Γυαλιά ηλίου & προστασία ματιών

Γράφει ο Βασίλειος Σκουτέρης MD, FEBO, Χειρουργός Οφθαλμίατρος

Περιεχόμενα σελίδας

Γιατί χρειάζονται τα γυαλιά ηλίου;
Τι να ελέγξετε πριν τα αγοράσετε
Γυαλιά ηλίου για παιδιά: τι είναι διαφορετικό;
Πότε να επισκεφθείτε οφθαλμίατρο
Συχνές Ερωτήσεις

Τα γυαλιά ηλίου προσφέρουν πραγματική προστασία ματιών μόνο όταν φιλτράρουν πλήρως την υπεριώδη ακτινοβολία UVA και UVB, κάτι που δηλώνεται με την ένδειξη UV400. Το σκούρο χρώμα του φακού δεν αποτελεί ένδειξη προστασίας. Μετρούν επίσης η σήμανση CE, η κατηγορία φίλτρου, το μέγεθος του σκελετού και, στα παιδιά, η αντοχή.

Γιατί χρειάζονται τα γυαλιά ηλίου;

Η υπεριώδης ακτινοβολία δεν γίνεται αντιληπτή, η έκθεση σε αυτήν όμως αθροίζεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Στην Ελλάδα, με πολλές ώρες ηλιοφάνειας και έντονη αντανάκλαση από θάλασσα, άμμο και λευκές επιφάνειες, το ζήτημα αφορά σχεδόν όλο τον χρόνο. Η χρόνια έκθεση έχει συσχετιστεί με:

Το πτερύγιο, μια σαρκώδη ανάπτυξη του επιπεφυκότα προς τον κερατοειδή, συχνή σε όσους περνούν πολλές ώρες στον ήλιο, τη θάλασσα και τον αέρα.
Την πρωιμότερη εμφάνιση καταρράκτη, κυρίως ορισμένων τύπων του.
Την πιγκεκούλα, μια κιτρινωπή διόγκωση στο λευκό του ματιού, και καρκίνους του δέρματος των βλεφάρων.
Τη φωτοκερατίτιδα, ένα οξύ και επώδυνο «έγκαυμα» του κερατοειδούς μετά από έντονη αντανάκλαση σε χιόνι ή νερό.

Για την εκφύλιση της ωχράς κηλίδας τα δεδομένα είναι λιγότερο σαφή. Η σύνδεση με την ηλιακή έκθεση δεν έχει αποδειχθεί οριστικά, η προστασία από το έντονο φως θεωρείται όμως λογική πρόληψη, ιδιαίτερα για όσους έχουν ήδη αρχικά ευρήματα ή οικογενειακό ιστορικό.

Τι να ελέγξετε πριν τα αγοράσετε

Ένδειξη UV400 ή πλήρης προστασία UV

Η ένδειξη UV400 σημαίνει ότι οι φακοί φιλτράρουν ακτινοβολία με μήκος κύματος έως 400 νανόμετρα, δηλαδή όλο το φάσμα UVA και UVB. Η προστασία αυτή δεν σχετίζεται με το πόσο σκούρος είναι ο φακός ούτε, απαραίτητα, με την τιμή. Αν έχετε αμφιβολία για ένα ζευγάρι που ήδη έχετε, τα περισσότερα καταστήματα οπτικών μπορούν να το ελέγξουν με ειδικό μετρητή σε λίγα δευτερόλεπτα.

Σήμανση CE και κατηγορία φίλτρου

Στην ΕΕ, τα γυαλιά ηλίου πρέπει να φέρουν σήμανση CE και να αναγράφουν κατηγορία φίλτρου από 0 έως 4, σύμφωνα με το πρότυπο EN ISO 12312-1. Η κατηγορία δείχνει πόσο ορατό φως μειώνει ο φακός, όχι πόση προστασία UV προσφέρει.

Κατηγορία	Ορατό φως που περνά	Κατάλληλη χρήση
0	Πάνω από 80%	Εσωτερικοί χώροι, συννεφιά, κυρίως αισθητική χρήση
1	43-80%	Χαμηλή φωτεινότητα
2	18-43%	Μέτρια ηλιοφάνεια, πόλη
3	8-18%	Έντονη ηλιοφάνεια, θάλασσα, ελληνικό καλοκαίρι
4	3-8%	Βουνό, χιόνι, ιστιοπλοΐα. Ακατάλληλη για οδήγηση

Για τις περισσότερες καλοκαιρινές δραστηριότητες στην Ελλάδα, η κατηγορία 3 είναι η πιο πρακτική επιλογή. Η κατηγορία 4 είναι τόσο σκούρα που δεν επιτρέπεται στην οδήγηση.

Γιατί ένας σκούρος φακός χωρίς φίλτρο UV είναι χειρότερος από κανέναν

Πίσω από έναν σκούρο φακό η κόρη του ματιού διαστέλλεται για να μπει περισσότερο φως. Αν ο φακός δεν φιλτράρει την υπεριώδη ακτινοβολία, φτάνει στο εσωτερικό του ματιού περισσότερη UV απ’ ό,τι αν δεν φορούσατε καθόλου γυαλιά. Γι’ αυτό τα γυαλιά χωρίς πιστοποίηση, από πάγκους ή περίπτερα, δεν είναι ακίνδυνη επιλογή, όσο καλά κι αν δείχνουν.

Πολωτικοί φακοί: τι κάνουν και τι όχι

Οι πολωτικοί φακοί μειώνουν τις έντονες αντανακλάσεις από νερό, άμμο, χιόνι ή βρεγμένο δρόμο. Προσφέρουν πιο ξεκούραστη και καθαρή εικόνα στη θάλασσα, στο ψάρεμα και στην οδήγηση. Η πόλωση από μόνη της όμως δεν σημαίνει προστασία UV, οπότε χρειάζεται και πάλι η ένδειξη UV400. Σε ορισμένες οθόνες, όπως του κινητού ή του ταμπλό του αυτοκινήτου, η εικόνα μπορεί να σκουραίνει ή να εμφανίζει χρωματιστά μοτίβα με πολωτικό φακό.

Έχει σημασία το χρώμα του φακού;

Το χρώμα επηρεάζει κυρίως την άνεση και την αντίληψη των χρωμάτων, όχι την προστασία UV. Οι γκρι φακοί αλλοιώνουν λιγότερο τα φυσικά χρώματα και είναι μια ασφαλής γενική επιλογή. Οι καφέ και χάλκινοι αυξάνουν την αντίθεση και βοηθούν σε μεταβαλλόμενο φωτισμό, ενώ οι πράσινοι βρίσκονται κάπου ενδιάμεσα. Οι κίτρινοι ή πορτοκαλί φακοί προορίζονται για χαμηλό φως και δεν είναι κατάλληλοι για έντονο ήλιο. Οι φακοί με διαβάθμιση, σκουρότεροι στο πάνω μέρος, είναι πρακτικοί στην οδήγηση αλλά προστατεύουν λιγότερο από την αντανάκλαση που έρχεται από κάτω, για παράδειγμα στη θάλασσα.

Μέγεθος, εφαρμογή και ποιότητα φακού

Μεγάλοι φακοί ή σκελετοί που «τυλίγουν» το πρόσωπο εμποδίζουν το φως να μπαίνει από τα πλάγια και από πάνω. Ένα καπέλο με γείσο μειώνει επιπλέον σημαντικά την έκθεση. Ελέγξτε ότι ο φακός δεν παραμορφώνει την εικόνα: κοιτάξτε μια ευθεία γραμμή και κουνήστε ελαφρά τα γυαλιά. Αν η γραμμή «κυματίζει», ο φακός δεν είναι καλής οπτικής ποιότητας και μπορεί να κουράζει. Αν φοράτε γυαλιά οράσεως, τα γυαλιά ηλίου με τη συνταγή σας ή οι φωτοχρωμικοί φακοί είναι πιο ασφαλής και άνετη λύση από τα κλιπ.

Γυαλιά ηλίου και οδήγηση

Για την οδήγηση κατά τη διάρκεια της ημέρας είναι κατάλληλες οι κατηγορίες 1 έως 3. Αποφύγετε τα γυαλιά ηλίου τη νύχτα, στο σούρουπο και στις σήραγγες, γιατί μειώνουν επικίνδυνα την ορατότητα. Αν σας θαμπώνουν πολύ τα φώτα των αυτοκινήτων το βράδυ, αυτό δεν λύνεται με φιμέ φακούς, όπως τα λεγόμενα γυαλιά νυχτερινής οδήγησης. Χρειάζεται οφθαλμολογική εξέταση, γιατί μπορεί να οφείλεται σε αρχόμενο καταρράκτη ή σε μη διορθωμένο διαθλαστικό σφάλμα.

Γυαλιά ηλίου για παιδιά: τι είναι διαφορετικό;

Ο φυσικός φακός του ματιού στα παιδιά είναι πιο διαυγής από των ενηλίκων και αφήνει να περάσει περισσότερη υπεριώδης ακτινοβολία προς τον αμφιβληστροειδή. Τα παιδιά περνούν επίσης περισσότερες ώρες έξω, συχνά τις ώρες με τον πιο δυνατό ήλιο. Όταν επιλέγετε γυαλιά ηλίου για παιδιά:

Ζητήστε την ίδια ένδειξη UV400 και σήμανση CE με τα γυαλιά των ενηλίκων. Τα «παιχνίδια» με χρωματιστά πλαστικά δεν αρκούν.
Προτιμήστε φακούς από πολυανθρακικό ή άλλο υλικό ανθεκτικό στη θραύση.
Επιλέξτε ευλύγιστο σκελετό που εφαρμόζει καλά, με λαστιχένιο κορδόνι για τα μικρότερα παιδιά.
Συνδυάστε με καπέλο με γείσο και σκιά τις μεσημεριανές ώρες.
Για βρέφη κάτω των 6 μηνών, η βασική προστασία είναι η σκιά και η αποφυγή του άμεσου ήλιου.

Αν το παιδί μισοκλείνει συνεχώς τα μάτια στο φως, τα τρίβει ή δυσκολεύεται να δει, αξίζει μια εξέταση από παιδοοφθαλμίατρο, γιατί η φωτοευαισθησία μπορεί να συνοδεύει διαθλαστικά σφάλματα ή άλλες παθήσεις.

Πότε να επισκεφθείτε οφθαλμίατρο

Χρειάζεται εξέταση αν εμφανίσετε:

Πόνο, έντονη δακρύρροια και αίσθημα άμμου λίγες ώρες μετά από έκθεση σε ήλιο, θάλασσα ή χιόνι, σημάδια πιθανής φωτοκερατίτιδας.
Ένα σαρκώδες «μπάλωμα» στο λευκό του ματιού που μεγαλώνει ή ερεθίζεται.
Σταδιακό θάμπωμα ή έντονη θάμβωση από τα φώτα, ιδιαίτερα τη νύχτα.
Παραμόρφωση ευθειών γραμμών ή σκιά στο κέντρο της όρασης.

Περισσότερες πρακτικές συμβουλές για την εποχή θα βρείτε στον οδηγό για την προστασία των ματιών το καλοκαίρι.

Για έναν πλήρη έλεγχο πριν το καλοκαίρι, για εσάς ή για τα παιδιά σας, κλείστε ραντεβού στο ιατρείο μας στο Νέο Ψυχικό.

Συχνές Ερωτήσεις

Τα ακριβά γυαλιά ηλίου προστατεύουν περισσότερο;

Όχι απαραίτητα. Η προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία εξαρτάται από το φίλτρο UV του φακού και όχι από τη μάρκα ή την τιμή. Ένα οικονομικό ζευγάρι με πιστοποιημένη ένδειξη UV400 και σήμανση CE προστατεύει επαρκώς. Η υψηλότερη τιμή συνήθως αντανακλά την οπτική ποιότητα του φακού, την αντοχή, τις επιστρώσεις και τον σχεδιασμό.

Χρειάζονται γυαλιά ηλίου όταν έχει συννεφιά;

Συχνά ναι. Ένα σημαντικό μέρος της υπεριώδους ακτινοβολίας διαπερνά τα σύννεφα, ενώ η αντανάκλαση από νερό, άμμο, τσιμέντο και χιόνι αυξάνει την έκθεση. Ακόμη και τον χειμώνα, στο βουνό ή στη θάλασσα, η ακτινοβολία μπορεί να είναι υψηλή. Τα γυαλιά ηλίου είναι χρήσιμα όλο τον χρόνο όταν περνάτε ώρες έξω, όχι μόνο τον Αύγουστο.

Από ποια ηλικία μπορεί ένα παιδί να φοράει γυαλιά ηλίου;

Δεν υπάρχει αυστηρό όριο ηλικίας. Για τα βρέφη η προστασία βασίζεται κυρίως στη σκιά, στο καπέλο και στην αποφυγή του μεσημεριανού ήλιου. Από τη στιγμή που το παιδί ανέχεται τα γυαλιά, συνήθως μετά τον πρώτο χρόνο, μπορεί να φοράει παιδικά γυαλιά ηλίου με ένδειξη UV400, ανθεκτικούς φακούς και ευλύγιστο σκελετό που εφαρμόζει σωστά.

Οι φωτοχρωμικοί φακοί αντικαθιστούν τα γυαλιά ηλίου;

Οι φωτοχρωμικοί φακοί σκουραίνουν με την υπεριώδη ακτινοβολία και συνήθως τη φιλτράρουν πλήρως, οπότε είναι καλή λύση για όσους φορούν γυαλιά οράσεως. Μέσα στο αυτοκίνητο όμως σκουραίνουν ελάχιστα, γιατί το παρμπρίζ κόβει μεγάλο μέρος της UV. Για πολλές ώρες στη θάλασσα ή για οδήγηση με έντονο ήλιο, ένα ζευγάρι ηλίου με τη συνταγή σας είναι πιο άνετο.

Έχετε απορίες για την περίπτωσή σας;

Ο Δρ. Σκουτέρης σας εξετάζει στο ιατρείο στο Νέο Ψυχικό και σας εξηγεί τις επιλογές σας.

Κλήση 210 677 0007 Κλείστε ραντεβού

Σχετικά με τον συγγραφέα

Δρ. Βασίλειος Σκουτέρης, MD, FEBO

Χειρουργός οφθαλμίατρος με εξειδίκευση στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο John Radcliffe της Οξφόρδης και μέλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Οφθαλμολογίας (FEBO).

Βιογραφικό