Οφθαλμολογικός έλεγχος παιδιών πριν το σχολείο

Γράφει ο Βασίλειος Σκουτέρης MD, FEBO, Χειρουργός Οφθαλμίατρος

Περιεχόμενα σελίδας

Γιατί ο έλεγχος πριν το σχολείο μετράει τόσο;
Τι εντοπίζει ο έλεγχος;
Τι περιλαμβάνει η εξέταση;
Πότε πρέπει να γίνονται οι έλεγχοι;
Πότε να επισκεφθείτε οφθαλμίατρο νωρίτερα
Πώς βοηθάμε την όραση του παιδιού στο σπίτι
Συχνές Ερωτήσεις

Ο οφθαλμολογικός έλεγχος παιδιών πριν το σχολείο, ιδανικά στην ηλικία των 3-5 ετών, εντοπίζει έγκαιρα προβλήματα όπως η αμβλυωπία (το λεγόμενο τεμπέλικο μάτι), ο στραβισμός και τα διαθλαστικά σφάλματα. Πολλά από αυτά δεν δίνουν εμφανή σημάδια, ενώ αντιμετωπίζονται πολύ πιο αποτελεσματικά όσο το οπτικό σύστημα του παιδιού αναπτύσσεται ακόμη.

Γιατί ο έλεγχος πριν το σχολείο μετράει τόσο;

Η όραση δεν είναι «έτοιμη» από τη γέννηση. Ο εγκέφαλος μαθαίνει να βλέπει τα πρώτα χρόνια της ζωής, με βάση τις καθαρές εικόνες που λαμβάνει από τα δύο μάτια. Αν το ένα μάτι στέλνει θολή εικόνα ή δεν ευθυγραμμίζεται σωστά, ο εγκέφαλος αρχίζει να το αγνοεί. Όσο μικρότερο είναι το παιδί, τόσο πιο πλαστικό είναι αυτό το σύστημα και τόσο καλύτερα ανταποκρίνεται στη θεραπεία.

Τα παιδιά σπάνια παραπονιούνται. Ένα παιδί που βλέπει καλά με το ένα μάτι και θολά με το άλλο δεν έχει μέτρο σύγκρισης και θεωρεί ότι έτσι βλέπουν όλοι. Γι’ αυτό πολλά προβλήματα ανακαλύπτονται μόνο με εξέταση. Επιπλέον, στο σχολείο οι οπτικές απαιτήσεις αυξάνονται απότομα: ανάγνωση, πίνακας, εργασία από κοντά για ώρες. Μια μη διορθωμένη διαθλαστική ανωμαλία μπορεί να εκδηλωθεί ως κούραση, απροσεξία ή δυσκολία στη μάθηση και να παρερμηνευθεί.

Τι εντοπίζει ο έλεγχος;

Αμβλυωπία

Η αμβλυωπία είναι μειωμένη όραση στο ένα, σπανιότερα και στα δύο μάτια, χωρίς να υπάρχει ορατή βλάβη στη δομή του ματιού. Αφορά περίπου 2-3 στα 100 παιδιά. Οι συχνότερες αιτίες είναι ο στραβισμός και η μεγάλη διαφορά διάθλασης ανάμεσα στα δύο μάτια. Όταν διαγνωστεί νωρίς, αντιμετωπίζεται συνήθως με γυαλιά και με κάλυψη του καλού ματιού για ορισμένες ώρες την ημέρα ή με σταγόνες που θολώνουν προσωρινά το καλό μάτι, ώστε να «δουλέψει» το αδύναμο. Η θεραπεία είναι πιο αποτελεσματική πριν τα 7 περίπου χρόνια, αν και σε ορισμένα παιδιά υπάρχει βελτίωση και αργότερα.

Στραβισμός

Στον στραβισμό τα μάτια δεν κοιτούν προς την ίδια κατεύθυνση. Μπορεί να είναι μόνιμος ή να εμφανίζεται μόνο όταν το παιδί είναι κουρασμένο, άρρωστο ή κοιτά από κοντά. Πέρα από την αισθητική, επηρεάζει την αντίληψη του βάθους και μπορεί να οδηγήσει σε αμβλυωπία. Ορισμένες μορφές, ιδίως όσες σχετίζονται με υπερμετρωπία, βελτιώνονται σημαντικά μόνο με γυαλιά, ενώ άλλες χρειάζονται χειρουργική διόρθωση.

Διαθλαστικά σφάλματα

Η υπερμετρωπία είναι συχνή στα μικρά παιδιά και σε μικρό βαθμό θεωρείται φυσιολογική. Όταν είναι μεγάλη, κουράζει το παιδί στην εργασία από κοντά και μπορεί να προκαλέσει στραβισμό. Ο αστιγματισμός θολώνει την εικόνα σε όλες τις αποστάσεις. Η μυωπία στα παιδιά εμφανίζεται συνήθως στη σχολική ηλικία και τείνει να αυξάνεται όσο το παιδί μεγαλώνει. Η έγκαιρη διάγνωση επιτρέπει να συζητηθούν μέτρα που επιβραδύνουν την εξέλιξή της, όπως ειδικοί φακοί ή σταγόνες χαμηλής συγκέντρωσης, πάντα με ιατρική παρακολούθηση.

Άλλα ευρήματα που μπορεί να αναδειχθούν

Σπανιότερα, ο έλεγχος αποκαλύπτει παθήσεις που δεν σχετίζονται με τη διάθλαση: πτώση του άνω βλεφάρου που καλύπτει την κόρη, συγγενή καταρράκτη, προβλήματα του οπτικού νεύρου ή του αμφιβληστροειδούς, αλλά και χρόνια βλεφαρίτιδα ή αλλεργική επιπεφυκίτιδα που ενοχλούν το παιδί καθημερινά. Η έγκαιρη ανίχνευσή τους είναι εξίσου σημαντική, γιατί ορισμένες χρειάζονται άμεση αντιμετώπιση για να μην επηρεαστεί η ανάπτυξη της όρασης.

Τι περιλαμβάνει η εξέταση;

Ο παιδοοφθαλμολογικός έλεγχος προσαρμόζεται στην ηλικία και διαρκεί περισσότερο από έναν απλό έλεγχο όρασης. Συνήθως περιλαμβάνει:

Ιστορικό: κύηση, τοκετός, αναπτυξιακά ορόσημα, οικογενειακό ιστορικό στραβισμού, αμβλυωπίας ή υψηλών διαθλαστικών σφαλμάτων.
Οπτική οξύτητα για κάθε μάτι χωριστά, με πίνακες εικόνων ή συμβόλων για παιδιά που δεν διαβάζουν ακόμη.
Έλεγχο κινητικότητας και ευθυγράμμισης των ματιών, με τη δοκιμασία κάλυψης.
Στερεοσκοπική όραση, δηλαδή αντίληψη βάθους, με ειδικές εικόνες και γυαλάκια.
Κυκλοπληγική διαθλασιμετρία: με σταγόνες που χαλαρώνουν προσωρινά την εστίαση μετράμε την πραγματική διάθλαση. Χωρίς αυτές, η υπερμετρωπία των παιδιών συχνά «κρύβεται».
Βυθοσκόπηση, για τον έλεγχο του αμφιβληστροειδούς και του οπτικού νεύρου.

Οι σταγόνες διαστέλλουν την κόρη και το παιδί μπορεί να έχει θάμπωμα από κοντά και ευαισθησία στο φως για μερικές ώρες, σπανιότερα έως την επόμενη μέρα. Καλό είναι να προγραμματίσετε το ραντεβού ώστε να μην ακολουθεί απαιτητική δραστηριότητα και να έχετε μαζί καπέλο ή γυαλιά ηλίου. Περισσότερα για το τι να περιμένετε θα βρείτε στη σελίδα της παιδοοφθαλμολογίας.

Πώς να προετοιμάσετε το παιδί

Εξηγήστε με απλά λόγια ότι θα δει εικόνες, θα φορέσει «μαγικά» γυαλάκια και θα του βάλουν σταγόνες που τσιμπάνε για λίγο. Προτιμήστε ώρα που το παιδί είναι ξεκούραστο, φέρτε ένα αγαπημένο παιχνίδι ή σνακ και, αν φοράει ήδη γυαλιά, φέρτε τα μαζί. Κρατήστε σημειώσεις για ό,τι έχετε παρατηρήσει στο σπίτι, γιατί βοηθούν πολύ τον γιατρό.

Τι γίνεται μετά την εξέταση;

Αν όλα είναι φυσιολογικά, ορίζεται ο επόμενος έλεγχος. Αν χρειάζονται γυαλιά, ο γιατρός εξηγεί πότε θα τα φοράει το παιδί και πότε θα γίνει ο επανέλεγχος, συνήθως μετά από λίγες εβδομάδες ή μήνες, για να φανεί η ανταπόκριση. Στην αμβλυωπία η θεραπεία απαιτεί τη συνεργασία όλης της οικογένειας και την ενημέρωση του νηπιαγωγείου ή του σχολείου, ώστε το παιδί να φοράει γυαλιά και επίθεμα με συνέπεια χωρίς να νιώθει άβολα.

Πότε πρέπει να γίνονται οι έλεγχοι;

Ηλικία	Τι συστήνεται
Νεογνό και πρώτοι μήνες	Έλεγχος από τον παιδίατρο (ερυθρό ανακλαστικό, παρακολούθηση του βλέμματος)
6-12 μηνών	Οφθαλμολογική εκτίμηση αν υπάρχουν ενδείξεις ή οικογενειακό ιστορικό
3-4 ετών	Πρώτος πλήρης οφθαλμολογικός έλεγχος
5-6 ετών, πριν την Α’ Δημοτικού	Επανέλεγχος πριν την έναρξη του σχολείου
Σχολική ηλικία	Τακτικός έλεγχος, συνήθως κάθε 1-2 χρόνια ή όπως συστήσει ο γιατρός

Τα διαστήματα είναι ενδεικτικά και προσαρμόζονται σε κάθε παιδί. Αναλυτικά για το χρονοδιάγραμμα θα βρείτε στο άρθρο για το πότε συστήνεται ο παιδοοφθαλμολογικός έλεγχος.

Πότε να επισκεφθείτε οφθαλμίατρο νωρίτερα

Μην περιμένετε τον προγραμματισμένο έλεγχο αν παρατηρήσετε:

Μάτι που «φεύγει» προς τα μέσα ή προς τα έξω, έστω και περιστασιακά.
Γέρσιμο ή στροφή του κεφαλιού για να κοιτάξει κάτι.
Μισόκλεισμα των ματιών ή κλείσιμο του ενός ματιού στο φως ή για να δει καλύτερα.
Πολύ κοντινή απόσταση από την τηλεόραση, το βιβλίο ή την οθόνη.
Συχνό τρίψιμο, δάκρυα ή πονοκεφάλους μετά από ανάγνωση.
Δυσκολία στη συγκέντρωση ή στην ανάγνωση που δεν εξηγείται αλλιώς.
Λευκή ανταύγεια στην κόρη σε φωτογραφίες με φλας, αντί για το συνηθισμένο κόκκινο. Αυτό χρειάζεται εξέταση χωρίς καθυστέρηση.

Πώς βοηθάμε την όραση του παιδιού στο σπίτι

Ο χρόνος έξω, στο φυσικό φως, έχει συσχετιστεί με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης μυωπίας, γι’ αυτό συστήνονται περίπου δύο ώρες υπαίθριας δραστηριότητας την ημέρα. Στην εργασία από κοντά και στις οθόνες βοηθούν τα τακτικά διαλείμματα και ο καλός φωτισμός. Αν το παιδί χρειάζεται γυαλιά, η σταθερή χρήση τους όπως σύστησε ο γιατρός είναι μέρος της θεραπείας και όχι επιλογή. Μείνετε επίσης σε επαφή με τους εκπαιδευτικούς, που συχνά αντιλαμβάνονται πρώτοι ότι ένα παιδί δυσκολεύεται να δει τον πίνακα.

Για τον έλεγχο του παιδιού σας πριν ξεκινήσει το σχολείο, κλείστε ραντεβού στο ιατρείο μας στο Νέο Ψυχικό.

Συχνές Ερωτήσεις

Ο παιδίατρος έλεγξε την όραση. Χρειάζεται και οφθαλμίατρος;

Ο έλεγχος στον παιδίατρο είναι πολύτιμος, αλλά είναι έλεγχος διαλογής και δεν εντοπίζει όλα τα προβλήματα. Υπερμετρωπία, μικρός αστιγματισμός ή διαφορά διάθλασης ανάμεσα στα δύο μάτια συχνά φαίνονται μόνο με κυκλοπληγική διαθλασιμετρία. Ένας πλήρης οφθαλμολογικός έλεγχος πριν το σχολείο συμπληρώνει την παιδιατρική παρακολούθηση και δεν την αντικαθιστά.

Μπορεί να εξεταστεί ένα παιδί που δεν ξέρει ακόμη γράμματα;

Ναι. Για τα μικρά παιδιά χρησιμοποιούνται πίνακες με εικόνες, σχήματα ή σύμβολα που το παιδί ονομάζει, ταιριάζει ή δείχνει με το χέρι. Επιπλέον, η μέτρηση της διάθλασης με σταγόνες και η εξέταση του βυθού δεν απαιτούν ανάγνωση ούτε ιδιαίτερη συνεργασία. Έτσι ο οφθαλμίατρος μπορεί να έχει αξιόπιστη εικόνα ακόμη και σε παιδί τριών ετών.

Αν το παιδί χρειαστεί γυαλιά, θα τα φοράει για πάντα;

Όχι απαραίτητα. Η υπερμετρωπία συχνά μειώνεται καθώς το παιδί μεγαλώνει, ενώ σε ορισμένα παιδιά με αμβλυωπία τα γυαλιά χρειάζονται κυρίως για τα χρόνια της θεραπείας. Η μυωπία αντίθετα τείνει να αυξάνεται στη σχολική ηλικία. Ο τακτικός επανέλεγχος δείχνει πότε αλλάζει η συνταγή ή πότε τα γυαλιά δεν χρειάζονται πια.

Είναι ασφαλείς οι σταγόνες διαστολής για τα παιδιά;

Οι κυκλοπληγικές σταγόνες χρησιμοποιούνται ευρέως στην παιδοοφθαλμολογία και θεωρούνται ασφαλείς. Μπορεί να τσούξουν για λίγα δευτερόλεπτα και να προκαλέσουν θάμπωμα από κοντά και ευαισθησία στο φως για μερικές ώρες. Σπάνια εμφανίζεται παροδικό κοκκίνισμα στο πρόσωπο. Αν το παιδί έχει κάποιο πρόβλημα υγείας ή αλλεργίες, ενημερώστε τον γιατρό πριν την εξέταση.

Έχετε απορίες για την περίπτωσή σας;

Ο Δρ. Σκουτέρης σας εξετάζει στο ιατρείο στο Νέο Ψυχικό και σας εξηγεί τις επιλογές σας.

Κλήση 210 677 0007 Κλείστε ραντεβού

Σχετικά με τον συγγραφέα

Δρ. Βασίλειος Σκουτέρης, MD, FEBO

Χειρουργός οφθαλμίατρος με εξειδίκευση στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο John Radcliffe της Οξφόρδης και μέλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Οφθαλμολογίας (FEBO).

Βιογραφικό