Θυρεοειδής & Μάτια: Θυρεοειδική Οφθαλμοπάθεια

Γράφει ο Βασίλειος Σκουτέρης MD, FEBO, Χειρουργός Οφθαλμίατρος

Περιεχόμενα σελίδας

Τι είναι η θυρεοειδική οφθαλμοπάθεια;
Συμπτώματα
Οι δύο φάσεις της πάθησης
Τι την επιδεινώνει
Διάγνωση
Θεραπεία
Η ψυχολογική επιβάρυνση
Έχω θυρεοειδή. Πότε να ελέγξω τα μάτια μου;
Κλείστε ραντεβού
Συχνές Ερωτήσεις

Ο θυρεοειδής επηρεάζει τα μάτια μέσω μιας αυτοάνοσης πάθησης που λέγεται θυρεοειδική οφθαλμοπάθεια. Το ανοσοποιητικό, που έχει στραφεί εναντίον του θυρεοειδούς, επιτίθεται ταυτόχρονα και στους ιστούς πίσω από τα μάτια, με αποτέλεσμα πρήξιμο, μάτια που προεξέχουν, βλέφαρα που ανασηκώνονται, ξηρότητα και, σε πιο σοβαρές μορφές, διπλή όραση. Εμφανίζεται κυρίως στη νόσο Graves, δηλαδή στον αυτοάνοσο υπερθυρεοειδισμό. Στους περισσότερους είναι ήπια και υποχωρεί, όμως χρειάζεται παρακολούθηση από οφθαλμίατρο, γιατί σε μικρό ποσοστό απειλεί την όραση.

Τι είναι η θυρεοειδική οφθαλμοπάθεια;

Στη νόσο Graves ο οργανισμός παράγει αντισώματα που διεγείρουν τον θυρεοειδή να δουλεύει υπερβολικά. Ο στόχος αυτών των αντισωμάτων, ένας υποδοχέας στην επιφάνεια των κυττάρων, δεν υπάρχει μόνο στον θυρεοειδή. Βρίσκεται και στα κύτταρα του συνδετικού ιστού και του λίπους μέσα στον κόγχο, την οστέινη κοιλότητα που φιλοξενεί το μάτι. Όταν τα αντισώματα και τα κύτταρα του ανοσοποιητικού φτάσουν εκεί, προκαλούν φλεγμονή. Οι μύες που κινούν το μάτι πρήζονται και μπορεί να διπλασιαστούν σε πάχος, το λίπος πίσω από το μάτι αυξάνεται και οι ιστοί γεμίζουν υγρό.

Ο κόγχος είναι ένας χώρος με οστέινα τοιχώματα που δεν διαστέλλονται. Όταν το περιεχόμενό του μεγαλώνει, η μόνη διέξοδος είναι προς τα εμπρός. Το μάτι σπρώχνεται προς τα έξω, τα βλέφαρα τραβιούνται, και στις βαρύτερες περιπτώσεις το οπτικό νεύρο συμπιέζεται στο βάθος του κόγχου.

Σε ποιους εμφανίζεται

σε 1 στους 3 περίπου ασθενείς με νόσο Graves, σε ήπια μορφή. Σοβαρή μορφή εμφανίζει περίπου 1 στους 20
σπανιότερα σε ανθρώπους με θυρεοειδίτιδα Hashimoto και υποθυρεοειδισμό
μερικές φορές σε ανθρώπους με φυσιολογικές θυρεοειδικές ορμόνες, στους οποίους τα μάτια προηγούνται και ο θυρεοειδής ακολουθεί μήνες αργότερα
συχνότερα σε γυναίκες, αλλά με βαρύτερη πορεία σε άνδρες και σε ηλικίες άνω των 50

Συνήθως τα μάτια προσβάλλονται μέσα στον ίδιο χρόνο με τη διάγνωση του θυρεοειδούς. Η βαρύτητα των δύο όμως δεν πηγαίνει μαζί: μπορεί να έχετε έντονο υπερθυρεοειδισμό με ήρεμα μάτια, ή το αντίστροφο.

Συμπτώματα

Τα πρώτα σημάδια

Ξηρότητα, κάψιμο και αίσθημα άμμου. Είναι το συχνότερο αρχικό σύμπτωμα και συχνά περνιέται για απλή ξηροφθαλμία ή αλλεργία
Δακρύρροια και ενόχληση στο φως και στον αέρα
Κόκκινα μάτια, κυρίως στις άκρες
Πρησμένα βλέφαρα, χειρότερα το πρωί
Αίσθημα πίεσης πίσω από τα μάτια

Τα χαρακτηριστικά σημεία

Ανάσπαση των βλεφάρων. Το άνω βλέφαρο ανεβαίνει ψηλότερα από το φυσιολογικό και φαίνεται λευκό πάνω από το χρωματιστό του ματιού. Το βλέμμα δείχνει έκπληκτο ή «άγριο». Είναι το πιο συχνό και πιο ειδικό σημείο
Εξόφθαλμος. Τα μάτια προεξέχουν, συχνά ασύμμετρα. Οι ασθενείς το παρατηρούν σε φωτογραφίες ή τους το λένε οι οικείοι τους
Ατελές κλείσιμο των ματιών στον ύπνο, με ερεθισμό το πρωί
Διπλή όραση. Οι πρησμένοι μύες δεν τεντώνουν σωστά, και τα μάτια δεν κινούνται συντονισμένα. Στην αρχή εμφανίζεται μόνο στο ξύπνημα ή όταν κοιτάζετε προς τα πάνω και στα πλάγια
Πόνος στις κινήσεις των ματιών

Τα επικίνδυνα σημεία

Σε λίγους ασθενείς, περίπου 3 έως 5 στους 100, η πάθηση απειλεί την όραση με δύο τρόπους. Ο πρώτος είναι η πίεση στο οπτικό νεύρο από τους διογκωμένους μυς. Ο δεύτερος είναι η βλάβη του κερατοειδούς, όταν το μάτι προεξέχει τόσο που δεν καλύπτεται από τα βλέφαρα. Ζητήστε εξέταση την ίδια ημέρα αν παρατηρήσετε:

θόλωση της όρασης που δεν καθαρίζει με το ανοιγόκλειμα
χρώματα που φαίνονται ξεθωριασμένα, ιδίως το κόκκινο
σκοτεινές περιοχές στο οπτικό πεδίο
έντονο πόνο στο μάτι ή λευκό στίγμα στον κερατοειδή
μάτι που δεν κλείνει καθόλου
ξαφνική επιδείνωση της διπλωπίας ή της προβολής του ματιού

Η συμπίεση του νεύρου μπορεί να συμβεί ακόμη και χωρίς μεγάλο εξόφθαλμο, γι’ αυτό η εμφάνιση των ματιών δεν είναι αξιόπιστος οδηγός.

Οι δύο φάσεις της πάθησης

Η θυρεοειδική οφθαλμοπάθεια έχει μια προβλέψιμη πορεία, και η γνώση της βοηθά να καταλάβετε γιατί ορισμένες θεραπείες γίνονται νωρίς και άλλες αργότερα.

Ενεργός φάση: διαρκεί συνήθως 6 έως 24 μήνες. Υπάρχει φλεγμονή, τα συμπτώματα αλλάζουν από εβδομάδα σε εβδομάδα και μπορεί να επιδεινωθούν. Τα μάτια είναι κόκκινα, πρησμένα και πονούν. Σε αυτή τη φάση δρουν τα αντιφλεγμονώδη φάρμακα
Ανενεργός φάση: η φλεγμονή σβήνει και η κατάσταση σταθεροποιείται. Το κοκκίνισμα και ο πόνος υποχωρούν, αλλά ό,τι έχει μείνει, δηλαδή εξόφθαλμος, ανάσπαση των βλεφάρων ή διπλωπία, δεν αλλάζει πια με φάρμακα, γιατί οι ιστοί έχουν αντικατασταθεί από ουλώδη ιστό. Εδώ έχει θέση η χειρουργική αποκατάσταση

Στους περισσότερους ασθενείς με ήπια νόσο, τα συμπτώματα βελτιώνονται αισθητά από μόνα τους καθώς περνά η ενεργός φάση.

Τι την επιδεινώνει

Το κάπνισμα. Είναι ο ισχυρότερος παράγοντας που μπορείτε να αλλάξετε. Οι καπνιστές έχουν πολλαπλάσιο κίνδυνο να εμφανίσουν οφθαλμοπάθεια, βαρύτερη πορεία και χειρότερη ανταπόκριση στη θεραπεία. Το όφελος από τη διακοπή φαίνεται μέσα σε μήνες. Ισχύει και για το παθητικό κάπνισμα
Οι αρρύθμιστες θυρεοειδικές ορμόνες, τόσο ο υπερθυρεοειδισμός όσο και ο υποθυρεοειδισμός που μπορεί να ακολουθήσει τη θεραπεία
Η θεραπεία με ραδιενεργό ιώδιο, που σε ορισμένους ασθενείς επιδεινώνει τα μάτια. Όταν επιλεγεί, συχνά συνδυάζεται με προληπτική κορτιζόνη, και ο ενδοκρινολόγος συνεργάζεται με τον οφθαλμίατρο πριν από την απόφαση
Τα υψηλά επίπεδα αντισωμάτων και η υψηλή χοληστερόλη

Διάγνωση

Η διάγνωση είναι κυρίως κλινική. Στην οφθαλμολογική εξέταση:

μετράμε τη θέση των βλεφάρων και την προβολή των ματιών σε χιλιοστά με ειδικό όργανο, ώστε να υπάρχει αριθμός για σύγκριση στο μέλλον
βαθμολογούμε τη δραστηριότητα της φλεγμονής με μια κλίμακα επτά σημείων που περιλαμβάνει πόνο, κοκκίνισμα και πρήξιμο. Η βαθμολογία δείχνει αν η νόσος είναι ενεργή και αν θα ωφεληθεί από αντιφλεγμονώδη θεραπεία
ελέγχουμε τις κινήσεις των ματιών και τη διπλωπία
εξετάζουμε τον κερατοειδή με χρωστική για ξηρές ή πληγωμένες περιοχές
μετράμε την πίεση του ματιού, που συχνά ανεβαίνει όταν το βλέμμα στρέφεται προς τα πάνω
αξιολογούμε τη λειτουργία του οπτικού νεύρου με οπτική οξύτητα, αντίληψη χρωμάτων, αντίδραση των κορών, οπτικά πεδία και οπτική τομογραφία

Οι εξετάσεις αίματος περιλαμβάνουν τις θυρεοειδικές ορμόνες και τα αντισώματα. Η αξονική ή η μαγνητική τομογραφία των κόγχων δείχνει το πάχος των μυών και αν το οπτικό νεύρο πιέζεται, και είναι απαραίτητη όταν η εικόνα είναι ασύμμετρη ή αφορά μόνο το ένα μάτι, για να αποκλειστούν άλλες αιτίες.

Θεραπεία

Η αντιμετώπιση γίνεται σε συνεργασία οφθαλμιάτρου και ενδοκρινολόγου και εξαρτάται από δύο πράγματα: πόσο σοβαρή είναι η πάθηση και αν βρίσκεται στην ενεργό φάση.

Για όλους τους ασθενείς

Ρύθμιση του θυρεοειδούς και διατήρηση σταθερών ορμονών
Διακοπή του καπνίσματος
Τεχνητά δάκρυα χωρίς συντηρητικά συχνά μέσα στην ημέρα, και γέλη ή αλοιφή το βράδυ
Ύπνος με το κεφάλι ψηλά, με δύο μαξιλάρια, για να μειωθεί το πρωινό πρήξιμο
Κλείσιμο των βλεφάρων με ταινία ή μάσκα ύπνου αν τα μάτια μένουν μισάνοιχτα
Γυαλιά ηλίου που κλείνουν στα πλάγια για το φως και τον αέρα
Πρισματικοί φακοί στα γυαλιά για τη διπλωπία

Ήπια ενεργός νόσος

Εκτός από τα παραπάνω, μια ευρωπαϊκή μελέτη έδειξε ότι η λήψη σεληνίου για έξι μήνες βελτιώνει τα συμπτώματα και μειώνει την πιθανότητα επιδείνωσης στις ήπιες μορφές. Χορηγείται με ιατρική οδηγία, στη συγκεκριμένη δόση και διάρκεια, και όχι επ’ αόριστον.

Μέτρια έως σοβαρή ενεργός νόσος

Η καθιερωμένη θεραπεία είναι η ενδοφλέβια κορτιζόνη, σε εβδομαδιαίες εγχύσεις για περίπου τρεις μήνες, σε νοσοκομειακό περιβάλλον και με παρακολούθηση του ήπατος, του σακχάρου και της πίεσης. Είναι πιο αποτελεσματική και πιο ασφαλής από τα χάπια κορτιζόνης. Συχνά συνδυάζεται με ανοσοκατασταλτικό φάρμακο από το στόμα. Η ακτινοβολία των κόγχων σε χαμηλή δόση βοηθά ιδίως όταν κυριαρχεί η διπλωπία. Τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιούνται και στοχευμένες βιολογικές θεραπείες, που σε μελέτες μείωσαν σημαντικά τον εξόφθαλμο και τη διπλωπία. Η διαθεσιμότητα και οι ενδείξεις τους διαφέρουν από χώρα σε χώρα και η επιλογή γίνεται σε εξειδικευμένα κέντρα.

Όταν απειλείται η όραση

Η πίεση στο οπτικό νεύρο αντιμετωπίζεται επειγόντως με υψηλές δόσεις ενδοφλέβιας κορτιζόνης. Αν δεν υπάρξει ανταπόκριση μέσα σε 1 με 2 εβδομάδες, γίνεται χειρουργική αποσυμπίεση του κόγχου: αφαιρείται τμήμα των οστέινων τοιχωμάτων ώστε να δημιουργηθεί χώρος για τους διογκωμένους ιστούς.

Χειρουργική αποκατάσταση στην ανενεργό φάση

Όταν η νόσος έχει μείνει σταθερή για τουλάχιστον έξι μήνες και ο θυρεοειδής είναι ρυθμισμένος, μπορούν να διορθωθούν όσα έχουν απομείνει. Οι επεμβάσεις γίνονται πάντα με συγκεκριμένη σειρά, επειδή η καθεμία επηρεάζει την επόμενη:

Αποσυμπίεση του κόγχου, για να μειωθεί ο εξόφθαλμος
Επέμβαση στους μυς του ματιού, για τη διπλωπία
Διόρθωση των βλεφάρων: χαμήλωμα του ανασπασμένου άνω βλεφάρου, ανύψωση του κάτω και, στο τέλος, βλεφαροπλαστική για το δέρμα και το λίπος που περισσεύουν

Δεν χρειάζονται όλοι όλα τα στάδια. Πολλοί ασθενείς χρειάζονται μόνο τη διόρθωση των βλεφάρων.

Η ψυχολογική επιβάρυνση

Η αλλαγή στην εμφάνιση του προσώπου είναι για πολλούς το πιο δύσκολο κομμάτι. Το βλέμμα που φαίνεται θυμωμένο ή τρομαγμένο χωρίς να είναι, οι φωτογραφίες που δεν αναγνωρίζουν τον εαυτό τους, η διπλωπία που δυσκολεύει την οδήγηση και τη δουλειά, επηρεάζουν την αυτοπεποίθηση και τη διάθεση. Αν αισθάνεστε έτσι, πείτε το. Είναι μέρος της πάθησης και όχι υπερβολή, η πορεία είναι στους περισσότερους προς τη βελτίωση, και οι επεμβάσεις αποκατάστασης δίνουν πολύ καλά αποτελέσματα. Οι ομάδες ασθενών και η ψυχολογική υποστήριξη βοηθούν ουσιαστικά.

Έχω θυρεοειδή. Πότε να ελέγξω τα μάτια μου;

Στη διάγνωση νόσου Graves: μια αρχική οφθαλμολογική εξέταση, ακόμη και χωρίς συμπτώματα, ώστε να υπάρχουν μετρήσεις αναφοράς
Πριν από θεραπεία με ραδιενεργό ιώδιο
Αν εμφανιστούν ξηρότητα, πρήξιμο, αλλαγή στο βλέμμα ή διπλωπία
Στην ενεργό φάση: κάθε 1 έως 3 μήνες, ανάλογα με τη βαρύτητα
Άμεσα: σε θόλωση, αλλαγή στα χρώματα ή έντονο πόνο

Αν έχετε απλό υποθυρεοειδισμό που ρυθμίζεται με θυροξίνη, χωρίς αυτοάνοση νόσο Graves, η πιθανότητα οφθαλμοπάθειας είναι μικρή. Η ξηροφθαλμία πάντως είναι συχνότερη και αξίζει έλεγχο αν σας ενοχλεί.

Κλείστε ραντεβού

Αν έχετε πάθηση του θυρεοειδούς και τα μάτια σας ερεθίζονται, πρήζονται ή έχουν αλλάξει όψη, ή αν τα μάτια σας προεξέχουν χωρίς να έχετε ελέγξει ποτέ τον θυρεοειδή, μια εξέταση με ακριβείς μετρήσεις δείχνει αν υπάρχει οφθαλμοπάθεια και σε ποια φάση βρίσκεται. Ιατρείο στο Νέο Ψυχικό, τηλέφωνο 210 677 0007 ή φόρμα επικοινωνίας.

Συχνές Ερωτήσεις

Όλοι όσοι έχουν θυρεοειδή παθαίνουν πρόβλημα στα μάτια;

Όχι. Η θυρεοειδική οφθαλμοπάθεια αφορά κυρίως τη νόσο Graves, και από αυτούς περίπου 1 στους 3 εμφανίζει ήπια συμπτώματα. Σοβαρή μορφή έχει περίπου 1 στους 20. Στον απλό υποθυρεοειδισμό είναι σπάνια.

Θα επανέλθουν τα μάτια μου όταν ρυθμιστεί ο θυρεοειδής;

Η ρύθμιση των ορμονών είναι απαραίτητη και βοηθά, αλλά τα μάτια ακολουθούν τη δική τους πορεία. Στις ήπιες μορφές τα συμπτώματα υποχωρούν σε μεγάλο βαθμό μέσα σε 1 με 2 χρόνια. Ό,τι απομείνει μπορεί να διορθωθεί χειρουργικά.

Γιατί είναι τόσο σημαντικό να κόψω το κάπνισμα;

Το κάπνισμα πολλαπλασιάζει τον κίνδυνο οφθαλμοπάθειας, την κάνει βαρύτερη και μειώνει την αποτελεσματικότητα των θεραπειών. Είναι ο σημαντικότερος παράγοντας που εξαρτάται από εσάς, και το όφελος από τη διακοπή φαίνεται μέσα σε λίγους μήνες.

Μπορεί η θυρεοειδική οφθαλμοπάθεια να προκαλέσει τύφλωση;

Σπάνια. Σε 3 έως 5 στους 100 ασθενείς οι διογκωμένοι μύες πιέζουν το οπτικό νεύρο ή ο κερατοειδής μένει εκτεθειμένος. Αν αντιμετωπιστεί έγκαιρα με κορτιζόνη ή αποσυμπίεση, η όραση διασώζεται. Γι’ αυτό η θόλωση και η αλλαγή στα χρώματα χρειάζονται άμεση εξέταση.

Βλέπω διπλά. Θα περάσει;

Στην ενεργό φάση η διπλωπία μπορεί να αλλάζει και να βελτιωθεί με τη θεραπεία. Στο μεταξύ βοηθούν οι πρισματικοί φακοί. Αν παραμείνει όταν η νόσος σταθεροποιηθεί, διορθώνεται με επέμβαση στους μυς του ματιού.

Πότε μπορώ να κάνω επέμβαση στα βλέφαρα;

Όταν η νόσος είναι ανενεργή και σταθερή για τουλάχιστον έξι μήνες και ο θυρεοειδής ρυθμισμένος. Αν χρειάζεται αποσυμπίεση του κόγχου ή επέμβαση για τη διπλωπία, προηγούνται, και τα βλέφαρα διορθώνονται τελευταία.

Έχει νόημα να πάρω σελήνιο;

Στις ήπιες, ενεργές μορφές, η λήψη σεληνίου για έξι μήνες έδειξε όφελος σε ευρωπαϊκή μελέτη. Λαμβάνεται μόνο με ιατρική οδηγία και για συγκεκριμένο διάστημα, γιατί η υπερβολική πρόσληψη έχει ανεπιθύμητες ενέργειες.

Έχετε απορίες για την περίπτωσή σας;

Ο Δρ. Σκουτέρης σας εξετάζει στο ιατρείο στο Νέο Ψυχικό και σας εξηγεί τις επιλογές σας.

Κλήση 210 677 0007 Κλείστε ραντεβού

Σχετικά με τον συγγραφέα

Δρ. Βασίλειος Σκουτέρης, MD, FEBO

Χειρουργός οφθαλμίατρος με εξειδίκευση στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο John Radcliffe της Οξφόρδης και μέλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Οφθαλμολογίας (FEBO).

Βιογραφικό

Θυρεοειδής και μάτια: συμπτώματα και θεραπεία της θυρεοειδικής οφθαλμοπάθειας