Παιδιά και οθόνες: πώς προστατεύουμε τα μάτια τους

Γράφει ο Βασίλειος Σκουτέρης MD, FEBO, Χειρουργός Οφθαλμίατρος

Περιεχόμενα σελίδας

Βλάπτουν οι οθόνες τα μάτια των παιδιών;
Η σύνδεση με τη μυωπία στα παιδιά
Πόσος χρόνος οθόνης είναι λογικός ανά ηλικία;
Πρακτικοί κανόνες για το σπίτι
Σχολική εργασία και οθόνες: πώς οργανώνεται σωστά
Τι μπορεί να γίνει αν η μυωπία εξελίσσεται;
Πότε να επισκεφθείτε οφθαλμίατρο
Συχνές Ερωτήσεις

Παιδιά και οθόνες δεν είναι απαραίτητα κακός συνδυασμός, όμως οι πολλές ώρες κοντινής εργασίας και ο λίγος χρόνος έξω σχετίζονται με μεγαλύτερο κίνδυνο μυωπίας. Η προστασία της όρασης βασίζεται σε τρία πράγματα: όρια στον χρόνο οθόνης, καθημερινό παιχνίδι σε εξωτερικό χώρο και τακτικό οφθαλμολογικό έλεγχο.

Βλάπτουν οι οθόνες τα μάτια των παιδιών;

Οι οθόνες δεν «καίνε» τα μάτια ούτε προκαλούν μόνιμη βλάβη στον αμφιβληστροειδή. Αυτό που επηρεάζει την όραση είναι ο τρόπος χρήσης τους: πολλές συνεχόμενες ώρες, πολύ μικρή απόσταση από τα μάτια και χρόνος που αφαιρείται από το παιχνίδι έξω. Όταν ένα παιδί κοιτάζει για ώρες ένα κινητό στα 20-25 εκατοστά, το μάτι εστιάζει συνεχώς κοντά, κάτι που φαίνεται να ευνοεί την εμφάνιση και την εξέλιξη της μυωπίας.

Υπάρχουν και πιο άμεσες, παροδικές ενοχλήσεις. Μπροστά στην οθόνη τα παιδιά βλεφαρίζουν λιγότερο, οπότε τα μάτια ξεραίνονται, τσούζουν ή κοκκινίζουν. Συχνά εμφανίζονται και κούραση, πονοκέφαλος ή θολή όραση μετά από πολύωρη χρήση. Περισσότερα για την ψηφιακή καταπόνηση θα βρείτε στο άρθρο μας για το πώς επηρεάζει η πολύωρη χρήση οθονών τα μάτια.

Η σύνδεση με τη μυωπία στα παιδιά

Η μυωπία στα παιδιά αυξάνεται σταθερά τις τελευταίες δεκαετίες σε όλο τον κόσμο, και η τάση αυτή συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τον τρόπο ζωής. Η μυωπία εμφανίζεται συνήθως στη σχολική ηλικία, όταν ο βολβός του ματιού μακραίνει περισσότερο από όσο πρέπει, και τείνει να αυξάνεται μέχρι το τέλος της εφηβείας.

Οι παράγοντες που φαίνεται να παίζουν ρόλο είναι:

Κληρονομικότητα: όταν ο ένας ή και οι δύο γονείς είναι μύωπες, η πιθανότητα για το παιδί είναι μεγαλύτερη.
Πολλή κοντινή εργασία: διάβασμα, κινητά, τάμπλετ και βιντεοπαιχνίδια, ιδίως σε μικρή απόσταση και χωρίς διαλείμματα.
Λίγος χρόνος σε εξωτερικό χώρο: το φυσικό φως και η εστίαση μακριά φαίνεται να έχουν προστατευτικό ρόλο.
Έναρξη σε μικρή ηλικία: όσο νωρίτερα εμφανιστεί η μυωπία, τόσο περισσότερο συνήθως εξελίσσεται.

Η εξέλιξη έχει σημασία όχι μόνο για τα γυαλιά. Η υψηλή μυωπία στην ενήλικη ζωή αυξάνει τον κίνδυνο για αποκόλληση αμφιβληστροειδούς, μυωπική ωχροπάθεια, γλαύκωμα και πρόωρο καταρράκτη. Κάθε διοπτρία που «κερδίζουμε» στην παιδική ηλικία μετράει.

Πόσος χρόνος οθόνης είναι λογικός ανά ηλικία;

Οι οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και των παιδιατρικών εταιρειών διαφέρουν σε λεπτομέρειες, αλλά συμφωνούν στη γενική κατεύθυνση. Ο πίνακας δίνει ενδεικτικά όρια για την ψυχαγωγική χρήση, όχι για τη σχολική εργασία.

Ηλικία	Τι συνήθως συστήνεται	Τι βοηθά τα μάτια
Κάτω των 2 ετών	Αποφυγή οθονών, με εξαίρεση τις βιντεοκλήσεις με την οικογένεια	Παιχνίδι, κίνηση, εξερεύνηση του χώρου
2-5 ετών	Έως περίπου 1 ώρα την ημέρα, ποιοτικό περιεχόμενο, μαζί με γονέα	Μεγάλη οθόνη σε απόσταση αντί για κινητό στο χέρι
6-12 ετών	Σταθερά, συμφωνημένα όρια που δεν «τρώνε» ύπνο, άσκηση και παιχνίδι έξω	Διαλείμματα κάθε 20-30 λεπτά, τουλάχιστον 2 ώρες έξω την ημέρα
Έφηβοι	Ισορροπία ανάμεσα σε σχολείο, οθόνες, ύπνο και δραστηριότητες	Σωστή απόσταση, καλός φωτισμός, όχι οθόνες στο κρεβάτι

Πρακτικοί κανόνες για το σπίτι

Απόσταση και θέση

Ένας εύκολος οδηγός για τα παιδιά: το τάμπλετ ή το βιβλίο να απέχει από τα μάτια τουλάχιστον όσο η απόσταση από τον αγκώνα ως τις αρθρώσεις των δακτύλων. Προτιμήστε τον υπολογιστή ή την τηλεόραση από το κινητό, γιατί βλέπονται από μεγαλύτερη απόσταση. Το παιδί να κάθεται σε καρέκλα με στήριξη, όχι ξαπλωμένο.

Διαλείμματα με τον κανόνα 20-20-20

Κάθε 20 λεπτά, 20 δευτερόλεπτα ματιά σε κάτι μακρινό, περίπου 6 μέτρα μακριά. Για τα μικρότερα παιδιά βοηθά ένα χρονόμετρο ή ένα παιχνίδι, όπως «βρες κάτι κόκκινο έξω από το παράθυρο».

Φωτισμός και ύπνος

Αποφεύγετε τη χρήση οθόνης σε σκοτεινό δωμάτιο και σβήνετε τις συσκευές τουλάχιστον μία ώρα πριν από τον ύπνο. Ο καλός ύπνος επηρεάζει τη συγκέντρωση και την ευεξία του παιδιού συνολικά.

Χρόνος έξω κάθε μέρα

Ο χρόνος σε εξωτερικό χώρο είναι ίσως το πιο αποτελεσματικό μέτρο που έχει στη διάθεσή του ένας γονιός. Μελέτες δείχνουν ότι περίπου δύο ώρες την ημέρα έξω συνδέονται με μικρότερη πιθανότητα εμφάνισης μυωπίας. Δεν χρειάζεται οργανωμένη άθληση: βόλτα, παιδική χαρά, ποδήλατο ή παιχνίδι στην αυλή αρκούν. Το καλοκαίρι, μην ξεχνάτε καπέλο και γυαλιά ηλίου με πιστοποιημένη προστασία UV.

Τα γυαλιά μπλε φωτός

Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι το μπλε φως των οθονών βλάπτει τα μάτια των παιδιών ή ότι τα ειδικά φίλτρα προλαμβάνουν τη μυωπία. Περισσότερο βοηθούν τα διαλείμματα και η απόσταση.

Σχολική εργασία και οθόνες: πώς οργανώνεται σωστά

Όλο και περισσότερες σχολικές εργασίες γίνονται σε υπολογιστή ή τάμπλετ, οπότε ο χρόνος οθόνης δεν είναι μόνο ψυχαγωγία. Λίγες αλλαγές στον χώρο μελέτης κάνουν διαφορά:

Γραφείο κοντά σε παράθυρο, με το φως να έρχεται από το πλάι και όχι πίσω από την οθόνη.
Οθόνη λίγο χαμηλότερα από το ύψος των ματιών και σε απόσταση περίπου ενός χεριού.
Φωτεινότητα οθόνης που ταιριάζει με το φως του δωματίου, χωρίς έντονες αντανακλάσεις.
Μεγαλύτερο μέγεθος γραμματοσειράς, ώστε το παιδί να μη χρειάζεται να πλησιάζει.
Εναλλαγή ανάμεσα σε οθόνη και χαρτί, με ένα σύντομο διάλειμμα κίνησης ανάμεσα στις εργασίες.

Αν το παιδί φοράει ήδη γυαλιά, βεβαιωθείτε ότι τα φοράει και στη μελέτη, εκτός αν ο οφθαλμίατρος έχει δώσει διαφορετική οδηγία. Αν μετά από λίγο διάβασμα κουράζεται, τρίβει τα μάτια ή χάνει τη γραμμή, μπορεί να υπάρχει υπερμετρωπία, αστιγματισμός ή πρόβλημα συνεργασίας των δύο ματιών, που δεν φαίνονται πάντα σε ένα απλό τεστ όρασης στο σχολείο.

Τι μπορεί να γίνει αν η μυωπία εξελίσσεται;

Όταν η μυωπία αυξάνεται γρήγορα, ο οφθαλμίατρος μπορεί να προτείνει μεθόδους ελέγχου της εξέλιξης, ανάλογα με την ηλικία και τα ευρήματα. Σε αυτές περιλαμβάνονται ειδικοί φακοί γυαλιών σχεδιασμένοι για παιδιά, ειδικοί φακοί επαφής και οφθαλμικές σταγόνες χαμηλής συγκέντρωσης. Οι μέθοδοι αυτές δεν εξαφανίζουν τη μυωπία, μπορούν όμως να επιβραδύνουν την εξέλιξή της. Η επιλογή γίνεται εξατομικευμένα και απαιτεί τακτική παρακολούθηση.

Πότε να επισκεφθείτε οφθαλμίατρο

Πολλά παιδιά δεν παραπονιούνται, γιατί δεν γνωρίζουν πώς είναι να βλέπεις καθαρά. Ο παιδοοφθαλμολογικός έλεγχος συστήνεται σε συγκεκριμένες ηλικίες ακόμη και χωρίς ενοχλήσεις. Κλείστε ραντεβού νωρίτερα αν παρατηρήσετε ότι το παιδί:

πλησιάζει πολύ την οθόνη, την τηλεόραση ή το βιβλίο,
μισοκλείνει τα μάτια για να δει μακριά ή δυσκολεύεται με τον πίνακα στην τάξη,
τρίβει συχνά τα μάτια ή παραπονιέται για πονοκεφάλους,
γέρνει το κεφάλι ή κλείνει το ένα μάτι,
έχει ένα μάτι που φαίνεται να «φεύγει» προς τα μέσα ή προς τα έξω.

Η εξέταση στην παιδική οφθαλμολογία γίνεται με τρόπο φιλικό για το παιδί και συχνά περιλαμβάνει σταγόνες κυκλοπληγίας, ώστε να μετρηθεί με ακρίβεια η πραγματική διάθλαση.

Για έλεγχο της όρασης του παιδιού σας, κλείστε ραντεβού στο ιατρείο μας στο Νέο Ψυχικό.

Συχνές Ερωτήσεις

Μπορεί το κινητό να προκαλέσει μυωπία στο παιδί μου;

Η μυωπία έχει ισχυρή κληρονομική βάση, αλλά ο τρόπος ζωής παίζει σημαντικό ρόλο. Η πολύωρη κοντινή εργασία σε μικρή απόσταση, όπως συμβαίνει με το κινητό, και ο λίγος χρόνος έξω συνδέονται με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης και εξέλιξης της μυωπίας. Τα όρια στον χρόνο οθόνης και τα διαλείμματα βοηθούν να μειωθεί αυτός ο κίνδυνος.

Σε ποια ηλικία να κάνει το παιδί την πρώτη οφθαλμολογική εξέταση;

Ένας πρώτος έλεγχος γίνεται ήδη από τον παιδίατρο στη βρεφική ηλικία. Πλήρης οφθαλμολογική εξέταση συστήνεται συνήθως γύρω στα 3-4 χρόνια και πριν από την είσοδο στο δημοτικό, και νωρίτερα αν υπάρχει στραβισμός, οικογενειακό ιστορικό ή κάποιο σύμπτωμα. Στη συνέχεια ο οφθαλμίατρος ορίζει κάθε πότε χρειάζεται επανέλεγχος.

Αν φορέσει γυαλιά, θα «χαλάσουν» περισσότερο τα μάτια του;

Όχι. Τα σωστά γυαλιά δεν επιδεινώνουν τη μυωπία ούτε κάνουν το μάτι «εξαρτημένο». Αντίθετα, η υποδιόρθωση, δηλαδή γυαλιά ασθενέστερα από όσο χρειάζεται το παιδί, δεν φαίνεται να βοηθά και μπορεί να δυσκολεύει την καθημερινότητά του στο σχολείο. Η συνταγή πρέπει να ελέγχεται τακτικά, γιατί στα παιδιά αλλάζει συχνά.

Ποια είναι τα σημάδια ψηφιακής κόπωσης στα παιδιά;

Τα πιο συχνά σημάδια είναι το τρίψιμο των ματιών, το κοκκίνισμα, ο πονοκέφαλος στο τέλος της ημέρας, η θολή όραση μετά από πολύωρη χρήση και η δυσκολία συγκέντρωσης. Συνήθως υποχωρούν με διαλείμματα και λιγότερη χρήση. Αν επιμένουν ή εμφανίζονται και χωρίς οθόνες, χρειάζεται οφθαλμολογική εξέταση για διαθλαστικό σφάλμα ή άλλο πρόβλημα.

Έχετε απορίες για την περίπτωσή σας;

Ο Δρ. Σκουτέρης σας εξετάζει στο ιατρείο στο Νέο Ψυχικό και σας εξηγεί τις επιλογές σας.

Κλήση 210 677 0007 Κλείστε ραντεβού

Σχετικά με τον συγγραφέα

Δρ. Βασίλειος Σκουτέρης, MD, FEBO

Χειρουργός οφθαλμίατρος με εξειδίκευση στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο John Radcliffe της Οξφόρδης και μέλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Οφθαλμολογίας (FEBO).

Βιογραφικό