρα και ο ήπιος καθημερινός καθαρισμός του χείλους τους βοηθούν τους αδένες να λειτουργήσουν καλύτερα.

Όταν τα απλά μέτρα δεν αρκούν, ο οφθαλμίατρος μπορεί να προτείνει στοχευμένη θεραπεία, όπως αντιφλεγμονώδεις σταγόνες για περιορισμένο διάστημα ή θεραπεία με παλμικό φως IPL για τη δυσλειτουργία των μεϊβομιανών αδένων.

Πότε να επισκεφθείτε οφθαλμίατρο

Αν τα συμπτώματα επιμένουν για εβδομάδες παρά τις αλλαγές, αξίζει μια εξέταση. Με τη σχισμοειδή λυχνία ελέγχεται η σταθερότητα του δακρυϊκού φιλμ, η κατάσταση των βλεφάρων και η επιφάνεια του κερατοειδούς, ώστε η θεραπεία να στοχεύει στην πραγματική αιτία. Ζητήστε εξέταση χωρίς καθυστέρηση αν έχετε:

έντονο πόνο στο μάτι,
πτώση της όρασης που δεν βελτιώνεται με το βλεφάρισμα,
έντονη φωτοφοβία,
κόκκινο μάτι με εκκρίσεις, ειδικά αν φοράτε φακούς επαφής,
ξηρότητα μαζί με ξηροστομία ή πόνους στις αρθρώσεις, που μπορεί να σχετίζονται με γενικότερη πάθηση.

Αν τα ξηρά μάτια σάς ταλαιπωρούν στη δουλειά ή στο σπίτι, κλείστε ραντεβού στο ιατρείο μας στο Νέο Ψυχικό για πλήρη εκτίμηση.

Συχνές Ερωτήσεις

Βοηθούν τα γυαλιά με φίλτρο μπλε φωτός στα ξηρά μάτια;

Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι τα φίλτρα μπλε φωτός μειώνουν την ξηροφθαλμία ή την κόπωση από την οθόνη. Το πρόβλημα οφείλεται κυρίως στο λιγότερο βλεφάρισμα και στην εξάτμιση του δακρύου, όχι στο φως της οθόνης. Περισσότερο βοηθούν η σωστή θέση της οθόνης, τα τακτικά διαλείμματα και η διόρθωση τυχόν διαθλαστικού σφάλματος με κατάλληλα γυαλιά.

Μπορώ να βάζω τεχνητά δάκρυα κάθε μέρα;

Τα λιπαντικά οφθαλμικά σκευάσματα χωρίς συντηρητικά θεωρούνται γενικά κατάλληλα για καθημερινή χρήση. Αν όμως τα χρειάζεστε πολύ συχνά μέσα στη μέρα ή δεν νιώθετε ανακούφιση, αυτό δείχνει ότι κάτι χρειάζεται διερεύνηση, όπως δυσλειτουργία των αδένων των βλεφάρων. Τότε μια οφθαλμολογική εξέταση θα κατευθύνει τη θεραπεία.

Γιατί τα μάτια μου δακρύζουν αν έχω ξηροφθαλμία;

Όταν η επιφάνεια του ματιού ξεραίνεται και ερεθίζεται, ο οργανισμός αντιδρά με αντανακλαστική παραγωγή δακρύων. Αυτό το δάκρυ είναι κυρίως νερό, δεν έχει τη σωστή σύσταση και εξατμίζεται γρήγορα, οπότε δεν προστατεύει το μάτι. Γι’ αυτό η δακρύρροια σε κρύο ή μπροστά στην οθόνη μπορεί να είναι σημάδι ξηροφθαλμίας.

Η ξηροφθαλμία περνά όταν τελειώσει ο χειμώνας;

Σε ήπιες περιπτώσεις τα συμπτώματα βελτιώνονται όταν αυξηθεί η υγρασία και σταματήσει η θέρμανση. Η ξηροφθαλμία όμως είναι συχνά χρόνια κατάσταση, που επηρεάζεται από την ηλικία, τις ορμονικές αλλαγές και ορισμένα φάρμακα. Αν τα συμπτώματα επανέρχονται κάθε χρόνο ή εμφανίζονται και το καλοκαίρι με τον κλιματισμό, χρειάζεται συστηματική αντιμετώπιση.

Έχετε απορίες για την περίπτωσή σας;

Ο Δρ. Σκουτέρης σας εξετάζει στο ιατρείο στο Νέο Ψυχικό και σας εξηγεί τις επιλογές σας.

Κλήση 210 677 0007 Κλείστε ραντεβού

Σχετικά με τον συγγραφέα

Δρ. Βασίλειος Σκουτέρης, MD, FEBO

Χειρουργός οφθαλμίατρος με εξειδίκευση στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο John Radcliffe της Οξφόρδης και μέλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Οφθαλμολογίας (FEBO).

Βιογραφικό