Οπτική Νευρίτιδα: Συμπτώματα, Αίτια & Θεραπεία

Γράφει ο Βασίλειος Σκουτέρης MD, FEBO, Χειρουργός Οφθαλμίατρος

Περιεχόμενα σελίδας

Τι είναι το οπτικό νεύρο και τι παθαίνει;
Συμπτώματα
Αίτια
Διάγνωση
Θεραπεία
Πόσο θα διαρκέσει και τι να περιμένετε
Οπτική νευρίτιδα και σκλήρυνση κατά πλάκας
Τι μπορείτε να κάνετε εσείς
Πότε να εξεταστείτε άμεσα
Συχνές Ερωτήσεις

Οπτική νευρίτιδα είναι η φλεγμονή του οπτικού νεύρου, του «καλωδίου» που μεταφέρει την εικόνα από το μάτι στον εγκέφαλο. Εμφανίζεται συνήθως σε ενήλικες 20 έως 45 ετών, πιο συχνά σε γυναίκες, και εκδηλώνεται με θόλωση της όρασης στο ένα μάτι που επιδεινώνεται μέσα σε λίγες ημέρες, πόνο όταν κινείται το μάτι και χρώματα που φαίνονται ξεθωριασμένα. Στις περισσότερες περιπτώσεις η όραση επανέρχεται σε μεγάλο βαθμό μέσα σε εβδομάδες. Χρειάζεται όμως άμεση διερεύνηση, γιατί μπορεί να είναι η πρώτη εκδήλωση νευρολογικής πάθησης.

Τι είναι το οπτικό νεύρο και τι παθαίνει;

Το οπτικό νεύρο αποτελείται από περίπου ένα εκατομμύριο νευρικές ίνες που ξεκινούν από τον αμφιβληστροειδή και καταλήγουν στον εγκέφαλο. Κάθε ίνα περιβάλλεται από ένα μονωτικό περίβλημα, τη μυελίνη, που επιτρέπει στο ηλεκτρικό σήμα να ταξιδεύει γρήγορα, όπως η μόνωση σε ένα καλώδιο. Στην τυπική οπτική νευρίτιδα, το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται κατά λάθος σε αυτή τη μυελίνη. Το νεύρο πρήζεται, η μόνωση καταστρέφεται κατά τόπους και το σήμα επιβραδύνεται ή διακόπτεται. Η εικόνα φτάνει στον εγκέφαλο αργά, αδύναμη και με λάθη.

Η μυελίνη μπορεί να αναγεννηθεί σε σημαντικό βαθμό, και αυτός είναι ο λόγος που η όραση συνήθως επανέρχεται. Η αναγέννηση όμως δεν είναι τέλεια, γι’ αυτό πολλοί ασθενείς παρατηρούν ότι, αν και διαβάζουν ξανά τον πίνακα, το μάτι δεν είναι ακριβώς όπως πριν.

Συμπτώματα

Θολή όραση στο ένα μάτι, που χειροτερεύει σε διάστημα ωρών έως ημερών και φτάνει στο χαμηλότερο σημείο σε 1 με 2 εβδομάδες. Η βαρύτητα ποικίλλει από ελαφρά θαμπάδα έως σχεδόν πλήρη απώλεια
Πόνος πίσω ή γύρω από το μάτι, που δυναμώνει όταν το κινείτε. Υπάρχει σε 9 στους 10 ασθενείς και συχνά προηγείται της θόλωσης κατά λίγες ημέρες
Ξεθωριασμένα χρώματα. Το κόκκινο φαίνεται ροζ ή πορτοκαλί, και όλα δείχνουν πιο «πλυμένα» σε σύγκριση με το άλλο μάτι
Σκοτεινή ή θολή κηλίδα στο κέντρο του οπτικού πεδίου
Μειωμένη αντίθεση και φωτεινότητα. Το μάτι βλέπει σαν να έχει χαμηλώσει ο φωτισμός
Λάμψεις ή σπίθες με τις κινήσεις των ματιών, σε ορισμένους
Επιδείνωση με τη ζέστη. Μετά από ζεστό μπάνιο, άσκηση ή πυρετό η όραση θολώνει προσωρινά, και επανέρχεται όταν πέσει η θερμοκρασία του σώματος

Το μάτι εξωτερικά είναι απολύτως φυσιολογικό: λευκό, χωρίς έκκριμα, χωρίς πρήξιμο. Αυτό το κάνει να ξεχωρίζει από τις άλλες αιτίες πόνου στο μάτι, όπου συνήθως υπάρχει κοκκίνισμα.

Ένα απλό τεστ στο σπίτι

Κοιτάξτε ένα έντονα κόκκινο αντικείμενο, για παράδειγμα το καπάκι ενός μπουκαλιού, πρώτα με το ένα μάτι και μετά με το άλλο. Αν με το ένα φαίνεται σαφώς πιο θαμπό ή πιο ανοιχτόχρωμο, το οπτικό νεύρο εκείνου του ματιού πιθανόν δεν λειτουργεί σωστά. Το τεστ δεν αντικαθιστά την εξέταση, είναι όμως ένας καλός λόγος για να μην την αναβάλετε.

Αίτια

Απομυελινωτική οπτική νευρίτιδα

Είναι η συχνότερη μορφή στους νέους ενήλικες, αυτή που περιγράφηκε παραπάνω. Μπορεί να εμφανιστεί μεμονωμένα, χωρίς να ακολουθήσει ποτέ κάτι άλλο, ή να είναι η πρώτη εκδήλωση της σκλήρυνσης κατά πλάκας, μιας πάθησης όπου η ίδια ανοσολογική επίθεση στη μυελίνη συμβαίνει και σε άλλα σημεία του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού. Σε 1 στους 5 περίπου ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας, η οπτική νευρίτιδα ήταν το πρώτο σύμπτωμα.

Άλλες αυτοάνοσες μορφές

Δύο σπανιότερες παθήσεις, που ανιχνεύονται με ειδικά αντισώματα στο αίμα, προκαλούν οπτική νευρίτιδα με διαφορετική συμπεριφορά: βαρύτερη απώλεια όρασης, συχνά και στα δύο μάτια, μικρότερη αυτόματη ανάρρωση και τάση για υποτροπές. Χρειάζονται πιο επιθετική και μακροχρόνια θεραπεία, γι’ αυτό η έγκαιρη αναγνώρισή τους έχει μεγάλη σημασία.

Λοιμώξεις και συστηματικά νοσήματα

Η οπτική νευρίτιδα μπορεί να συνοδεύει ιογενείς λοιμώξεις, ιδίως στα παιδιά, όπου συχνά αφορά και τα δύο μάτια και έχει καλή πρόγνωση. Σπανιότερα οφείλεται σε σύφιλη, νόσο του Lyme, φυματίωση, σαρκοείδωση ή λύκο.

Τι δεν είναι οπτική νευρίτιδα

Υπάρχουν παθήσεις του οπτικού νεύρου που μοιάζουν, αλλά δεν είναι φλεγμονή και αντιμετωπίζονται διαφορετικά:

Ισχαιμική οπτική νευροπάθεια: ένα «έμφραγμα» του οπτικού νεύρου. Αφορά ανθρώπους άνω των 50, η απώλεια είναι ξαφνική, συνήθως το πρωί στο ξύπνημα, και δεν πονάει. Όταν συνυπάρχουν πονοκέφαλος στους κροτάφους και πόνος στη μάσηση, πρέπει να αποκλειστεί αμέσως η γιγαντοκυτταρική αρτηρίτιδα
Τοξική και διατροφική νευροπάθεια: αργή, ανώδυνη απώλεια και στα δύο μάτια, από ορισμένα φάρμακα, κατάχρηση αλκοόλ και καπνού ή έλλειψη βιταμίνης Β12
Πίεση του νεύρου από όγκο ή από διογκωμένους μυς σε θυρεοειδική πάθηση: αργή, προοδευτική επιδείνωση
Κληρονομικές νευροπάθειες: ανώδυνη απώλεια σε νέους άνδρες, πρώτα στο ένα και μετά στο άλλο μάτι
Γλαύκωμα: χρόνια βλάβη του νεύρου από την πίεση του ματιού, χωρίς συμπτώματα για χρόνια

Διάγνωση

Οφθαλμολογική εξέταση

Οπτική οξύτητα και αντίληψη χρωμάτων με ειδικούς πίνακες
Έλεγχος των κορών. Όταν φωτίζουμε εναλλάξ τα δύο μάτια, η κόρη του πάσχοντος ματιού διαστέλλεται αντί να συσπαστεί. Είναι το πιο αντικειμενικό σημείο βλάβης του οπτικού νεύρου και υπάρχει ακόμη και όταν η όραση είναι σχετικά καλή
Βυθοσκόπηση. Στα δύο τρίτα των ασθενών το νεύρο φαίνεται φυσιολογικό, επειδή η φλεγμονή βρίσκεται πίσω από το μάτι. Στους υπόλοιπους η κεφαλή του νεύρου είναι διογκωμένη
Οπτικά πεδία, που χαρτογραφούν την περιοχή όπου η όραση έχει χαθεί και χρησιμεύουν για την παρακολούθηση της ανάρρωσης
Οπτική τομογραφία (OCT), που μετρά το πάχος των νευρικών ινών, αποκλείει παθήσεις της ωχράς με παρόμοια συμπτώματα και δείχνει μήνες αργότερα αν έχει μείνει λέπτυνση

Μαγνητική τομογραφία

Η μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου και κόγχων με σκιαγραφικό είναι η σημαντικότερη εξέταση μετά τη διάγνωση. Επιβεβαιώνει τη φλεγμονή του νεύρου και, κυρίως, δείχνει αν υπάρχουν εστίες απομυελίνωσης στον εγκέφαλο. Το εύρημα αυτό καθορίζει την πρόγνωση και τη μετέπειτα παρακολούθηση.

Εξετάσεις αίματος

Ζητούνται δείκτες φλεγμονής, έλεγχος για λοιμώξεις και αυτοάνοσα νοσήματα και τα ειδικά αντισώματα για τις άτυπες μορφές, ιδίως όταν η απώλεια όρασης είναι βαριά, αφορά και τα δύο μάτια ή δεν βελτιώνεται όπως αναμένεται. Σε ορισμένες περιπτώσεις ο νευρολόγος συμπληρώνει τον έλεγχο με οσφυονωτιαία παρακέντηση.

Θεραπεία

Στην τυπική μορφή, η όραση αρχίζει να βελτιώνεται από μόνη της μέσα σε 2 με 4 εβδομάδες, είτε δοθεί θεραπεία είτε όχι. Η μεγάλη κλινική μελέτη που καθόρισε την αντιμετώπιση έδειξε τρία πράγματα:

η ενδοφλέβια κορτιζόνη σε υψηλή δόση για τρεις ημέρες επιταχύνει την ανάρρωση κατά μερικές εβδομάδες
δεν αλλάζει την τελική όραση στους έξι μήνες ή στον έναν χρόνο
η κορτιζόνη από το στόμα σε συνήθη δόση, χωρίς να προηγηθεί η ενδοφλέβια, συνδέθηκε με περισσότερες υποτροπές και δεν πρέπει να χορηγείται μόνη της

Η απόφαση για θεραπεία λοιπόν εξατομικεύεται. Η ενδοφλέβια κορτιζόνη προτιμάται όταν η απώλεια όρασης είναι σοβαρή, όταν αφορά και τα δύο μάτια, όταν το άλλο μάτι βλέπει ήδη άσχημα, όταν ο ασθενής χρειάζεται γρήγορη ανάρρωση για επαγγελματικούς λόγους ή όταν η μαγνητική δείχνει εστίες. Στις άτυπες αυτοάνοσες μορφές η θεραπεία είναι υποχρεωτική και άμεση, συχνά με πλασμαφαίρεση και μακροχρόνια ανοσοκαταστολή.

Αν ο έλεγχος δείξει αυξημένο κίνδυνο για σκλήρυνση κατά πλάκας, ο νευρολόγος μπορεί να προτείνει έναρξη ανοσοτροποποιητικής αγωγής, που μειώνει την πιθανότητα και τη συχνότητα νέων επεισοδίων.

Πόσο θα διαρκέσει και τι να περιμένετε

Πρώτες 1 με 2 εβδομάδες: η όραση χειροτερεύει και ο πόνος είναι στο μέγιστο
Εβδομάδες 2 έως 5: ο πόνος υποχωρεί και αρχίζει η βελτίωση
Μήνες 1 έως 3: η μεγαλύτερη ανάκαμψη
Έως 12 μήνες: αργή, πρόσθετη βελτίωση

Περισσότεροι από 9 στους 10 ασθενείς με τυπική οπτική νευρίτιδα ανακτούν πολύ καλή οπτική οξύτητα. Συχνά όμως μένουν λεπτές διαφορές: τα χρώματα ελαφρώς πιο θαμπά, μειωμένη αντίθεση σε χαμηλό φωτισμό, δυσκολία στην εκτίμηση της κίνησης και παροδική θόλωση με τη ζέστη ή την κούραση. Οι διαφορές αυτές δεν σημαίνουν νέα φλεγμονή.

Αν η όραση δεν έχει αρχίσει να βελτιώνεται μετά από 4 με 5 εβδομάδες, ή αν συνεχίζει να χειροτερεύει μετά τις δύο πρώτες, η διάγνωση πρέπει να επανεξεταστεί.

Οπτική νευρίτιδα και σκλήρυνση κατά πλάκας

Είναι η ερώτηση που απασχολεί κάθε ασθενή, και αξίζει μια ειλικρινή απάντηση. Η οπτική νευρίτιδα δεν σημαίνει ότι έχετε σκλήρυνση κατά πλάκας, αυξάνει όμως την πιθανότητα να εκδηλωθεί στο μέλλον. Το πόσο εξαρτάται κυρίως από τη μαγνητική τομογραφία την ώρα του πρώτου επεισοδίου. Στη μακροχρόνια παρακολούθηση των ασθενών για 15 χρόνια:

όταν η μαγνητική εγκεφάλου ήταν φυσιολογική, περίπου 1 στους 4 ανέπτυξε τη νόσο
όταν υπήρχε έστω και μία εστία, περίπου 7 στους 10

Τα νούμερα αυτά προέρχονται από εποχή πριν από τις σύγχρονες θεραπείες. Σήμερα η σκλήρυνση κατά πλάκας διαγιγνώσκεται νωρίτερα και αντιμετωπίζεται με φάρμακα που αλλάζουν ουσιαστικά την πορεία της. Με αυτή την έννοια, η οπτική νευρίτιδα λειτουργεί ως έγκαιρη προειδοποίηση που επιτρέπει να ξεκινήσει η παρακολούθηση στη σωστή στιγμή.

Τι μπορείτε να κάνετε εσείς

μην οδηγείτε όσο η όραση του ενός ματιού είναι σημαντικά μειωμένη, γιατί επηρεάζεται η αντίληψη του βάθους
αποφύγετε την υπερθέρμανση, δηλαδή σάουνα, πολύ ζεστό μπάνιο και έντονη άσκηση σε ζέστη, αν παρατηρείτε ότι θολώνει η όρασή σας. Η θόλωση αυτή είναι παροδική και δεν βλάπτει το νεύρο
διακόψτε το κάπνισμα, που συνδέεται με χειρότερη πορεία
ελέγξτε τα επίπεδα της βιταμίνης D με τον γιατρό σας
κρατήστε τα ραντεβού με τον νευρολόγο, ακόμη κι αν η όραση επανήλθε πλήρως
αναφέρετε αμέσως κάθε νέο σύμπτωμα: θόλωση στο άλλο μάτι, διπλωπία, μούδιασμα, αδυναμία, αστάθεια ή προβλήματα στην ούρηση

Πότε να εξεταστείτε άμεσα

Κάθε θόλωση στο ένα μάτι που επιδεινώνεται μέσα σε ημέρες, ιδίως μαζί με πόνο στις κινήσεις του ματιού ή αλλαγή στα χρώματα, χρειάζεται εξέταση μέσα σε 24 ώρες. Αν η απώλεια είναι ξαφνική και ανώδυνη, αν είστε άνω των 50 ή αν έχετε πονοκέφαλο και πόνο στο σαγόνι, την ίδια ημέρα. Στο ιατρείο στο Νέο Ψυχικό γίνεται ο πλήρης οφθαλμολογικός έλεγχος με οπτικά πεδία και OCT, και οργανώνεται άμεσα η συνεργασία με νευρολόγο για τη μαγνητική και τη θεραπεία. Τηλέφωνο 210 677 0007. Δείτε και το άρθρο για τις αιτίες της θολής όρασης.

Συχνές Ερωτήσεις

Θα επανέλθει η όρασή μου μετά την οπτική νευρίτιδα;

Στην τυπική μορφή, περισσότεροι από 9 στους 10 ασθενείς ανακτούν πολύ καλή όραση. Η βελτίωση αρχίζει σε 2 με 4 εβδομάδες και συνεχίζεται έως έναν χρόνο. Συχνά μένει μια μικρή διαφορά στα χρώματα και στην αντίθεση.

Σημαίνει η οπτική νευρίτιδα ότι έχω σκλήρυνση κατά πλάκας;

Όχι απαραίτητα. Πολλοί άνθρωποι έχουν ένα μόνο επεισόδιο και τίποτα άλλο. Αυξάνει όμως τον κίνδυνο, και το πόσο εξαρτάται από τη μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου: είναι χαμηλότερος όταν είναι φυσιολογική και υψηλότερος όταν υπάρχουν εστίες.

Χρειάζεται πάντα κορτιζόνη;

Όχι. Η ενδοφλέβια κορτιζόνη επιταχύνει την ανάρρωση αλλά δεν αλλάζει την τελική όραση στην τυπική μορφή. Συνιστάται όταν η απώλεια είναι σοβαρή ή αφορά και τα δύο μάτια. Στις άτυπες αυτοάνοσες μορφές είναι απαραίτητη και επείγουσα.

Πόσο διαρκεί ένα επεισόδιο;

Η όραση επιδεινώνεται για 1 με 2 εβδομάδες, μένει σταθερή για λίγο και μετά βελτιώνεται. Η μεγαλύτερη ανάκαμψη γίνεται στους πρώτους 3 μήνες. Ο πόνος υποχωρεί συνήθως μέσα σε μία εβδομάδα.

Γιατί θολώνει η όρασή μου όταν ζεσταίνομαι;

Όταν ανεβαίνει η θερμοκρασία του σώματος, οι ίνες του νεύρου που έχουν χάσει μέρος της μυελίνης τους μεταδίδουν δυσκολότερα το σήμα. Η θόλωση είναι παροδική, υποχωρεί όταν δροσιστείτε και δεν σημαίνει νέα βλάβη.

Μπορεί να ξανασυμβεί;

Ναι, στο ίδιο ή στο άλλο μάτι, σε περίπου 1 στους 3 ασθενείς μέσα σε δέκα χρόνια. Οι επαναλαμβανόμενες υποτροπές χρειάζονται έλεγχο για τις άτυπες αυτοάνοσες μορφές και συζήτηση με νευρολόγο για προληπτική αγωγή.

Προκαλείται από το άγχος ή τις οθόνες;

Όχι. Είναι αυτοάνοση φλεγμονή του νεύρου και δεν σχετίζεται με την κούραση των ματιών, το διάβασμα ή τις οθόνες. Το άγχος δεν την προκαλεί, αν και μια δύσκολη περίοδος μπορεί να συμπέσει με την εμφάνισή της.

Έχετε απορίες για την περίπτωσή σας;

Ο Δρ. Σκουτέρης σας εξετάζει στο ιατρείο στο Νέο Ψυχικό και σας εξηγεί τις επιλογές σας.

Κλήση 210 677 0007 Κλείστε ραντεβού

Σχετικά με τον συγγραφέα

Δρ. Βασίλειος Σκουτέρης, MD, FEBO

Χειρουργός οφθαλμίατρος με εξειδίκευση στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο John Radcliffe της Οξφόρδης και μέλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Οφθαλμολογίας (FEBO).

Βιογραφικό

Οπτική νευρίτιδα: συμπτώματα, αίτια και θεραπεία