Αστιγματισμός: Τι Είναι, Συμπτώματα & Διόρθωση

Τι είναι ο αστιγματισμός;

Αστιγματισμός είναι η κατάσταση του ματιού στην οποία ο κερατοειδής του ματιού δεν είναι σφαιρικός αλλά έχει σχήμα ωοειδές. Στόχος του ματιού είναι να συγκεντρώσει όλες τις ακτίνες του στον αμφιβληστροειδή. Όταν λοιπόν ο κερατοειδής δεν είναι σφαιρικός σημαίνει ότι η καμπυλότητα του άρα και η δύναμη που έχει ώστε να διορθώνει βαθμούς δεν είναι ίδια σε όλους τους άξονες.

Περιεχόμενα σελίδας

1. Τι είναι ο αστιγματισμός;
2. Ποια τα συμπτώματα του αστιγματισμού;
3. Πώς βλέπει κάποιος με αστιγματισμό;
4. Ποια τα πιθανά αίτια στον αστιγματισμό;
5. Πως γίνεται η διόρθωση αστιγματισμού; Είναι απαραίτητη η χρήση laser για θεραπεία;
6. Τι είναι το LASIK;
7. Πόση ώρα διαρκεί το LASIK; 
8. Είναι το LASIK επίπονο;
9. Τι είναι το PRK;
10. Είναι το PRK επίπονο;
11. Πότε βλέπει κανείς καλά μετά από επέμβαση PRK;
12. Πόση ώρα διαρκεί το PRK;
13. Ποια είναι η άποψη μας για τις δύο επεμβάσεις;
14. Ποιο το κόστος για αντιμετώπιση; Είναι προσιτές οι τιμές;
15. Τύποι αστιγματισμού
16. Βαθμοί αστιγματισμού: πότε χρειάζεται διόρθωση
17. Πώς μετράμε τον αστιγματισμό
18. Αστιγματισμός στα παιδιά
19. Φακοί επαφής για αστιγματισμό
20. Αστιγματισμός και καταρράκτης: ο τορικός ενδοφακός
21. Μπορεί ο αστιγματισμός να αλλάξει με τα χρόνια;
22. Συμβουλές για την καθημερινότητα με αστιγματισμό
23. Μύθοι για τον αστιγματισμό
24. Αστιγματισμός και εργασία σε οθόνη
25. Συχνές Ερωτήσεις

Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα οι ακτίνες του φωτός να μην αθροίζονται σε ένα σημείο αλλά σε δύο διαφορετικούς άξονες. Έτσι η εικόνα που σχηματίζεται στον αμφιβληστροειδή είναι θολή και στην κοντινή και στην μακρινή όραση.

Υπάρχουν δύο τύποι αστιγματισμού ο ομαλός και ο ανώμαλος. Όταν λέμε ομαλός αστιγματισμός εννοούμε ότι ο κερατοειδής έχει σχήμα ωοειδές και μπορεί να διορθωθεί με γυαλιά σχεδόν τέλεια ενώ όταν λέμε ανώμαλος αστιγματισμός εννοούμε ότι ο κερατοειδής έχει σχήμα που δεν επιτρέπει την πλήρη διόρθωση του με γυαλιά. Μια τέτοια περίπτωση είναι η πάθηση που ονομάζεται κερατόκωνος και στην οποία ο κερατοειδής προοδευτικά λεπταίνει και αποκτά κωνικό σχήμα.

Ποια τα συμπτώματα του αστιγματισμού;

Τα συμπτώματα στον αστιγματισμό μπορεί να ποικίλουν ανάλογα την περίπτωση. Στην αρχή μπορεί να έχετε μια θολή όραση όταν προσπαθείτε να εστιάσετε σε μακρινές αποστάσεις. Αντίστοιχα, μπορεί να επηρεαστεί και η όρασή σας σε κοντινές αποστάσεις όπως για παράδειγμα όταν διαβάζετε ένα βιβλίο ή όταν κάθεστε στον υπολογιστή. Αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα πιο συχνούς πονοκεφάλους αλλά και κούραση. Φυσικά αυτό είναι ανάλογα την περίπτωση. Καλό είναι όμως να λάβετε μια ενημέρωση από έναν εξειδικευμένο οφθαλμίατρο, έτσι ώστε να σας καθοδηγήσει άμεσα και να σας μιλήσει για την περίπτωση θεραπείας.

Πώς βλέπει κάποιος με αστιγματισμό;

Επειδή στον αστιγματισμό το φως δεν εστιάζει σε ένα σημείο, η όραση επηρεάζεται σε κάθε απόσταση και όχι μόνο μακριά ή μόνο κοντά. Στην καθημερινότητα αυτό μεταφράζεται σε:

• γράμματα και αριθμούς που «σκιάζονται» ή μοιάζουν διπλοί, με αποτέλεσμα να μπερδεύεται για παράδειγμα το 8 με το 3,
• γραμμές που φαίνονται καθαρές σε μία κατεύθυνση και θολές σε άλλη, όπως οι αρμοί στα πλακάκια ή τα ράφια μιας βιβλιοθήκης,
• φώτα που τη νύχτα απλώνονται σε ακτίνες ή γραμμές, κάτι που δυσκολεύει ιδιαίτερα την οδήγηση,
• κούραση των ματιών και πονοκέφαλο μετά από διάβασμα, οθόνη ή οδήγηση,
• τάση να μισοκλείνει κανείς τα μάτια ή να γέρνει το κεφάλι για να δει καθαρότερα.

Ο μικρός αστιγματισμός συχνά περνά απαρατήρητος. Τα παιδιά σπάνια παραπονιούνται, επειδή θεωρούν τη θολή εικόνα φυσιολογική, γι’ αυτό ο έλεγχος στην οφθαλμολογική εξέταση παιδιών έχει μεγάλη αξία. Αστιγματισμός που αυξάνεται γρήγορα, ιδίως σε νεαρή ηλικία, χρειάζεται τοπογραφία κερατοειδούς ώστε να αποκλειστεί ο κερατόκωνος.

Ποια τα πιθανά αίτια στον αστιγματισμό;

Ο αστιγματισμός είναι μια πάθηση, η οποία μπορεί να εκδηλωθεί εκ γενετής ή μπορεί να προέλθει ακόμα και από κάποιον τραυματισμό στο μάτι. Ως εκ τούτου, δεν υπάρχουν συγκεκριμένα αίτια σε αυτή τη πάθηση αλλά είναι ανάλογα την περίπτωση. Αυτό σημαίνει ότι ο κερατοειδής είναι περισσότερο κυρτός και μοιάζει σαν μια μικρή μπάλα. Όπως είπαμε και παραπάνω σε αυτή τη περίπτωση επηρεάζεται η όραση και μπορεί να γίνει ακόμα πιο θολή.

Πως γίνεται η διόρθωση αστιγματισμού; Είναι απαραίτητη η χρήση laser για θεραπεία;

Ο πιο διαδεδομένος και ασφαλής τρόπος να διορθωθεί ο αστιγματισμός είναι με γυαλιά. Τα γυαλιά τις περισσότερες φορές προσφέρουν ικανοποιητική όραση. Ένας δεύτερος τρόπος είναι οι φακοί επαφής με αστιγματισμό γνωστοί και ως τορικοί. Οι τορικοί φακοί έχουν σχεδιαστεί ώστε να παραμένουν ακίνητοι στον άξονα του αστιγματισμού κάτι το οποίο πολλές φορές δεν είναι δυνατό. Σε αυτό συμβάλει ο συνεχής βλεφαρισμός αλλά και παράγοντες που έχουν να κάνουν με το σχήμα του κερατοειδούς την στεγνότητα κ.α. Αυτός είναι και ο λόγος που πολλοί άνθρωποι δεν τους βολεύονται ειδικά σε χαμηλούς αστιγματισμούς.

Τελευταία και οριστική διόρθωση του αστιγματισμού είναι η διαθλαστική επέμβαση, το γνωστό στους περισσότερους λέιζερ ασιγματισμού.

Υπάρχουν δύο τύποι laser αστιγματισμού. Το LASIK και το PRK.

Τι είναι το LASIK;

LASIK είναι η διαδικασία τροποποίησης του σχήματος του κερατοειδούς ώστε να διορθωθεί ο αστιγματισμός. Είναι μια μέθοδος χωρίς καθόλου πόνο με άμεση βελτίωση της όρασης αλλά και μόνιμα αποτελέσματα. Χρησιμοποιούνται δύο λέιζερ, ένα το οποίο ονομάζεται Femtosecond και ένα δεύτερο που ονομάζεται Eximer. Με το πρώτο laser διαχωρίζουμε τα πέταλα του κερατοειδούς στο εξωτερικό 1/5 του δημιουργούμε δηλαδή κάτι που ονομάζεται κρημνός. Αφού ανασηκώσουμε τον κρημνό γίνεται το δεύτερο laser το οποίο τροποποιεί το σχήμα του κερατοειδούς. Τελευταίο βήμα είναι η επανατοποθέτηση του κρημνού κάτι που διασφαλίζει ότι δεν υπάρχει ανοικτή πληγή στο μάτι οπότε δεν υπάρχει και πόνος. Επιπλέον η όραση βελτιώνεται άμεσα, καταλαβαίνει κανείς αμέσως ότι δεν έχει πλέον αστιγματισμό παρότι υπάρχει μία μικρή θαμπάδα η οποία και εξαφανίζεται συνήθως την επόμενη ημέρα. Τα λέιζερ που χρησιμοποιούμε είναι από τα πιο σύγχρονα και τεχνολογικά εξελιγμένα παγκοσμίως.

Πόση ώρα διαρκεί το LASIK; 

Από την στιγμή που θα περάσει στο δωμάτιο θεραπείας ο ασθενής, η επέμβαση συνήθως διαρκεί περίπου 10 λεπτά. Ο περισσότερος χρόνος έχει να κάνει με την προετοιμασία της επέμβασης και του ασθενούς αφού αμιγώς ο χρόνος που χρειάζεται το κάθε laser είναι μερικά δευτερόλεπτα (κατα μέσο όρο 10).

Είναι το LASIK επίπονο;

Καθόλου! Οπως αναφέραμε και νωρίτερα αρκούν μόνο αναισθητικές σταγόνες για να μην αισθάνεται καθόλου πόνο ο ασθενής. Μετά το τέλος της επέμβασης συνήθως δεν υπάρχει κανένα ενόχλημα ενώ σπάνια μπορεί να αισθάνεται κανείς ότι υπάρχει ένα ξένο σώμα στο μάτι το οποίο μέχρι την επόμενη ημέρα το πρωί έχει εξαφανιστεί.

Τι είναι το PRK;

PRK είναι η διαδικασία αφαίρεσης της μυωπίας κατά την οποία αρχικά αφαιρείται η πιο επιφανειακή στοιβάδα του κερατοειδούς που λέγεται επιθηλιακή. Αυτό μπορεί να γίνει με Laser κάτι που ονομάζεται PTK ή με κάποιες σταγόνες οι οποίες το μαλακώνουν ώστε να αφαιρεθεί. Το επόμενο στάδιο γίνεται με το eximer laser με το οποίο σμιλεύεται ο κερατοειδής ώστε να αφαιρεθούν οι βαθμοί. Να επαναλάβουμε ότι όπως και στο LASIK, το Laser που χρησιμοποιούμε είναι από τα πιο σύγχρονα και τεχνολογικά αναπτυγμένα Laser παγκοσμίως.

Είναι το PRK επίπονο;

Στο PRK κυρίως την πρώτη ημέρα υπάρχει από απλή ενόχληση μέχρι πόνος ο οποίος όμως αντιμετωπίζεται με τα απλά παυσίπονα. Από την δεύτερη ημέρα τα συμπτώματα αρχίζουν να βελτιώνονται και υποχωρούν τελείως συνήθως μετά την τρίτη ημέρα. Σε αυτό το στάδιο έχει κλείσει τελείως το επιθήλιο.

Πότε βλέπει κανείς καλά μετά από επέμβαση PRK;

Στο PRK η όραση τις πρώτες τρεις ημέρες είναι βελτιωμένη αλλά επειδή λείπει το επιθήλιο δεν είναι τέλεια. Σημαντική βελτίωση υπάρχει μετά τις πρώτες τρεις ημέρες και όταν ολοκληρωθεί η επιθηλιοποίηση και από εκείνο το στάδιο και μετά η όραση βελτιώνεται σταδιακά μέχρι να τελειοποιηθεί. Το τελικό αποτέλεσμα εμφανίζεται συνήθως μετά την πρώτη εβδομάδα αλλά σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να πάρει μέχρι και έναν μήνα. Αυτό εξαρτάται από την επουλωτική ικανότητα του ατόμου, το αν έχει ξηροφθαλμία και άλλους παράγοντες.

Πόση ώρα διαρκεί το PRK;

Από την στιγμή που θα ξαπλώσει ο ασθενής, η επέμβαση δεν παίρνει περισσότερο από 10 λεπτά. Σε περίπτωση που επιλεχθεί η PTK τεχνική ο χρόνος αυτός μπορεί να είναι ακόμα μικρότερος.

Ποια είναι η άποψη μας για τις δύο επεμβάσεις;

Και οι δύο μέθοδοι δηλαδή το Lasik και το PRK είναι πολύ καλές μέθοδοι αφαίρεσης του αστιγματισμού αλλά και της μυωπίας ή της υπερμετρωπίας.  Άλλωστε για αυτό τον λόγο γίνονται ακόμα και οι δύο και δεν έχει επικρατήσει κάποια. Η επιλογή από την πλευρά του γιατρού γίνεται με βάση το πάχος του κερατοειδούς και μία εξέταση που λέγετε τοπογραφία. Η τρίτη μέθοδος που όπως είπαμε λέγετε SMILE είναι υποσχόμενη αλλά βρίσκεται ακόμα σε εξελισσόμενο στάδιο. Στον πρώτο οφθαλμολογικό έλεγχο έχοντας στην διάθεση μας τις παραπάνω εξετάσεις συζητάμε αναλυτικά τις δύο μεθόδους, να λύνουμε όλες σας τις απορίες αλλά και να προτείνουμε την μέθοδο που θεωρούμε καλύτερη για εσάς.

Ποιο το κόστος για αντιμετώπιση; Είναι προσιτές οι τιμές;

Για να ενημερωθείτε για το κόστος αλλά και τις τιμές της επέμβασης παρακαλώ επικοινωνήστε με τον οφθαλμίατρο.

Τύποι αστιγματισμού

Ο αστιγματισμός δεν είναι μία μόνο κατάσταση. Ανάλογα με το σχήμα του κερατοειδούς και τον συνδυασμό του με άλλα διαθλαστικά σφάλματα, τον κατατάσσουμε σε διαφορετικές κατηγορίες. Η κατηγορία επηρεάζει άμεσα την επιλογή της διόρθωσης.

Ομαλός και ανώμαλος αστιγματισμός

Στον ομαλό αστιγματισμό ο κερατοειδής μοιάζει περισσότερο με μπάλα του ράγκμπι παρά με μπάλα ποδοσφαίρου: έχει δύο κύριους άξονες με διαφορετική καμπυλότητα, κάθετους μεταξύ τους. Είναι ο συνηθισμένος τύπος και διορθώνεται πολύ καλά με γυαλιά, φακούς επαφής ή laser.

Στον ανώμαλο αστιγματισμό η επιφάνεια του κερατοειδούς είναι ακανόνιστη, όπως συμβαίνει στον κερατόκωνο, μετά από τραύμα, λοίμωξη ή παλαιότερη επέμβαση. Εδώ τα γυαλιά συχνά δεν δίνουν καθαρή όραση και χρειάζονται ειδικοί φακοί επαφής ή άλλες θεραπείες.

Ανάλογα με τη θέση του άξονα

• Κατά τον κανόνα: ο κάθετος άξονας είναι πιο κυρτός. Είναι συχνότερος στους νέους.
• Αντίθετα από τον κανόνα: ο οριζόντιος άξονας είναι πιο κυρτός. Γίνεται συχνότερος με την ηλικία.
• Πλάγιος αστιγματισμός: οι άξονες είναι λοξοί. Συχνά προκαλεί περισσότερη ενόχληση για τον ίδιο βαθμό.

Σε συνδυασμό με μυωπία ή υπερμετρωπία

Ο αστιγματισμός σπάνια υπάρχει μόνος του. Μιλάμε για μυωπικό αστιγματισμό όταν συνδυάζεται με μυωπία, για υπερμετρωπικό όταν συνδυάζεται με υπερμετρωπία και για μικτό όταν ο ένας άξονας είναι μυωπικός και ο άλλος υπερμετρωπικός.

Βαθμοί αστιγματισμού: πότε χρειάζεται διόρθωση

Ένας μικρός αστιγματισμός, περίπου έως 0,50 διοπτρίες, είναι πολύ συχνός και συνήθως δεν χρειάζεται διόρθωση. Από 0,75 έως 1,00 διοπτρία και πάνω, πολλοί άνθρωποι νιώθουν κόπωση, πονοκεφάλους ή θολούρα, ειδικά στο διάβασμα, την οθόνη και την οδήγηση τη νύχτα. Πάνω από 2,00 διοπτρίες η όραση επηρεάζεται σε όλες τις αποστάσεις. Το σημαντικό δεν είναι μόνο ο αριθμός αλλά και τα συμπτώματα και οι ανάγκες του καθενός.

Πώς μετράμε τον αστιγματισμό

Η διάγνωση ξεκινά με μέτρηση της όρασης και της διάθλασης. Για πλήρη εικόνα όμως χρειάζεται και τοπογραφία κερατοειδούς, μια ανώδυνη εξέταση που «χαρτογραφεί» την επιφάνεια του κερατοειδούς σημείο προς σημείο. Η τοπογραφία ξεχωρίζει τον ομαλό από τον ανώμαλο αστιγματισμό, αποκαλύπτει πρώιμα σημάδια κερατόκωνου και είναι απαραίτητη πριν από κάθε επέμβαση laser. Στα παιδιά η μέτρηση γίνεται με σταγόνες κυκλοπληγίας, ώστε να μην επηρεάζεται από την προσαρμογή του ματιού.

Αστιγματισμός στα παιδιά

Αρκετά βρέφη έχουν αστιγματισμό που μειώνεται μέσα στα πρώτα χρόνια της ζωής. Όταν όμως παραμένει υψηλός ή διαφέρει πολύ ανάμεσα στα δύο μάτια, ο εγκέφαλος δεν λαμβάνει καθαρή εικόνα και μπορεί να αναπτυχθεί αμβλυωπία. Τα παιδιά σπάνια παραπονιούνται, γιατί θεωρούν ότι έτσι βλέπουν όλοι. Σημάδια όπως το στράβωμα του κεφαλιού, το μισόκλεισμα των ματιών, η απόσταση πολύ κοντά από το βιβλίο ή η δυσκολία στον πίνακα χρειάζονται εκτίμηση από παιδοοφθαλμίατρο. Τα γυαλιά σε αυτή την ηλικία δεν είναι απλώς βοήθημα αλλά θεραπεία για τη σωστή ανάπτυξη της όρασης.

Φακοί επαφής για αστιγματισμό

Για τον ομαλό αστιγματισμό υπάρχουν τορικοί μαλακοί φακοί επαφής, σχεδιασμένοι ώστε να σταθεροποιούνται σε συγκεκριμένη θέση πάνω στο μάτι. Για τον ανώμαλο αστιγματισμό χρησιμοποιούνται ημίσκληροί ή σκληροί σκληρικοί φακοί, που δημιουργούν μια νέα, λεία οπτική επιφάνεια μπροστά από τον κερατοειδή. Η σωστή εφαρμογή και ο τακτικός έλεγχος είναι απαραίτητα για την υγεία του ματιού.

Αστιγματισμός και καταρράκτης: ο τορικός ενδοφακός

Σε όσους χρειάζονται εγχείρηση καταρράκτη και έχουν σημαντικό αστιγματισμό, υπάρχει η δυνατότητα τοποθέτησης τορικού ενδοφακού. Ο φακός αυτός διορθώνει ταυτόχρονα τον καταρράκτη και τον αστιγματισμό, ώστε μετά την επέμβαση η ανάγκη για γυαλιά στα μακρινά να είναι πολύ μικρότερη. Ο υπολογισμός γίνεται με ακριβείς μετρήσεις του κερατοειδούς πριν από την επέμβαση.

Μπορεί ο αστιγματισμός να αλλάξει με τα χρόνια;

Ο ομαλός αστιγματισμός στους ενήλικες μένει συνήθως σταθερός για πολλά χρόνια, ενώ με την ηλικία ο άξονάς του τείνει να αλλάζει σιγά σιγά. Ένας αστιγματισμός που αυξάνεται γρήγορα σε έφηβο ή νεαρό ενήλικα είναι σημάδι που θέλει προσοχή, γιατί μπορεί να οφείλεται σε αρχόμενο κερατόκωνο. Σε αυτή την περίπτωση η έγκαιρη διάγνωση κάνει τη διαφορά, αφού υπάρχουν θεραπείες που σταματούν την εξέλιξη της πάθησης. Επίσης, ένα χαλάζιο ή μια διόγκωση του βλεφάρου μπορεί να προκαλέσει προσωρινό αστιγματισμό που υποχωρεί όταν αντιμετωπιστεί η αιτία.

Συμβουλές για την καθημερινότητα με αστιγματισμό

• Φοράτε τα γυαλιά σας στην οδήγηση, ιδίως τη νύχτα, όπου ο αστιγματισμός προκαλεί «αστέρια» και γραμμές γύρω από τα φώτα.
• Αν τα γυαλιά σάς ζαλίζουν τις πρώτες μέρες, δώστε χρόνο προσαρμογής. Αν η ενόχληση επιμένει πάνω από μία εβδομάδα, ζητήστε έλεγχο της συνταγής και του κεντραρίσματος.
• Αποφεύγετε να τρίβετε έντονα τα μάτια, γιατί η συνήθεια αυτή συνδέεται με επιδείνωση σε ευαίσθητους κερατοειδείς.
• Κάνετε έλεγχο κάθε ένα με δύο χρόνια ή νωρίτερα αν παρατηρήσετε αλλαγή στην όραση.

Ο Δρ. Βασίλειος Σκουτέρης εξετάζει και αντιμετωπίζει τον αστιγματισμό σε παιδιά και ενήλικες στο ιατρείο του στο Νέο Ψυχικό. Για ραντεβού καλέστε στο 210 677 0007.

Μύθοι για τον αστιγματισμό

• «Ο αστιγματισμός είναι αρρώστια των ματιών.» Ο ομαλός αστιγματισμός είναι απλώς ένα διαθλαστικό σφάλμα, όπως η μυωπία. Δεν σημαίνει ότι το μάτι είναι άρρωστο.
• «Το διάβασμα με λίγο φως προκαλεί αστιγματισμό.» Το κακό φως κουράζει τα μάτια, αλλά δεν αλλάζει το σχήμα του κερατοειδούς.
• «Αν έχω αστιγματισμό δεν μπορώ να φορέσω φακούς επαφής.» Σήμερα υπάρχουν τορικοί και ειδικοί φακοί για σχεδόν κάθε βαθμό αστιγματισμού.
• «Με υψηλό αστιγματισμό δεν γίνεται laser.» Πολλοί υψηλοί αστιγματισμοί διορθώνονται με laser, εφόσον ο κερατοειδής έχει επαρκές πάχος και φυσιολογική τοπογραφία. Η καταλληλότητα κρίνεται πάντα μετά από πλήρη προεγχειρητικό έλεγχο.
• «Τα γυαλιά θα αυξήσουν τον αστιγματισμό.» Τα γυαλιά δεν αλλάζουν τον βαθμό. Απλώς δίνουν στο μάτι την καθαρή εικόνα που χρειάζεται.

Αν έχετε απορίες για τον δικό σας αστιγματισμό, η εξέταση στο ιατρείο είναι ο πιο σίγουρος τρόπος να μάθετε ποια λύση σας ταιριάζει.

Αστιγματισμός και εργασία σε οθόνη

Ακόμη και ένας μικρός αστιγματισμός, που δεν ενοχλεί στην καθημερινότητα, μπορεί να γίνει αισθητός μετά από πολλές ώρες μπροστά σε υπολογιστή. Το μάτι προσπαθεί συνεχώς να εστιάσει, με αποτέλεσμα κόπωση, τσούξιμο και πονοκέφαλο στο τέλος της ημέρας. Σε αυτές τις περιπτώσεις ένα ζευγάρι γυαλιά για την οθόνη, με τη σωστή διόρθωση του αστιγματισμού, βελτιώνει σημαντικά την άνεση. Βοηθούν επίσης τα τακτικά διαλείμματα, η σωστή απόσταση από την οθόνη, περίπου ένα μήκος χεριού, και ο φωτισμός χωρίς αντανακλάσεις.

Αν τα συμπτώματα επιμένουν παρά τη σωστή διόρθωση, αξίζει να ελεγχθεί και η επιφάνεια του ματιού, γιατί η ξηροφθαλμία προκαλεί παρόμοια ενόχληση και συχνά συνυπάρχει.

Συχνές Ερωτήσεις

Ιατρικός έλεγχος: Δρ. Βασίλειος Σκουτέρης MD, FEBO