Φωτοφοβία: Αιτίες, Συμπτώματα & Αντιμετώπιση

Γράφει ο Βασίλειος Σκουτέρης MD, FEBO, Χειρουργός Οφθαλμίατρος

Περιεχόμενα σελίδας

Τι είναι η φωτοφοβία και γιατί το φως πονάει
Αιτίες από τα μάτια
Αιτίες από το νευρικό σύστημα
Άλλες αιτίες
Πότε η φωτοφοβία είναι επείγουσα
Πώς γίνεται η διάγνωση
Αντιμετώπιση
Κλείστε ραντεβού
Συχνές Ερωτήσεις

Φωτοφοβία είναι η υπερβολική ευαισθησία των ματιών στο φως: ένα φως που οι άλλοι ανέχονται άνετα, εσάς σας ενοχλεί, σας κάνει να μισοκλείνετε τα μάτια ή σας προκαλεί πόνο. Δεν είναι ασθένεια αλλά σύμπτωμα. Οι συχνότερες αιτίες είναι η ξηροφθαλμία και η ημικρανία. Όταν όμως εμφανίζεται ξαφνικά στο ένα μάτι, μαζί με πόνο, κοκκίνισμα ή θολή όραση, δείχνει φλεγμονή του κερατοειδούς ή του εσωτερικού του ματιού και χρειάζεται εξέταση την ίδια ημέρα.

Τι είναι η φωτοφοβία και γιατί το φως πονάει

Η λέξη σημαίνει κυριολεκτικά «φόβος του φωτός», όμως δεν πρόκειται για φόβο. Είναι πραγματική σωματική δυσφορία. Το φως δεν γίνεται αντιληπτό μόνο από τα κύτταρα που δίνουν την εικόνα. Στον αμφιβληστροειδή υπάρχει και μια ξεχωριστή ομάδα κυττάρων που μετρά τη συνολική φωτεινότητα, ρυθμίζει το μέγεθος της κόρης και το βιολογικό μας ρολόι, και είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στο γαλαζοπράσινο φως. Τα κύτταρα αυτά συνδέονται με τα ίδια κέντρα του εγκεφάλου που επεξεργάζονται τον πόνο από το πρόσωπο και το κεφάλι, μέσω του τριδύμου νεύρου. Όταν το τρίδυμο είναι ήδη ερεθισμένο, είτε από μια βλάβη στην επιφάνεια του ματιού είτε από μια ημικρανία, το φως «ανεβάζει την ένταση» και μετατρέπεται σε πόνο.

Αυτό εξηγεί τρία πράγματα: γιατί οι παθήσεις του κερατοειδούς, που έχει την πυκνότερη νεύρωση στο σώμα, δίνουν τόσο έντονη φωτοφοβία, γιατί η ημικρανία και η φωτοφοβία πηγαίνουν μαζί, και γιατί ενοχλεί περισσότερο το ψυχρό, γαλαζωπό φως των οθονών και των λαμπτήρων LED παρά το ζεστό φως μιας λάμπας πυράκτωσης.

Φωτοφοβία ή θάμπωμα;

Αξίζει να τα ξεχωρίσουμε. Στη φωτοφοβία το φως προκαλεί δυσφορία ή πόνο. Στο θάμπωμα το φως δεν πονάει, αλλά σκορπίζεται μέσα στο μάτι και «σβήνει» την εικόνα, όπως όταν οδηγείτε απέναντι στον ήλιο με βρώμικο παρμπρίζ. Το θάμπωμα είναι τυπικό του καταρράκτη και των θολώσεων του κερατοειδούς. Οι δύο ενοχλήσεις μπορούν να συνυπάρχουν, αλλά έχουν διαφορετικές αιτίες.

Αιτίες από τα μάτια

Ξηροφθαλμία και βλεφαρίτιδα

Η συχνότερη αιτία χρόνιας, ήπιας φωτοφοβίας και στα δύο μάτια. Όταν το στρώμα των δακρύων είναι ασταθές, η επιφάνεια του κερατοειδούς γίνεται ανώμαλη, τα νεύρα της εκτίθενται και το φως ενοχλεί, ιδίως το φως της οθόνης, ο ήλιος και ο αέρας. Συνοδεύεται από κάψιμο και αίσθημα άμμου. Δείτε τις σελίδες για την ξηροφθαλμία και τη βλεφαρίτιδα.

Εκδορά, ξένο σώμα και κερατίτιδα

Κάθε βλάβη στον κερατοειδή προκαλεί έντονη φωτοφοβία, πόνο και δακρύρροια, και το μάτι δεν μένει ανοιχτό. Στους χρήστες φακών επαφής, ένα κόκκινο μάτι που δεν αντέχει το φως είναι κερατίτιδα μέχρι αποδείξεως του εναντίου. Το ίδιο ισχύει για τον έρπητα στο μάτι και για το έγκαυμα από υπεριώδη ακτινοβολία μετά από συγκόλληση ή χιόνι.

Ραγοειδίτιδα

Η φλεγμονή της ίριδας δίνει την πιο χαρακτηριστική φωτοφοβία. Το φως αναγκάζει την κόρη να συσπαστεί, και όταν η ίριδα φλεγμαίνει, κάθε σύσπαση πονάει. Ο πόνος είναι βαθύς, το κοκκίνισμα εντοπίζεται γύρω από το χρωματιστό του ματιού και η όραση θολώνει. Ένα χρήσιμο σημάδι είναι ότι το μάτι πονάει ακόμη κι όταν το φως πέφτει στο άλλο, το υγιές, επειδή οι δύο κόρες αντιδρούν μαζί. Περισσότερα στις οφθαλμικές φλεγμονές.

Επιπεφυκίτιδα

Η απλή επιπεφυκίτιδα προκαλεί ήπια μόνο ενόχληση στο φως. Έντονη φωτοφοβία σε «επιπεφυκίτιδα» σημαίνει ότι έχει προσβληθεί και ο κερατοειδής, κάτι που συμβαίνει συχνά στις ιογενείς μορφές από αδενοϊό, μία με δύο εβδομάδες μετά την έναρξη.

Διεσταλμένη κόρη

Όσο πιο ανοιχτή είναι η κόρη, τόσο περισσότερο φως μπαίνει. Αυτό συμβαίνει μετά τις σταγόνες της βυθοσκόπησης, για 3 με 6 ώρες, μετά από τραυματισμό της ίριδας, και με ορισμένα φάρμακα.

Μετά από επεμβάσεις

Τις πρώτες ημέρες ή εβδομάδες μετά από laser διάθλασης, ιδίως στις επιφανειακές τεχνικές, και μετά από επέμβαση καταρράκτη, η ευαισθησία στο φως είναι αναμενόμενη και υποχωρεί σταδιακά. Αν αντί να βελτιώνεται δυναμώνει, μαζί με πόνο ή πτώση της όρασης, επικοινωνήστε αμέσως.

Παθήσεις από τη γέννηση και ανοιχτόχρωμα μάτια

Οι άνθρωποι με πολύ ανοιχτόχρωμη ίριδα έχουν λιγότερη χρωστική για να φιλτράρει το φως και ενοχλούνται ευκολότερα, χωρίς αυτό να είναι πάθηση. Έντονη φωτοφοβία από την παιδική ηλικία χαρακτηρίζει τον αλφισμό, την απουσία ίριδας και ορισμένες κληρονομικές δυστροφίες του αμφιβληστροειδούς.

Αιτίες από το νευρικό σύστημα

Ημικρανία

Είναι η συχνότερη νευρολογική αιτία. Οκτώ στους δέκα ανθρώπους με ημικρανία έχουν φωτοφοβία στη διάρκεια της κρίσης, και πολλοί παραμένουν ευαίσθητοι στο φως και ανάμεσα στις κρίσεις. Το έντονο ή το τρεμάμενο φως μπορεί επίσης να πυροδοτήσει μια κρίση. Τα μάτια στην εξέταση είναι φυσιολογικά.

Μηνιγγίτιδα και αιμορραγία

Φωτοφοβία μαζί με πυρετό, πολύ δυνατό πονοκέφαλο, δυσκαμψία στον αυχένα, εμετό ή υπνηλία είναι επείγουσα κατάσταση και χρειάζεται άμεση μεταφορά σε νοσοκομείο. Το ίδιο ισχύει για έναν ξαφνικό, κεραυνοβόλο πονοκέφαλο, τον χειρότερο της ζωής σας.

Διάσειση

Μετά από χτύπημα στο κεφάλι, η ευαισθησία στο φως και στις οθόνες μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες ή μήνες.

Βλεφαρόσπασμος

Στον βλεφαρόσπασμο, τα βλέφαρα σφίγγουν ακούσια και το φως είναι το βασικό ερέθισμα που προκαλεί τους σπασμούς.

Άλλες αιτίες

Φάρμακα: ορισμένα αντιβιοτικά, φάρμακα για την ακμή, αντιισταμινικά, αντικαταθλιπτικά, διουρητικά και άλλα αυξάνουν την ευαισθησία στο φως ή διαστέλλουν την κόρη
Έλλειψη ύπνου, κόπωση, αφυδάτωση και αλκοόλ
Άγχος και κρίσεις πανικού
Πολύωρη χρήση οθονών σε σκοτεινό δωμάτιο
Συνεχής χρήση σκούρων γυαλιών σε εσωτερικό χώρο, που κάνει τα μάτια ακόμη πιο ευαίσθητα

Πότε η φωτοφοβία είναι επείγουσα

Εξεταστείτε την ίδια ημέρα αν η ευαισθησία στο φως:

εμφανίστηκε ξαφνικά, ιδίως στο ένα μάτι
συνοδεύεται από πόνο στο μάτι
συνοδεύεται από κόκκινο μάτι ή θολή όραση
αφορά άνθρωπο που φορά φακούς επαφής
ακολούθησε τραυματισμό, χημική ουσία ή πρόσφατη επέμβαση στο μάτι

Πηγαίνετε αμέσως σε νοσοκομείο αν συνυπάρχουν πυρετός, πολύ δυνατός πονοκέφαλος, δυσκαμψία στον αυχένα, εμετός, σύγχυση ή εξάνθημα.

Φωτοφοβία σε βρέφη και παιδιά

Ένα μωρό που αποφεύγει το φως, δακρύζει συνεχώς και έχει μάτια που δείχνουν μεγάλα ή θολά πρέπει να εξεταστεί άμεσα για συγγενές γλαύκωμα. Στα μεγαλύτερα παιδιά, οι συχνότερες αιτίες είναι η εκδορά του κερατοειδούς, η αλλεργία, η χρόνια βλεφαρίτιδα και η ημικρανία. Δείτε τη σελίδα για την παιδοοφθαλμολογία.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Το ιστορικό δίνει τη μισή απάντηση: ένα μάτι ή δύο, ξαφνικά ή χρόνια, με πόνο ή χωρίς, με πονοκέφαλο ή όχι, ποια φάρμακα παίρνετε. Στην εξέταση μετράμε την όραση, ελέγχουμε τις κόρες και εξετάζουμε στη σχισμοειδή λυχνία τα βλέφαρα, τα δάκρυα και τον κερατοειδή με χρωστική, καθώς και το εσωτερικό του ματιού για κύτταρα φλεγμονής. Ακολουθούν η μέτρηση της πίεσης και η εξέταση του βυθού. Αν τα μάτια είναι φυσιολογικά και η φωτοφοβία επιμένει, η διερεύνηση συνεχίζεται με νευρολόγο.

Αντιμετώπιση

Η θεραπεία είναι η θεραπεία της αιτίας. Η ξηροφθαλμία αντιμετωπίζεται με τεχνητά δάκρυα και φροντίδα των βλεφάρων, η κερατίτιδα με τα κατάλληλα αντιμικροβιακά, η ραγοειδίτιδα με αντιφλεγμονώδεις σταγόνες και σταγόνες που ξεκουράζουν την ίριδα, η ημικρανία με τη φαρμακευτική της αγωγή. Όταν η αιτία ελεγχθεί, η φωτοφοβία υποχωρεί. Στο μεταξύ, και για όσους έχουν χρόνια ευαισθησία, βοηθούν τα παρακάτω.

Τα σωστά γυαλιά

Έξω: γυαλιά ηλίου με προστασία UV400, κατά προτίμηση πολωτικά, που κόβουν τις αντανακλάσεις από τον δρόμο, τη θάλασσα και το χιόνι, με σκελετό που κλείνει στα πλάγια, και καπέλο με γείσο
Μέσα: όχι σκούρα γυαλιά. Τα μάτια προσαρμόζονται στο σκοτάδι και γίνονται όλο και πιο ευαίσθητα, με αποτέλεσμα ένας φαύλος κύκλος. Αν χρειάζεται κάτι, προτιμώνται φακοί με ελαφριά ροζ απόχρωση που φιλτράρει το γαλαζοπράσινο φως, και αντιανακλαστική επίστρωση
Φωτοχρωμικοί φακοί για όσους μπαινοβγαίνουν συχνά

Ο φωτισμός και οι οθόνες

προτιμήστε ζεστό, έμμεσο φως αντί για ψυχρούς λαμπτήρες πάνω από το κεφάλι
αποφύγετε λαμπτήρες που τρεμοπαίζουν και αντικαταστήστε όσους έχουν παλιώσει
τοποθετήστε την οθόνη κάθετα στο παράθυρο, όχι απέναντι ή με το παράθυρο πίσω της
ρυθμίστε τη φωτεινότητα της οθόνης ώστε να ταιριάζει με τον χώρο και ενεργοποιήστε τη νυχτερινή λειτουργία το βράδυ
μην κοιτάζετε το κινητό σε εντελώς σκοτεινό δωμάτιο
κάντε συχνά διαλείμματα και χρησιμοποιήστε τεχνητά δάκρυα. Δείτε τις συμβουλές για τα ξηρά μάτια στο γραφείο

Γενικά μέτρα

Επαρκής ύπνος, ενυδάτωση, περιορισμός του αλκοόλ και, για όσους έχουν ημικρανίες, αναγνώριση και αποφυγή των παραγόντων που τις προκαλούν. Μια σταδιακή, ελεγχόμενη έκθεση στο φυσικό φως βοηθά τα μάτια να ξαναβρούν την ανοχή τους, ενώ η πλήρης αποφυγή του φωτός τη μειώνει.

Κλείστε ραντεβού

Αν το φως σάς ενοχλεί περισσότερο απ’ ό,τι παλιά, μια εξέταση στη σχισμοειδή λυχνία δείχνει αν φταίει η επιφάνεια του ματιού, που είναι η συχνότερη και πιο εύκολα θεραπεύσιμη αιτία. Για ξαφνική φωτοφοβία με πόνο ή κόκκινο μάτι, καλέστε για να σας δούμε την ίδια ημέρα. Ιατρείο στο Νέο Ψυχικό, τηλέφωνο 210 677 0007.

Συχνές Ερωτήσεις

Γιατί με ενοχλεί ξαφνικά το φως;

Η ξαφνική ευαισθησία στο φως οφείλεται συνήθως σε εκδορά ή φλεγμονή του κερατοειδούς, σε ραγοειδίτιδα ή σε ημικρανία. Αν αφορά το ένα μάτι και συνοδεύεται από πόνο, κοκκίνισμα ή θολή όραση, χρειάζεται εξέταση την ίδια ημέρα.

Είναι η φωτοφοβία σημάδι σοβαρής πάθησης;

Τις περισσότερες φορές όχι. Οφείλεται σε ξηροφθαλμία ή ημικρανία. Σοβαρή γίνεται όταν συνδυάζεται με πόνο και κόκκινο μάτι, ή με πυρετό, δυνατό πονοκέφαλο και δυσκαμψία στον αυχένα, που απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση.

Να φοράω γυαλιά ηλίου μέσα στο σπίτι;

Όχι συστηματικά. Τα σκούρα γυαλιά σε εσωτερικό χώρο κάνουν τα μάτια να προσαρμοστούν στο σκοτάδι και αυξάνουν την ευαισθησία. Προτιμήστε πιο ήπιο φωτισμό και, αν χρειάζεται, φακούς με ελαφριά απόχρωση και αντιανακλαστική επίστρωση.

Προκαλούν φωτοφοβία οι οθόνες;

Δεν βλάπτουν τα μάτια, αλλά μειώνουν το ανοιγόκλειμα και στεγνώνουν την επιφάνειά τους, κάτι που αυξάνει την ευαισθησία στο φως. Βοηθούν τα διαλείμματα, τα τεχνητά δάκρυα, η σωστή φωτεινότητα και η νυχτερινή λειτουργία.

Τι σχέση έχει η φωτοφοβία με την ημικρανία;

Στενή. Οι περισσότεροι άνθρωποι με ημικρανία έχουν φωτοφοβία στις κρίσεις, και το έντονο φως μπορεί να προκαλέσει μια κρίση. Οφείλεται στο ότι οι οδοί του φωτός και του πόνου συναντιούνται στα ίδια κέντρα του εγκεφάλου.

Τα ανοιχτόχρωμα μάτια είναι πιο ευαίσθητα στο φως;

Ναι, σε κάποιο βαθμό. Η ανοιχτόχρωμη ίριδα έχει λιγότερη χρωστική και αφήνει περισσότερο φως να περάσει. Δεν πρόκειται για πάθηση, αλλά κάνει τη χρήση καλών γυαλιών ηλίου πιο σημαντική.

Έχετε απορίες για την περίπτωσή σας;

Ο Δρ. Σκουτέρης σας εξετάζει στο ιατρείο στο Νέο Ψυχικό και σας εξηγεί τις επιλογές σας.

Κλήση 210 677 0007 Κλείστε ραντεβού

Σχετικά με τον συγγραφέα

Δρ. Βασίλειος Σκουτέρης, MD, FEBO

Χειρουργός οφθαλμίατρος με εξειδίκευση στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο John Radcliffe της Οξφόρδης και μέλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Οφθαλμολογίας (FEBO).

Βιογραφικό

Φωτοφοβία: γιατί σας ενοχλεί το φως και πότε είναι επείγον