Υπόσφαγμα (Αίμα στο Μάτι): Αίτια, Διάρκεια & Αντιμετώπιση

Γράφει ο Βασίλειος Σκουτέρης MD, FEBO, Χειρουργός Οφθαλμίατρος

Περιεχόμενα σελίδας

1. Τι είναι το υπόσφαγμα;
2. Πώς μοιάζει και τι αισθάνεστε
3. Αίτια: γιατί σπάει ένα αγγείο στο μάτι;
4. Υπόσφαγμα ή κάτι άλλο; Πώς ξεχωρίζει το κόκκινο μάτι
5. Πότε το υπόσφαγμα θέλει άμεση εξέταση;
6. Διάγνωση
7. Θεραπεία
8. Καθημερινότητα όσο υπάρχει το υπόσφαγμα
9. Πέντε συχνοί μύθοι για το υπόσφαγμα
10. Υπόσφαγμα μετά από επέμβαση ή ένεση: τι είναι φυσιολογικό;
11. Τι θα σας ρωτήσει ο οφθαλμίατρος
12. Αθλητές, δύτες και υπόσφαγμα
13. Πρόληψη
14. Υπόσφαγμα σε παιδιά και σε εγκύους
15. Πότε να κλείσετε ραντεβού
16. Συχνές Ερωτήσεις

Υπόσφαγμα είναι μια μικρή αιμορραγία κάτω από τον επιπεφυκότα, τη διαφανή μεμβράνη που καλύπτει το λευκό του ματιού. Εμφανίζεται ξαφνικά σαν έντονα κόκκινη κηλίδα, τρομάζει όποιον τη δει στον καθρέφτη, αλλά στη συντριπτική πλειονότητα είναι εντελώς ακίνδυνη: δεν πονάει, δεν επηρεάζει την όραση και απορροφάται μόνη της σε 1 με 3 εβδομάδες, χωρίς θεραπεία. Προσοχή χρειάζεται όταν συνοδεύεται από πόνο ή πτώση της όρασης, όταν ακολουθεί τραυματισμό ή όταν επαναλαμβάνεται συχνά.

Τι είναι το υπόσφαγμα;

Ο επιπεφυκότας είναι ένας λεπτός, διαφανής υμένας που σκεπάζει τον σκληρό χιτώνα, δηλαδή το λευκό τοίχωμα του ματιού, και γυρίζει για να ντύσει την εσωτερική πλευρά των βλεφάρων. Μέσα του περνούν πολλά μικροσκοπικά αιμοφόρα αγγεία με πολύ λεπτό τοίχωμα. Όταν ένα από αυτά σπάσει, το αίμα χύνεται στον χώρο ανάμεσα στον επιπεφυκότα και τον σκληρό. Επειδή ο επιπεφυκότας είναι διαφανής και το υπόστρωμα λευκό, ακόμη και μια σταγόνα αίματος φαίνεται εντυπωσιακά, σαν κόκκινο μελάνι πάνω σε λευκό χαρτί.

Ουσιαστικά πρόκειται για μελανιά. Η διαφορά από μια μελανιά στο χέρι είναι ότι στο δέρμα το αίμα φαίνεται μπλε, επειδή το βλέπουμε μέσα από παχύ ιστό, ενώ στο μάτι φαίνεται ζωηρό κόκκινο, επειδή τίποτα δεν το κρύβει. Το αίμα βρίσκεται έξω από το μάτι, πάνω στο τοίχωμά του. Δεν μπαίνει στο εσωτερικό, δεν αγγίζει τον κερατοειδή, τον φακό ή τον αμφιβληστροειδή και γι’ αυτό δεν αλλάζει την όραση.

Πώς μοιάζει και τι αισθάνεστε

• κόκκινη κηλίδα με σαφή όρια στο λευκό του ματιού, από μια μικρή κουκκίδα έως ολόκληρο το λευκό
• το χρώμα είναι ομοιόμορφο και πυκνό, δεν διακρίνονται μεμονωμένα αγγεία μέσα στην κηλίδα
• το υπόλοιπο λευκό είναι φυσιολογικό
• κανένας πόνος. Το πολύ ένα ελαφρύ αίσθημα βάρους ή γρατζουνίσματος, αν η αιμορραγία είναι μεγάλη και ανασηκώνει τον επιπεφυκότα
• η όραση είναι όπως πάντα
• δεν υπάρχει έκκριμα, τσίμπλα ή ενόχληση στο φως

Οι περισσότεροι δεν το καταλαβαίνουν οι ίδιοι. Το βλέπουν το πρωί στον καθρέφτη ή τους το λέει κάποιος άλλος. Συχνά εμφανίζεται στον ύπνο και δεν θυμούνται τίποτα που να το προκάλεσε.

Πώς εξελίσσεται τις επόμενες ημέρες

Το πρώτο 24ωρο η κηλίδα μπορεί να μεγαλώσει, και αυτό δεν σημαίνει ότι το αγγείο αιμορραγεί ακόμη. Το ίδιο αίμα απλώνεται κάτω από τον επιπεφυκότα και με τη βαρύτητα κατεβαίνει προς το κάτω μέρος του ματιού. Στη συνέχεια αλλάζει χρώμα, όπως κάθε μελανιά: από ζωηρό κόκκινο γίνεται πιο σκούρο, μετά πορτοκαλί και στο τέλος κιτρινοπράσινο στις άκρες, πριν εξαφανιστεί. Μια μικρή αιμορραγία φεύγει σε 5 με 7 ημέρες, μια μεγάλη χρειάζεται 2 με 3 εβδομάδες. Δεν αφήνει κανένα σημάδι.

Αίτια: γιατί σπάει ένα αγγείο στο μάτι;

Στους μισούς περίπου ανθρώπους δεν βρίσκεται καμία αιτία και το επεισόδιο δεν επαναλαμβάνεται. Στους υπόλοιπους υπάρχει συνήθως ένας από τους παρακάτω μηχανισμούς.

Απότομη αύξηση της πίεσης στις φλέβες

Οτιδήποτε ανεβάζει ξαφνικά την πίεση στο κεφάλι μπορεί να σπάσει ένα λεπτό αγγείο: έντονος βήχας, φτέρνισμα, εμετός, σφίξιμο από δυσκοιλιότητα, σήκωμα βάρους, δυνατό φύσημα της μύτης, ακόμη και το φούσκωμα μπαλονιών ή το παίξιμο πνευστού οργάνου. Γι’ αυτό το υπόσφαγμα είναι συχνό σε περιόδους γρίπης και βρογχίτιδας.

Μικροτραυματισμός

Το δυνατό τρίψιμο των ματιών είναι από τις πιο συνηθισμένες αιτίες, ιδίως σε όσους έχουν αλλεργία ή ξηροφθαλμία. Το ίδιο μπορεί να κάνει η τοποθέτηση ή η αφαίρεση φακών επαφής, ένα νύχι, ένα κλαδί ή ένα ελαφρύ χτύπημα που δεν του δώσατε σημασία.

Υπέρταση και διαβήτης

Η αρρύθμιστη αρτηριακή πίεση και ο σακχαρώδης διαβήτης κάνουν τα μικρά αγγεία πιο εύθραυστα. Το υπόσφαγμα είναι μερικές φορές η αφορμή για να μετρήσει κάποιος την πίεσή του και να ανακαλύψει ότι είναι υψηλή. Δεν σημαίνει ότι επίκειται εγκεφαλικό, όπως φοβούνται πολλοί, είναι όμως καλός λόγος για έναν έλεγχο.

Φάρμακα και συμπληρώματα που επηρεάζουν την πήξη

Τα αντιπηκτικά και τα αντιαιμοπεταλιακά, όπως η ασπιρίνη, η κλοπιδογρέλη, τα κουμαρινικά και τα νεότερα από του στόματος αντιπηκτικά, δεν προκαλούν μόνα τους αιμορραγία, αλλά κάνουν μεγαλύτερη και πιο εμφανή μια διαρροή που αλλιώς θα περνούσε απαρατήρητη. Παρόμοια, πιο ήπια δράση έχουν τα αντιφλεγμονώδη παυσίπονα και ορισμένα συμπληρώματα σε υψηλές δόσεις, όπως τα ωμέγα 3 λιπαρά, η βιταμίνη Ε, το ginkgo biloba και τα σκευάσματα σκόρδου.

Ηλικία

Με τα χρόνια ο επιπεφυκότας χαλαρώνει και τα αγγεία του χάνουν την ελαστικότητά τους, όπως συμβαίνει και στο δέρμα των χεριών, που μελανιάζει ευκολότερα. Μετά τα 60 το υπόσφαγμα είναι σαφώς συχνότερο.

Επεμβάσεις και ενέσεις στο μάτι

Είναι αναμενόμενο μετά από επέμβαση καταρράκτη, διαθλαστική επέμβαση με laser και, πολύ συχνά, μετά από ενδοϋαλοειδική ένεση, στο σημείο όπου πέρασε η βελόνα. Δεν έχει σημασία για το αποτέλεσμα της θεραπείας.

Σπανιότερες αιτίες

• ιογενής επιπεφυκίτιδα με μικρές αιμορραγίες, όπου όμως το μάτι είναι ερεθισμένο και έχει εκκρίσεις
• διαταραχές της πήξης ή των αιμοπεταλίων
• όγκοι ή αγγειακές δυσπλασίες του επιπεφυκότα
• ο τοκετός: είναι συχνό τόσο στη μητέρα, από το σφίξιμο, όσο και στο νεογέννητο, από την πίεση στο κανάλι του τοκετού, και υποχωρεί χωρίς συνέπειες

Υπόσφαγμα ή κάτι άλλο; Πώς ξεχωρίζει το κόκκινο μάτι

Δεν είναι κάθε κόκκινο μάτι υπόσφαγμα, και η διάκριση έχει σημασία, γιατί οι άλλες αιτίες χρειάζονται θεραπεία.

Ο πρακτικός κανόνας είναι απλός: κόκκινη κηλίδα χωρίς πόνο, χωρίς θόλωση και χωρίς εκκρίσεις είναι σχεδόν πάντα υπόσφαγμα. Αν υπάρχει έστω και ένα από αυτά τα τρία, χρειάζεται εξέταση.

Πότε το υπόσφαγμα θέλει άμεση εξέταση;

Στις παρακάτω περιπτώσεις μην περιμένετε να απορροφηθεί:

• Μετά από τραυματισμό, ιδίως με αιχμηρό ή ταχέως κινούμενο αντικείμενο, ή από δυνατό χτύπημα. Μια μεγάλη αιμορραγία που καλύπτει όλο το λευκό και της οποίας το πίσω όριο δεν φαίνεται μπορεί να κρύβει ρήξη του τοιχώματος του ματιού ή κάταγμα του κόγχου
• Αν πονάει το μάτι ή ενοχλείται στο φως
• Αν η όραση έχει θολώσει ή βλέπετε διπλά
• Αν βλέπετε αίμα μπροστά από το χρωματιστό του ματιού, δηλαδή μέσα στο μάτι και όχι πάνω στο λευκό
• Αν υπάρχει έκκριμα ή το μάτι είναι κόκκινο παντού
• Αν εμφανίστηκε και στα δύο μάτια ταυτόχρονα ή μαζί με μελανιές στο σώμα, αιμορραγία από τα ούλα ή τη μύτη
• Αν παίρνετε κουμαρινικό αντιπηκτικό και δεν έχετε μετρήσει πρόσφατα τον δείκτη πήξης
• Αν δεν έχει αρχίσει να υποχωρεί μετά από 2 εβδομάδες ή δεν έχει φύγει μετά από 3 με 4
• Σε βρέφος ή μικρό παιδί χωρίς προφανή εξήγηση, εκτός από τις πρώτες ημέρες μετά τη γέννηση

Διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται με μια ματιά στη σχισμοειδή λυχνία. Ο οφθαλμίατρος επιβεβαιώνει ότι το αίμα βρίσκεται κάτω από τον επιπεφυκότα, ότι ο κερατοειδής και το εσωτερικό του ματιού είναι καθαρά και ότι δεν υπάρχει τραύμα ή ξένο σώμα. Μετρά την όραση και την ενδοφθάλμια πίεση. Αν προηγήθηκε χτύπημα, εξετάζει και τον βυθό με διεσταλμένες κόρες.

Για ένα πρώτο, μεμονωμένο επεισόδιο χωρίς άλλα ευρήματα δεν χρειάζονται εξετάσεις αίματος. Αξίζει πάντως να μετρήσετε την αρτηριακή σας πίεση, αν δεν το έχετε κάνει πρόσφατα.

Όταν επαναλαμβάνεται

Δύο ή τρία επεισόδια μέσα σε έναν χρόνο, ή αιμορραγίες που εμφανίζονται χωρίς καμία αφορμή, δικαιολογούν έναν βασικό έλεγχο σε συνεργασία με τον παθολόγο ή τον καρδιολόγο σας:

• μετρήσεις αρτηριακής πίεσης σε διαφορετικές ώρες της ημέρας
• γενική αίματος με αιμοπετάλια
• χρόνοι πήξης, και δείκτης πήξης για όσους παίρνουν κουμαρινικά
• σάκχαρο και γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη
• ανασκόπηση όλων των φαρμάκων και των συμπληρωμάτων

Στην εξέταση του ματιού αναζητούμε τοπικές αιτίες που εξηγούν τις υποτροπές: έναν χαλαρό επιπεφυκότα που σχηματίζει πτυχές και τρίβεται με κάθε ανοιγόκλειμα, ξηροφθαλμία που οδηγεί σε τρίψιμο, βλεφαρίτιδα ή ένα ανώμαλο αγγείο που αιμορραγεί στο ίδιο πάντα σημείο.

Θεραπεία

Το υπόσφαγμα δεν χρειάζεται θεραπεία, και δεν υπάρχει τίποτα που να επιταχύνει την απορρόφησή του. Ο οργανισμός καθαρίζει το αίμα με τον δικό του ρυθμό. Αυτό που μπορείτε να κάνετε:

• Τεχνητά δάκρυα, τρεις με τέσσερις φορές την ημέρα, αν νιώθετε γρατζούνισμα ή αίσθηση ξένου σώματος
• Κρύα κομπρέσα το πρώτο 24ωρο, αν σας ανακουφίζει. Δεν αλλάζει την πορεία
• Μην τρίβετε το μάτι
• Για πόνο από άλλη αιτία προτιμήστε παρακεταμόλη αντί για ασπιρίνη ή αντιφλεγμονώδη, για λίγες ημέρες

Και αυτά που δεν χρειάζονται ή δεν βοηθούν:

• Οι σταγόνες που «ασπρίζουν» το μάτι δεν έχουν κανένα αποτέλεσμα. Συσπούν τα αγγεία, αλλά εδώ το αίμα βρίσκεται έξω από αυτά
• Τα αντιβιοτικά δεν έχουν θέση, αφού δεν υπάρχει λοίμωξη
• Οι ζεστές κομπρέσες, τα βότανα και το τσάι δεν επιταχύνουν την απορρόφηση
• Μη διακόψετε με δική σας πρωτοβουλία αντιπηκτικό ή ασπιρίνη που παίρνετε για την καρδιά ή τα αγγεία. Ο κίνδυνος από τη διακοπή είναι πολύ σοβαρότερος από μια μελανιά στο μάτι. Αν σας ανησυχεί, μιλήστε με τον γιατρό που σας τα έχει χορηγήσει

Καθημερινότητα όσο υπάρχει το υπόσφαγμα

Μπορείτε να δουλέψετε, να διαβάσετε, να οδηγήσετε, να δείτε οθόνη και να ταξιδέψετε με αεροπλάνο χωρίς κανέναν περιορισμό. Η ελαφριά και η μέτρια άσκηση επιτρέπονται. Για δύο με τρεις ημέρες είναι λογικό να αποφύγετε την άρση πολύ μεγάλων βαρών και τις ασκήσεις με το κεφάλι κάτω, ώστε να μη μεγαλώσει η αιμορραγία. Το κολύμπι επιτρέπεται με γυαλάκια.

Αν φοράτε φακούς επαφής και το μάτι δεν ενοχλείται, δεν απαγορεύονται. Όταν όμως η αιμορραγία είναι μεγάλη και ο επιπεφυκότας ανασηκωμένος, ο φακός μπορεί να μην κάθεται καλά, και είναι προτιμότερο να φορέσετε γυαλιά για λίγες ημέρες. Το μακιγιάζ δεν απαγορεύεται. Δεν είναι μεταδοτικό και δεν υπάρχει λόγος να μείνει το παιδί εκτός σχολείου.

Το μόνο πραγματικό πρόβλημα είναι το αισθητικό. Μια μεγάλη κόκκινη κηλίδα τραβά τα βλέμματα και προκαλεί ερωτήσεις, και αυτό κρατά δυστυχώς όσο χρειάζεται το αίμα για να απορροφηθεί. Τα γυαλιά ηλίου βοηθούν έξω.

Πέντε συχνοί μύθοι για το υπόσφαγμα

• «Έσπασε φλέβα, άρα κινδυνεύω από εγκεφαλικό.» Τα αγγεία του επιπεφυκότα δεν έχουν σχέση με τα αγγεία του εγκεφάλου. Ένα υπόσφαγμα δεν προαναγγέλλει εγκεφαλικό επεισόδιο. Αν όμως η πίεσή σας είναι υψηλή, αυτό αξίζει να ρυθμιστεί ούτως ή άλλως
• «Το αίμα θα μπει μέσα στο μάτι και θα χαλάσει την όραση.» Ο χώρος κάτω από τον επιπεφυκότα δεν επικοινωνεί με το εσωτερικό του ματιού
• «Το έπαθα από την κούραση και την οθόνη.» Η πολύωρη εργασία στην οθόνη δεν σπάει αγγεία. Μπορεί όμως να στεγνώσει τα μάτια και να σας κάνει να τα τρίβετε, και το τρίψιμο είναι πραγματική αιτία
• «Αφού μεγάλωσε τη δεύτερη ημέρα, χειροτερεύει.» Το αίμα απλώς απλώνεται και κατεβαίνει με τη βαρύτητα. Είναι αναμενόμενο και δεν σημαίνει νέα αιμορραγία
• «Πρέπει να το παρακεντήσει ο γιατρός για να φύγει.» Δεν γίνεται καμία παρέμβαση. Η απορρόφηση είναι φυσική διαδικασία και ολοκληρώνεται μόνη της

Υπόσφαγμα μετά από επέμβαση ή ένεση: τι είναι φυσιολογικό;

Μετά από επέμβαση καταρράκτη, διαθλαστική επέμβαση ή ενδοϋαλοειδική ένεση, μια κόκκινη κηλίδα στο σημείο της παρέμβασης είναι πολύ συνηθισμένη, ιδίως σε όσους παίρνουν αντιπηκτικά. Στις διαθλαστικές επεμβάσεις οφείλεται στον δακτύλιο αναρρόφησης που σταθεροποιεί το μάτι και μπορεί να εμφανιστεί και στα δύο μάτια. Δεν επηρεάζει το αποτέλεσμα και φεύγει σε 1 με 3 εβδομάδες. Αυτό που δεν είναι φυσιολογικό μετά από οποιαδήποτε επέμβαση είναι ο πόνος που δυναμώνει, η όραση που χειροτερεύει αντί να βελτιώνεται, η έντονη ευαισθησία στο φως και οι εκκρίσεις. Σε αυτή την περίπτωση επικοινωνείτε αμέσως, χωρίς να περιμένετε τον προγραμματισμένο επανέλεγχο. Χρήσιμες είναι και οι οδηγίες μετά από ενδοϋαλοειδική ένεση.

Τι θα σας ρωτήσει ο οφθαλμίατρος

Για να κριθεί αν χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος, βοηθά να έχετε έτοιμες τις απαντήσεις σε μερικές ερωτήσεις: πότε το προσέξατε και αν προηγήθηκε βήχας, εμετός, σήκωμα βάρους ή χτύπημα, αν είναι η πρώτη φορά, αν έχετε υπέρταση ή διαβήτη και πότε μετρήσατε τελευταία την πίεσή σας, ποια φάρμακα και συμπληρώματα παίρνετε, αν μελανιάζετε εύκολα ή ματώνουν τα ούλα σας, αν φοράτε φακούς επαφής και αν τρίβετε συχνά τα μάτια σας. Αν έχετε κάρτα παρακολούθησης αντιπηκτικής αγωγής ή πρόσφατες εξετάσεις αίματος, φέρτε τις μαζί σας.

Αθλητές, δύτες και υπόσφαγμα

Στην άρση βαρών και σε αθλήματα αντοχής το υπόσφαγμα προκαλείται από το κράτημα της αναπνοής στη μέγιστη προσπάθεια. Στην κατάδυση υπάρχει ένας ιδιαίτερος μηχανισμός: αν ο δύτης δεν εξισώσει την πίεση μέσα στη μάσκα φυσώντας λίγο αέρα από τη μύτη καθώς κατεβαίνει, η μάσκα λειτουργεί σαν βεντούζα πάνω στα μάτια και σπάει αγγεία στον επιπεφυκότα και στα βλέφαρα. Η εικόνα είναι εντυπωσιακή αλλά αθώα και προλαμβάνεται με σωστή τεχνική εξίσωσης. Στα αθλήματα επαφής και με μπάλα, αντίθετα, ένα υπόσφαγμα μετά από χτύπημα πρέπει πάντα να εξετάζεται, για να αποκλειστεί βαθύτερη βλάβη.

Πρόληψη

Ένα μεμονωμένο υπόσφαγμα δεν προλαμβάνεται. Αν όμως σας συμβαίνει συχνά, ορισμένα μέτρα μειώνουν τις πιθανότητες:

• ρυθμίστε την αρτηριακή πίεση και το σάκχαρο και μην παραλείπετε τις δόσεις των φαρμάκων
• μην τρίβετε τα μάτια. Αν έχετε φαγούρα από αλλεργία ή ξηρότητα, αντιμετωπίστε την αιτία
• χρησιμοποιείτε τεχνητά δάκρυα αν τα μάτια σας στεγνώνουν
• αντιμετωπίστε τον χρόνιο βήχα και τη δυσκοιλιότητα
• εκπνέετε στην προσπάθεια όταν σηκώνετε βάρος, αντί να κρατάτε την αναπνοή
• φοράτε προστατευτικά γυαλιά σε εργασίες και αθλήματα με κίνδυνο χτυπήματος
• βάζετε και βγάζετε τους φακούς επαφής με κομμένα νύχια και ήρεμες κινήσεις
• ενημερώστε τον γιατρό σας για τα συμπληρώματα που παίρνετε, ιδίως αν λαμβάνετε και αντιπηκτικά

Υπόσφαγμα σε παιδιά και σε εγκύους

Στα παιδιά το υπόσφαγμα οφείλεται συνήθως σε έντονο βήχα, όπως στον κοκίτη, σε εμετούς ή σε χτύπημα στο παιχνίδι, και υποχωρεί όπως στους ενήλικες. Αν δεν υπάρχει καμία εξήγηση ή συνυπάρχουν μελανιές αλλού, το παιδί πρέπει να εξεταστεί από παιδίατρο. Στην εγκυμοσύνη μπορεί να εμφανιστεί από τους εμετούς του πρώτου τριμήνου ή στον τοκετό. Είναι αθώο, όμως στο τρίτο τρίμηνο είναι ευκαιρία να μετρηθεί η αρτηριακή πίεση.

Πότε να κλείσετε ραντεβού

Αν είναι το πρώτο σας υπόσφαγμα και δεν είστε σίγουροι τι βλέπετε, μια σύντομη εξέταση θα σας καθησυχάσει. Αν συνοδεύεται από πόνο, θόλωση, εκκρίσεις ή ακολούθησε χτύπημα, ζητήστε να εξεταστείτε την ίδια ημέρα. Αν επαναλαμβάνεται, αξίζει να ελεγχθεί η επιφάνεια του ματιού και να γίνει ένας βασικός παθολογικός έλεγχος. Τηλέφωνο ιατρείου στο Νέο Ψυχικό 210 677 0007 ή φόρμα επικοινωνίας.

Συχνές Ερωτήσεις

Ιατρικός έλεγχος: Δρ. Βασίλειος Σκουτέρης MD, FEBO