Laser Ματιών: LASIK, PRK & TransPRK

Γράφει ο Βασίλειος Σκουτέρης MD, FEBO, Χειρουργός Οφθαλμίατρος

Περιεχόμενα σελίδας

1. Τι είναι η διαθλαστική χειρουργική με laser;
2. Ποια διαθλαστικά σφάλματα διορθώνει;
3. LASIK, PRK και TransPRK: ποια είναι η διαφορά;
4. Ποιος είναι κατάλληλος για laser ματιών;
5. Προεγχειρητικός έλεγχος
6. Ανάρρωση μετά την επέμβαση
7. Κίνδυνοι και πιθανές παρενέργειες
8. Laser ματιών: από τι εξαρτάται το κόστος;
9. Πότε να επικοινωνήσετε με τον οφθαλμίατρο μετά το laser
10. Η μέρα της επέμβασης βήμα βήμα
11. Διακοπή φακών επαφής πριν από τον έλεγχο
12. Laser ματιών και ξηροφθαλμία
13. Αν δεν είστε κατάλληλοι για laser: οι εναλλακτικές
14. Laser μετά τα 40: τι γίνεται με την πρεσβυωπία
15. Αθλητισμός, κολύμπι και καθημερινότητα μετά το laser
16. Laser ματιών, εγκυμοσύνη και θηλασμός
17. Μύθοι για το laser ματιών
18. Άλλες χρήσεις του laser στην οφθαλμολογία
19. Ερωτήσεις που αξίζει να κάνετε πριν αποφασίσετε
20. Πώς θα καταλάβετε ότι είναι η σωστή στιγμή
21. Η παρακολούθηση μετά το laser
22. Συχνές Ερωτήσεις

Το laser ματιών, γνωστό και ως διαθλαστική χειρουργική με excimer laser, αλλάζει με ακρίβεια την καμπυλότητα του κερατοειδούς, ώστε το φως να εστιάζεται σωστά στον αμφιβληστροειδή. Διορθώνει μυωπία, υπερμετρωπία και αστιγματισμό και μπορεί να μειώσει σημαντικά την εξάρτηση από γυαλιά. Οι βασικές τεχνικές είναι LASIK, PRK και TransPRK.

Τι είναι η διαθλαστική χειρουργική με laser;

Ο κερατοειδής είναι ο διαφανής «θόλος» στο μπροστινό μέρος του ματιού και ευθύνεται για το μεγαλύτερο μέρος της εστιαστικής δύναμης του ματιού. Όταν το σχήμα του δεν ταιριάζει με το μήκος του ματιού, η εικόνα σχηματίζεται μπροστά ή πίσω από τον αμφιβληστροειδή και η όραση θολώνει. Το excimer laser αφαιρεί μικροσκοπικές ποσότητες ιστού, σε βάθος λίγων μικρών, και «σμιλεύει» τον κερατοειδή σύμφωνα με μετρήσεις που έχουν γίνει για το συγκεκριμένο μάτι.

Η θεραπεία σχεδιάζεται ξεχωριστά για κάθε μάτι. Οι επεμβάσεις γίνονται με τοπική αναισθησία σε σταγόνες, διαρκούν λίγα λεπτά ανά μάτι και ο ασθενής επιστρέφει σπίτι του την ίδια ημέρα.

Ποια διαθλαστικά σφάλματα διορθώνει;

• Μυωπία: το laser επιπεδώνει το κέντρο του κερατοειδούς. Αν έχετε μυωπία, η καταλληλότητα εξαρτάται κυρίως από τους βαθμούς και το πάχος του κερατοειδούς.
• Αστιγματισμός: εξομαλύνεται η άνιση καμπυλότητα του κερατοειδούς. Ο αστιγματισμός διορθώνεται συνήθως ταυτόχρονα με τη μυωπία ή την υπερμετρωπία.
• Υπερμετρωπία: το laser αυξάνει την καμπυλότητα του κέντρου. Στην υπερμετρωπία τα περιθώρια διόρθωσης είναι μικρότερα από ό,τι στη μυωπία.

Το laser δεν σταματά τη φυσιολογική γήρανση του φακού. Μετά τα 40-45 εμφανίζεται πρεσβυωπία, δηλαδή δυσκολία στην κοντινή όραση, ακόμη και σε όσους έχουν κάνει επιτυχημένη διόρθωση. Σε αυτή την ηλικία συζητούνται εναλλακτικές, όπως η μονοόραση, όπου το ένα μάτι ρυθμίζεται για μακριά και το άλλο για κοντά, ή λύσεις που αφορούν τον φακό του ματιού.

LASIK, PRK και TransPRK: ποια είναι η διαφορά;

Και οι τρεις τεχνικές χρησιμοποιούν excimer laser για να διαμορφώσουν τον κερατοειδή. Διαφέρουν στον τρόπο με τον οποίο φτάνει το laser στο σημείο της θεραπείας.

LASIK

Με femtosecond laser δημιουργείται ένας πολύ λεπτός κρημνός στην επιφάνεια του κερατοειδούς, που ανασηκώνεται. Το excimer laser εφαρμόζεται στο υποκείμενο στρώμα και ο κρημνός επανατοποθετείται χωρίς ράμματα. Η ανάρρωση είναι γρήγορη και η ενόχληση μικρή.

PRK

Αφαιρείται το επιθήλιο, δηλαδή η πολύ λεπτή επιφανειακή στιβάδα του κερατοειδούς, και το laser εφαρμόζεται απευθείας στην επιφάνεια. Δεν δημιουργείται κρημνός. Το επιθήλιο αναγεννάται μέσα σε λίγες ημέρες, κάτω από έναν θεραπευτικό φακό επαφής.

TransPRK

Είναι επιφανειακή τεχνική όπως η PRK, με τη διαφορά ότι το ίδιο το excimer laser αφαιρεί και το επιθήλιο και διορθώνει τον κερατοειδή σε ένα ενιαίο βήμα, χωρίς επαφή εργαλείου με το μάτι.

Καμία τεχνική δεν είναι «καλύτερη» για όλους. Η επιλογή γίνεται με βάση τις μετρήσεις του κερατοειδούς, τους βαθμούς, το επάγγελμα και τον τρόπο ζωής.

Ποιος είναι κατάλληλος για laser ματιών;

Γενικά, υποψήφιοι είναι όσοι:

• είναι τουλάχιστον 18 ετών,
• έχουν σταθερούς βαθμούς για τουλάχιστον έναν χρόνο,
• έχουν επαρκές πάχος και φυσιολογικό σχήμα κερατοειδούς,
• δεν έχουν ενεργή φλεγμονή ή σοβαρή πάθηση στα μάτια,
• έχουν ρεαλιστικές προσδοκίες για το αποτέλεσμα.

Η επέμβαση αναβάλλεται ή δεν συστήνεται σε εγκυμοσύνη και θηλασμό, σε σοβαρή ξηροφθαλμία που δεν έχει ρυθμιστεί, σε ορισμένα αυτοάνοσα νοσήματα και σε καταρράκτη. Σημαντική αντένδειξη είναι ο κερατόκωνος, μια πάθηση όπου ο κερατοειδής λεπταίνει και παραμορφώνεται προοδευτικά. Το laser θα τον αδυνάτιζε περαιτέρω, γι’ αυτό ο προεγχειρητικός έλεγχος αναζητά ακόμη και τις πολύ αρχικές μορφές του.

Προεγχειρητικός έλεγχος

Ο έλεγχος πριν από το laser είναι το πιο κρίσιμο βήμα, γιατί καθορίζει αν η επέμβαση είναι ασφαλής και ποια τεχνική ταιριάζει. Περιλαμβάνει:

• Τοπογραφία και τομογραφία κερατοειδούς: χαρτογράφηση της καμπυλότητας και του σχήματος και των δύο επιφανειών του κερατοειδούς.
• Παχυμετρία: μέτρηση του πάχους του κερατοειδούς σε πολλά σημεία.
• Διάθλαση με και χωρίς κυκλοπληγία: ακριβής μέτρηση των βαθμών, αφού χαλαρώσει η προσαρμογή του ματιού με σταγόνες.
• Μέτρηση της κόρης σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού.
• Έλεγχος δακρυϊκής στιβάδας για ξηροφθαλμία.
• Πλήρης εξέταση με τονομέτρηση και βυθοσκόπηση με μυδρίαση.

Όσοι φορούν φακούς επαφής πρέπει να τους σταματήσουν για κάποιες ημέρες πριν από τις μετρήσεις, γιατί αλλάζουν προσωρινά το σχήμα του κερατοειδούς. Το ακριβές διάστημα εξαρτάται από το είδος των φακών.

Ανάρρωση μετά την επέμβαση

Μετά το LASIK το μάτι μπορεί να τσούζει ή να δακρύζει για λίγες ώρες και η όραση είναι συνήθως λειτουργική από την επόμενη ημέρα. Μετά από PRK ή TransPRK η ενόχληση, η φωτοφοβία και η δακρύρροια διαρκούν 2-4 ημέρες, μέχρι να κλείσει το επιθήλιο και να αφαιρεθεί ο θεραπευτικός φακός επαφής.

Τις πρώτες εβδομάδες χρειάζονται κολλύρια σύμφωνα με τις οδηγίες του χειρουργού, προστασία από τρίψιμο, αποφυγή κολύμβησης και προστασία από τον ήλιο. Η επιστροφή στη δουλειά και στην οδήγηση γίνεται όταν το επιτρέψει η όραση, κάτι που επιβεβαιώνεται στους μετεγχειρητικούς ελέγχους.

Κίνδυνοι και πιθανές παρενέργειες

Η διαθλαστική χειρουργική θεωρείται ασφαλής όταν η επιλογή του ασθενούς είναι σωστή, όμως όπως κάθε επέμβαση έχει πιθανές παρενέργειες:

• ξηροφθαλμία, συνήθως παροδική, που μπορεί να διαρκέσει μερικούς μήνες,
• άλω και θάμβος γύρω από τα φώτα τη νύχτα, που συνήθως μειώνονται με τον χρόνο,
• υποδιόρθωση ή υπερδιόρθωση, που μπορεί να χρειαστεί συμπληρωματική θεραπεία,
• θόλωση της επιφάνειας του κερατοειδούς μετά από επιφανειακές τεχνικές,
• προβλήματα του κρημνού μετά από LASIK,
• σπάνια, λοίμωξη ή προοδευτική λέπτυνση του κερατοειδούς.

Laser ματιών: από τι εξαρτάται το κόστος;

Το κόστος εξαρτάται από την τεχνική που θα επιλεγεί, από το αν αντιμετωπίζονται ένα ή δύο μάτια, από τον προεγχειρητικό έλεγχο και από το πρόγραμμα των μετεγχειρητικών επισκέψεων. Ενημερώνεστε αναλυτικά μετά τον προεγχειρητικό έλεγχο, όταν είναι πλέον σαφές αν είστε κατάλληλοι και ποια μέθοδος ταιριάζει στα μάτια σας.

Πότε να επικοινωνήσετε με τον οφθαλμίατρο μετά το laser

Επικοινωνήστε αμέσως αν μετά την επέμβαση εμφανίσετε:

• πόνο που αυξάνεται αντί να μειώνεται,
• απότομη μείωση της όρασης,
• έντονο κοκκίνισμα ή πυώδη έκκριση,
• χτύπημα στο μάτι.

Για προεγχειρητικό έλεγχο καταλληλότητας στο ιατρείο στο Νέο Ψυχικό, κλείστε ραντεβού.

Η μέρα της επέμβασης βήμα βήμα

Πολλοί αγχώνονται περισσότερο για το άγνωστο παρά για την ίδια την επέμβαση. Στην πραγματικότητα, η διαδικασία είναι σύντομη και καλά οργανωμένη.

1. Προετοιμασία: Έρχεστε χωρίς μακιγιάζ, κρέμες προσώπου και αρώματα. Φέρνετε συνοδό, γιατί δεν θα οδηγήσετε μετά.
2. Αναισθησία: Μπαίνουν αναισθητικές σταγόνες. Δεν χρειάζεται ένεση ούτε γενική νάρκωση.
3. Το laser: Ένα ειδικό εργαλείο κρατά τα βλέφαρα ανοιχτά για να μην ανησυχείτε ότι θα ανοιγοκλείσετε. Κοιτάζετε ένα φωτάκι και το laser εφαρμόζεται για λίγα δευτερόλεπτα ανά μάτι. Σύγχρονα συστήματα παρακολουθούν τις μικροκινήσεις του ματιού και προσαρμόζονται αυτόματα.
4. Διάρκεια: Για τα δύο μάτια, η παραμονή στο χειρουργείο είναι συνήθως 15 με 20 λεπτά.
5. Επιστροφή στο σπίτι: Με σταγόνες, προστατευτικά γυαλιά και οδηγίες. Το υπόλοιπο της μέρας το περνάτε ξεκουραζόμενοι με κλειστά μάτια.

Διακοπή φακών επαφής πριν από τον έλεγχο

Οι φακοί επαφής αλλάζουν προσωρινά το σχήμα του κερατοειδούς. Αν τους φοράτε μέχρι την προηγούμενη μέρα του προεγχειρητικού ελέγχου, οι μετρήσεις δεν θα είναι αξιόπιστες και ο υπολογισμός της διόρθωσης μπορεί να βγει λάθος. Συνήθως συστήνεται διακοπή των μαλακών φακών για περίπου μία εβδομάδα και των σκληρών ή ημίσκληρων για αρκετά μεγαλύτερο διάστημα. Ο ακριβής χρόνος θα σας δοθεί κατά την επικοινωνία με το ιατρείο.

Laser ματιών και ξηροφθαλμία

Η ξηρότητα είναι το συχνότερο σύμπτωμα τους πρώτους μήνες μετά από laser, γιατί η επέμβαση επηρεάζει προσωρινά τα νεύρα του κερατοειδούς που ρυθμίζουν την παραγωγή δακρύων. Στους περισσότερους υποχωρεί σταδιακά μέσα σε 3 με 6 μήνες, με τη βοήθεια τεχνητών δακρύων. Όσοι έχουν ήδη ξηροφθαλμία πρέπει να τη θεραπεύσουν πριν από την επέμβαση. Σε αυτούς, οι τεχνικές επιφανείας, όπως η PRK και η TransPRK, είναι συχνά προτιμότερες από τη LASIK.

Αν δεν είστε κατάλληλοι για laser: οι εναλλακτικές

Δεν είναι όλοι κατάλληλοι για laser, και αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει λύση. Όταν ο κερατοειδής είναι πολύ λεπτός, όταν η μυωπία είναι πολύ υψηλή ή όταν υπάρχει κερατόκωνος, υπάρχουν άλλες επιλογές:

• Ενδοφακοί ICL: Ένας λεπτός, βιοσυμβατός φακός τοποθετείται μέσα στο μάτι, μπροστά από τον φυσικό φακό, χωρίς να αφαιρείται ιστός από τον κερατοειδή. Είναι κατάλληλος για υψηλή μυωπία και μπορεί να αφαιρεθεί αν χρειαστεί.
• Διαθλαστική αντικατάσταση φακού: Σε άτομα άνω των 50 περίπου, ιδίως με υπερμετρωπία ή αρχόμενο καταρράκτη, ο φυσικός φακός αντικαθίσταται με ενδοφακό που διορθώνει τον βαθμό.
• Διασύνδεση κολλαγόνου (cross-linking): Στον κερατόκωνο, σταθεροποιεί τον κερατοειδή ώστε να μην επιδεινωθεί η πάθηση.

Laser μετά τα 40: τι γίνεται με την πρεσβυωπία

Το laser διορθώνει τη μυωπία, την υπερμετρωπία και τον αστιγματισμό, αλλά δεν σταματά την πρεσβυωπία, δηλαδή τη φυσιολογική δυσκολία στο κοντινό που εμφανίζεται μετά τα 40. Ένας μύωπας 45 ετών που κάνει laser θα βλέπει καθαρά μακριά, αλλά μπορεί να χρειαστεί γυαλιά για το κινητό και το διάβασμα.

Σε κατάλληλους ασθενείς, μια λύση είναι η λεγόμενη μονοόραση: το ένα μάτι ρυθμίζεται για το μακρινό και το άλλο για το κοντινό. Ο εγκέφαλος προσαρμόζεται και οι περισσότεροι λειτουργούν άνετα χωρίς γυαλιά. Επειδή δεν ταιριάζει σε όλους, συνήθως δοκιμάζεται πρώτα με φακούς επαφής. Η συζήτηση για την πρεσβυωπία είναι βασικό κομμάτι του ελέγχου σε κάθε ασθενή άνω των 40.

Αθλητισμός, κολύμπι και καθημερινότητα μετά το laser

• Οθόνες και διάβασμα: Επιτρέπονται από την επόμενη μέρα, με συχνά διαλείμματα και τεχνητά δάκρυα.
• Μακιγιάζ ματιών: Αποφεύγεται για περίπου μία εβδομάδα.
• Γυμναστήριο και τρέξιμο: Συνήθως μετά από μία εβδομάδα, προσέχοντας να μην μπαίνει ιδρώτας στα μάτια.
• Πισίνα και θάλασσα: Μετά από 2 με 4 εβδομάδες, ανάλογα με την τεχνική, και με γυαλιά κολύμβησης τον πρώτο καιρό.
• Αθλήματα επαφής: Μετά από έναν μήνα και ιδανικά με προστατευτικά γυαλιά. Η PRK και η TransPRK είναι προτιμότερες για όσους κάνουν πολεμικές τέχνες ή αθλήματα με συχνά χτυπήματα.
• Ήλιος: Γυαλιά ηλίου με φίλτρο UV για αρκετούς μήνες, ιδιαίτερα μετά από τεχνικές επιφανείας.

Laser ματιών, εγκυμοσύνη και θηλασμός

Κατά την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό, οι ορμονικές αλλαγές μπορεί να μεταβάλουν προσωρινά τον βαθμό και την ενυδάτωση του ματιού. Γι’ αυτό το laser δεν γίνεται σε αυτή την περίοδο. Συνήθως συστήνεται να περάσουν μερικοί μήνες μετά το τέλος του θηλασμού, ώστε να σταθεροποιηθεί ο βαθμός, και μετά να γίνει ο προεγχειρητικός έλεγχος.

Μύθοι για το laser ματιών

• «Το laser τυφλώνει». Η διαθλαστική χειρουργική θεωρείται από τις ασφαλέστερες επεμβάσεις στην ιατρική, όταν ο ασθενής επιλέγεται σωστά. Οι σοβαρές επιπλοκές είναι εξαιρετικά σπάνιες.
• «Ο βαθμός γυρίζει πάντα πίσω». Όταν ο βαθμός είναι σταθερός πριν από την επέμβαση, το αποτέλεσμα είναι μόνιμο για τη συντριπτική πλειονότητα. Μικρή επιστροφή είναι πιο πιθανή σε πολύ υψηλούς βαθμούς.
• «Αν κάνω laser, δεν θα μπορώ να κάνω επέμβαση καταρράκτη». Μπορείτε κανονικά. Απλώς είναι σημαντικό να κρατήσετε τις μετρήσεις πριν από το laser, για τον ακριβέστερο υπολογισμό του ενδοφακού.
• «Μετά το laser δεν χρειάζομαι οφθαλμίατρο». Το laser διορθώνει τον βαθμό, δεν προλαμβάνει το γλαύκωμα ή τις παθήσεις του αμφιβληστροειδούς. Ο τακτικός έλεγχος συνεχίζεται.

Άλλες χρήσεις του laser στην οφθαλμολογία

Η λέξη «laser» στα μάτια δεν σημαίνει μόνο απαλλαγή από τα γυαλιά. Το laser χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του γλαυκώματος, για τη φωτοπηξία σε ρωγμές του αμφιβληστροειδούς και σε διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, αλλά και για τη θεραπεία της θόλωσης του οπισθίου περιφακίου που εμφανίζεται μερικές φορές μετά από επέμβαση καταρράκτη. Αυτές οι εφαρμογές γίνονται συνήθως στο ιατρείο, σε λίγα λεπτά.

Ερωτήσεις που αξίζει να κάνετε πριν αποφασίσετε

Ρωτήστε ποια τεχνική προτείνεται για τα δικά σας μάτια και γιατί, ποιο είναι το πάχος του κερατοειδούς σας, τι αποτέλεσμα να περιμένετε ρεαλιστικά, πόσες μέρες θα χρειαστεί να λείψετε από τη δουλειά και τι γίνεται αν χρειαστεί συμπληρωματική διόρθωση. Ένας καλός προεγχειρητικός έλεγχος δεν είναι διαδικασία ρουτίνας, είναι η βάση για ένα ασφαλές και σταθερό αποτέλεσμα.

Πώς θα καταλάβετε ότι είναι η σωστή στιγμή

Η απόφαση για laser δεν πρέπει να παίρνεται βιαστικά ή με βάση μια προσφορά. Η σωστή στιγμή είναι όταν ο βαθμός σας είναι σταθερός για τουλάχιστον έναν χρόνο, όταν δεν υπάρχουν ενεργά προβλήματα στην επιφάνεια του ματιού και όταν έχετε λίγες ήσυχες μέρες για την ανάρρωση. Αν σχεδιάζετε εγκυμοσύνη σύντομα, αν περνάτε περίοδο με πολύ άγχος και λίγο ύπνο, ή αν έχετε μια απαιτητική εξεταστική μπροστά σας, ίσως είναι καλύτερα να περιμένετε λίγους μήνες.

Σκεφτείτε επίσης τι σας ενοχλεί περισσότερο στην καθημερινότητα: το πρωινό ξύπνημα χωρίς να βλέπετε, το κολύμπι, ο αθλητισμός, οι φακοί που ξηραίνουν τα μάτια στο γραφείο. Όσο πιο ξεκάθαρα ξέρετε τι θέλετε να κερδίσετε, τόσο πιο εύκολα θα συζητήσουμε μαζί ποια τεχνική σας εξυπηρετεί καλύτερα. Στον έλεγχο θα λάβετε γραπτά όλες τις μετρήσεις σας, ώστε να τις έχετε και για το μέλλον.

Η παρακολούθηση μετά το laser

Ο επανέλεγχος γίνεται συνήθως την επόμενη μέρα, στη μία εβδομάδα, στον έναν μήνα και στους τρεις μήνες. Στην PRK και την TransPRK, ο προστατευτικός φακός επαφής αφαιρείται στο ιατρείο μόλις κλείσει το επιθήλιο, συνήθως σε 4 με 5 ημέρες. Σε κάθε επίσκεψη μετράμε την όραση, ελέγχουμε την επούλωση και την ενυδάτωση του ματιού και προσαρμόζουμε τις σταγόνες. Μετά τον πρώτο χρόνο, αρκεί ένας ετήσιος οφθαλμολογικός έλεγχος, όπως για κάθε ενήλικα.

Αν στο μεσοδιάστημα παρατηρήσετε κάτι που σας ανησυχεί, όπως πόνο που αυξάνεται, κοκκίνισμα με έκκριμα ή πτώση της όρασης, μην περιμένετε το επόμενο προγραμματισμένο ραντεβού. Επικοινωνήστε αμέσως με το ιατρείο, ώστε να σας δούμε την ίδια μέρα. Η γρήγορη αντιμετώπιση κάθε μικρού προβλήματος είναι το κλειδί για ένα άψογο τελικό αποτέλεσμα.

Για ραντεβού προεγχειρητικού ελέγχου καλέστε στο 210 677 0007.

Συχνές Ερωτήσεις

Ιατρικός έλεγχος: Δρ. Βασίλειος Σκουτέρης MD, FEBO