Αμβλυωπία (Τεμπέλικο Μάτι): Αίτια, Συμπτώματα & Θεραπεία

Αμβλυωπία ή τεμπέλικο μάτι στα παιδιά: αίτια, συμπτώματα, διάγνωση και θεραπεία με γυαλιά και κάλυψη.

Ιατρικός έλεγχος: Δρ. Βασίλειος Σκουτέρης, MD, FEBO

Γράφει ο Βασίλειος Σκουτέρης MD, FEBO, Χειρουργός Οφθαλμίατρος

Περιεχόμενα σελίδας
  1. Τι είναι η αμβλυωπία;
  2. Γιατί το λέμε «τεμπέλικο μάτι»;
  3. Πότε αναπτύσσεται και γιατί η ηλικία παίζει τόσο ρόλο;
  4. Αίτια και τύποι αμβλυωπίας
  5. Ποια παιδιά κινδυνεύουν περισσότερο;
  6. Συμπτώματα: τι μπορεί να παρατηρήσει ο γονιός
  7. Πώς γίνεται η διάγνωση;
  8. Πότε πρέπει να εξεταστεί ένα παιδί;
  9. Θεραπεία της αμβλυωπίας
  10. Πόσο διαρκεί η θεραπεία και πώς παρακολουθείται;
  11. Πρακτικές συμβουλές για την κάλυψη
  12. Αμβλυωπία σε εφήβους και ενήλικες
  13. Τι συμβαίνει αν δεν αντιμετωπιστεί;
  14. Πότε να κλείσετε ραντεβού
  15. Συχνές Ερωτήσεις

Η αμβλυωπία, γνωστή και ως τεμπέλικο μάτι, είναι η μειωμένη όραση του ενός ματιού (σπανιότερα και των δύο) που οφείλεται στο ότι ο εγκέφαλος δεν έμαθε να το χρησιμοποιεί σωστά στα πρώτα χρόνια της ζωής. Το μάτι μπορεί να φαίνεται απολύτως φυσιολογικό, όμως η εικόνα που στέλνει αγνοείται. Αφορά περίπου 2 έως 4 στα 100 παιδιά και θεραπεύεται, εφόσον διαγνωστεί έγκαιρα, κατά προτίμηση πριν από τα 7 χρόνια.

Τι είναι η αμβλυωπία;

Η όραση δεν είναι έτοιμη τη στιγμή της γέννησης. Το νεογέννητο βλέπει θολά και μαθαίνει να βλέπει μέσα στους πρώτους μήνες και χρόνια, καθώς ο εγκέφαλος δέχεται καθαρές εικόνες και από τα δύο μάτια και «χτίζει» τις νευρικές συνδέσεις που χρειάζονται. Αν στη διάρκεια αυτής της περιόδου το ένα μάτι στέλνει θολή, παραμορφωμένη ή διαφορετική εικόνα από το άλλο, ο εγκέφαλος προτιμά το καλύτερο μάτι και σταδιακά «σβήνει» το σήμα του άλλου. Αυτή η καταστολή είναι η αμβλυωπία.

Σχήμα θεραπείας αμβλυωπίας: το καλό μάτι καλυμμένο με επίθεμα και το αμβλυωπικό μάτι ανοιχτό
Στη θεραπεία της αμβλυωπίας καλύπτεται το καλό μάτι, ώστε να εκπαιδευτεί το αδύναμο.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται στο ίδιο το μάτι αλλά στον τρόπο που αναπτύχθηκε η οπτική οδός. Γι’ αυτό η όραση δεν διορθώνεται πλήρως ούτε με τα σωστά γυαλιά: ο φακός κάνει την εικόνα καθαρή, όμως ο εγκέφαλος δεν έχει μάθει ακόμη να την αξιοποιεί. Γι’ αυτό επίσης η θεραπεία είναι ουσιαστικά εκπαίδευση, δηλαδή αναγκάζουμε τον εγκέφαλο να δουλέψει με το αδύναμο μάτι όσο ακόμη έχει την πλαστικότητα να μάθει.

Στη συντριπτική πλειονότητα η αμβλυωπία αφορά το ένα μάτι. Αμφοτερόπλευρη αμβλυωπία εμφανίζεται όταν και τα δύο μάτια έχουν μεγάλο διαθλαστικό σφάλμα που έμεινε αδιόρθωτο ή όταν κάτι εμποδίζει το φως και στα δύο, όπως ο συγγενής καταρράκτης.

Γιατί το λέμε «τεμπέλικο μάτι»;

Ο όρος είναι λαϊκός και λίγο άδικος. Το μάτι δεν τεμπελιάζει, απλώς δεν του δόθηκε η ευκαιρία να αναπτυχθεί. Συχνά μάλιστα οι γονείς μπερδεύουν το τεμπέλικο μάτι με το μάτι που «φεύγει», δηλαδή με τον στραβισμό. Ο στραβισμός είναι μία από τις αιτίες της αμβλυωπίας, όμως δεν είναι το ίδιο πράγμα: υπάρχουν παιδιά με απολύτως ίσια μάτια και σοβαρή αμβλυωπία, και αυτά ακριβώς είναι που διαφεύγουν συχνότερα, επειδή τίποτα δεν φαίνεται εξωτερικά.

Πότε αναπτύσσεται και γιατί η ηλικία παίζει τόσο ρόλο;

Η οπτική ανάπτυξη έχει μια ευαίσθητη περίοδο που ξεκινά από τη γέννηση και διαρκεί περίπου μέχρι τα 7 με 8 χρόνια, με τους πρώτους μήνες και τα πρώτα 2 με 3 χρόνια να είναι τα πιο καθοριστικά. Μέσα σε αυτό το παράθυρο ο εγκέφαλος είναι εξαιρετικά εύπλαστος, κάτι που λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις: η αμβλυωπία εγκαθίσταται εύκολα, αλλά και θεραπεύεται εύκολα.

Όσο μεγαλώνει το παιδί, η ανταπόκριση στη θεραπεία γίνεται πιο αργή και λιγότερο πλήρης. Αυτό δεν σημαίνει ότι μετά τα 7 δεν γίνεται τίποτα. Μεγάλες κλινικές μελέτες έδειξαν ότι παιδιά 7 έως 12 ετών βελτιώνονται ουσιαστικά με γυαλιά και κάλυψη, και ότι ακόμη και έφηβοι που δεν είχαν θεραπευτεί ποτέ μπορούν να κερδίσουν γραμμές όρασης. Το ρεαλιστικό μήνυμα προς τους γονείς είναι διπλό: όσο νωρίτερα τόσο καλύτερα, αλλά ποτέ δεν απορρίπτουμε μια προσπάθεια επειδή «πέρασε η ηλικία» χωρίς πρώτα να εξεταστεί το παιδί.

Αίτια και τύποι αμβλυωπίας

Οτιδήποτε εμποδίζει το ένα μάτι να στείλει καθαρή εικόνα στην ευαίσθητη περίοδο μπορεί να προκαλέσει αμβλυωπία. Στην πράξη διακρίνουμε τρεις βασικούς μηχανισμούς, που συχνά συνυπάρχουν.

Τύπος Τι συμβαίνει Πόσο εύκολα φαίνεται
Στραβισμική Το ένα μάτι αποκλίνει και ο εγκέφαλος το καταστέλλει για να αποφύγει τη διπλή εικόνα Συνήθως το βλέπουν οι γονείς
Ανισομετρωπική (διαθλαστική) Τα δύο μάτια έχουν διαφορετικούς βαθμούς και το ένα βλέπει μόνιμα θολά Σχεδόν ποτέ, το παιδί δείχνει να βλέπει μια χαρά
Εκ στερήσεως Κάτι σκεπάζει ή θολώνει τον οπτικό άξονα, όπως καταρράκτης ή πτώση βλεφάρου Εξαρτάται από την αιτία

Στραβισμική αμβλυωπία

Όταν τα μάτια δεν ευθυγραμμίζονται, καθένα κοιτάζει αλλού και ο εγκέφαλος θα έπρεπε να βλέπει δύο εικόνες. Στα παιδιά λύνει το πρόβλημα αγνοώντας το μάτι που αποκλίνει. Αν αποκλίνει πάντα το ίδιο μάτι, αυτό γίνεται αμβλυωπικό. Αν τα μάτια εναλλάσσονται, δηλαδή πότε στραβίζει το ένα και πότε το άλλο, ο κίνδυνος είναι μικρότερος, γιατί και τα δύο «εξασκούνται». Η εσωτροπία, το μάτι που γυρίζει προς τη μύτη, συνδέεται συχνότερα με αμβλυωπία απ’ ό,τι η εξωτροπία.

Ανισομετρωπική αμβλυωπία

Είναι η πιο ύπουλη μορφή. Το ένα μάτι έχει αισθητά περισσότερη υπερμετρωπία, αστιγματισμό ή μυωπία από το άλλο. Το παιδί βλέπει άνετα με το καλό μάτι, παίζει, ζωγραφίζει, αναγνωρίζει πρόσωπα και κανείς δεν υποψιάζεται τίποτα. Συνήθως ανακαλύπτεται τυχαία, όταν κάποιος κλείσει το καλό μάτι ή στον πρώτο οργανωμένο οφθαλμολογικό έλεγχο. Διαφορά υπερμετρωπίας μόλις 1 έως 1,5 διοπτρίας ανάμεσα στα δύο μάτια αρκεί για να δημιουργήσει πρόβλημα.

Αμβλυωπία εκ στερήσεως

Είναι η σπανιότερη αλλά και η σοβαρότερη μορφή, γιατί το μάτι δεν δέχεται καθόλου σχηματισμένη εικόνα. Οι συχνότερες αιτίες είναι ο συγγενής καταρράκτης, η έντονη συγγενής βλεφαρόπτωση που καλύπτει την κόρη, μια θολερότητα του κερατοειδούς ή ένα αιμαγγείωμα του βλεφάρου. Εδώ ο χρόνος μετριέται σε εβδομάδες: ένας πυκνός καταρράκτης στο ένα μάτι πρέπει να χειρουργηθεί μέσα στις πρώτες 6 με 8 εβδομάδες ζωής για να έχει το μάτι πιθανότητες καλής όρασης.

Αμφοτερόπλευρη διαθλαστική αμβλυωπία

Παιδιά με μεγάλη υπερμετρωπία ή υψηλό αστιγματισμό και στα δύο μάτια, που δεν φόρεσαν ποτέ γυαλιά, μπορεί να έχουν μέτρια μειωμένη όραση και στα δύο. Η μορφή αυτή ανταποκρίνεται συνήθως πολύ καλά μόνο με τη σωστή συνταγή γυαλιών και υπομονή μερικών μηνών.

Ποια παιδιά κινδυνεύουν περισσότερο;

Η αμβλυωπία μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε παιδί, όμως η πιθανότητα είναι μεγαλύτερη όταν υπάρχει:

  • οικογενειακό ιστορικό αμβλυωπίας, στραβισμού ή γυαλιών από πολύ μικρή ηλικία σε γονείς ή αδέλφια
  • προωρότητα ή χαμηλό βάρος γέννησης
  • καθυστέρηση στην ψυχοκινητική ανάπτυξη ή νευρολογικό νόσημα
  • συγγενής πάθηση του ματιού, όπως καταρράκτης, γλαύκωμα ή πτώση βλεφάρου
  • μάτι που στραβίζει μετά τους 4 πρώτους μήνες της ζωής

Τα παιδιά αυτά καλό είναι να εξετάζονται νωρίτερα και όχι να περιμένουν τον έλεγχο της προσχολικής ηλικίας.

Συμπτώματα: τι μπορεί να παρατηρήσει ο γονιός

Το παιδί με αμβλυωπία σπάνια παραπονιέται. Δεν γνωρίζει πώς είναι να βλέπεις καλά και με τα δύο μάτια, άρα δεν έχει μέτρο σύγκρισης. Οι ενδείξεις είναι έμμεσες και αξίζει να τις έχετε στον νου σας:

  • ένα μάτι που γυρίζει προς τα μέσα, προς τα έξω ή προς τα πάνω, μόνιμα ή όταν το παιδί είναι κουρασμένο
  • κλείσιμο ή μισόκλεισμα του ενός ματιού, ιδίως στο φως
  • γέρσιμο ή στροφή του κεφαλιού όταν κοιτάζει κάτι με προσοχή
  • έντονη διαμαρτυρία όταν σκεπάζετε το ένα μάτι, ενώ δεν αντιδρά όταν σκεπάζετε το άλλο
  • αδεξιότητα, σκοντάματα, δυσκολία στο να πιάσει μπάλα ή να κατέβει σκάλες, που δείχνουν φτωχή αντίληψη βάθους
  • πολύ κοντινή απόσταση από το βιβλίο ή την οθόνη
  • βλέφαρο που πέφτει και σκεπάζει μέρος της κόρης
  • λευκωπή ή ασύμμετρη αντανάκλαση στην κόρη σε φωτογραφίες με φλας

Το τελευταίο σημείο θέλει ιδιαίτερη προσοχή: μια λευκή κόρη σε φωτογραφία δεν είναι ποτέ κάτι που περιμένει και χρειάζεται εξέταση μέσα σε λίγες ημέρες.

Μια απλή δοκιμή στο σπίτι

Την ώρα που το παιδί βλέπει κάτι που το ενδιαφέρει, σκεπάστε απαλά με την παλάμη σας πρώτα το ένα μάτι και μετά το άλλο. Αν στο ένα μάτι συνεχίζει ανενόχλητο, ενώ στο άλλο σπρώχνει το χέρι σας, κλαίει ή προσπαθεί να δει γύρω από αυτό, ίσως το μάτι που μένει ακάλυπτο εκείνη τη στιγμή βλέπει χειρότερα. Η δοκιμή δεν αντικαθιστά την εξέταση και ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει την αμβλυωπία, όμως ένα παθολογικό είναι καλός λόγος να κλείσετε ραντεβού χωρίς καθυστέρηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση γίνεται με πλήρη παιδοοφθαλμολογική εξέταση, προσαρμοσμένη στην ηλικία και τη συνεργασία του παιδιού. Δεν χρειάζεται το παιδί να ξέρει γράμματα ούτε καν να μιλάει.

Μέτρηση της οπτικής οξύτητας

Στα βρέφη ελέγχουμε αν κάθε μάτι προσηλώνει και παρακολουθεί ένα αντικείμενο και αν υπάρχει προτίμηση προς το ένα. Από τα 2,5 με 3 χρόνια χρησιμοποιούμε πίνακες με σχήματα ή εικόνες που το παιδί ονομάζει ή ταιριάζει με μια κάρτα στα χέρια του, και αργότερα το γράμμα Ε σε διάφορες κατευθύνσεις ή αριθμούς. Κάθε μάτι εξετάζεται χωριστά. Αμβλυωπία θεωρούμε ότι υπάρχει όταν η όραση ενός ματιού υπολείπεται κατά δύο ή περισσότερες γραμμές από το άλλο, ή από το αναμενόμενο για την ηλικία, παρά τη σωστή διόρθωση.

Διάθλαση με σταγόνες

Τα παιδιά έχουν πολύ ισχυρή προσαρμογή, δηλαδή το μάτι τους «ζουμάρει» μόνο του και κρύβει την υπερμετρωπία. Για να μετρήσουμε τους πραγματικούς βαθμούς βάζουμε κυκλοπληγικές σταγόνες, που χαλαρώνουν προσωρινά αυτόν τον μηχανισμό και διαστέλλουν την κόρη. Το παιδί βλέπει θολά κοντά και ενοχλείται στο φως για μερικές ώρες. Είναι το πιο σημαντικό βήμα της εξέτασης, γιατί χωρίς αυτό δεν μπορεί να δοθεί σωστή συνταγή.

Έλεγχος ευθυγράμμισης και βυθού

Με το τεστ κάλυψης ελέγχουμε αν υπάρχει στραβισμός, ακόμη και πολύ μικρός, που δεν φαίνεται με γυμνό μάτι. Με τις κόρες διεσταλμένες εξετάζουμε τον φακό, τον αμφιβληστροειδή και το οπτικό νεύρο, ώστε να αποκλείσουμε οργανική βλάβη που θα εξηγούσε τη χαμηλή όραση. Η αμβλυωπία είναι κατά κάποιον τρόπο διάγνωση εξ αποκλεισμού: τη θέτουμε όταν υπάρχει αιτία που τη δικαιολογεί και το μάτι κατά τα άλλα είναι υγιές. Σε μεγαλύτερα παιδιά προστίθεται και έλεγχος της στερεοσκοπικής όρασης.

Πότε πρέπει να εξεταστεί ένα παιδί;

Επειδή η αμβλυωπία δεν δίνει συμπτώματα, ο μόνος τρόπος να τη βρούμε είναι να την ψάξουμε. Ένα πρακτικό πρόγραμμα ελέγχου είναι το εξής:

  • Στη γέννηση και τους πρώτους μήνες: έλεγχος κόκκινης ανταύγειας από τον παιδίατρο, για να αποκλειστεί καταρράκτης ή άλλη θολερότητα
  • Στους 6 έως 12 μήνες: εξέταση αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό, προωρότητα ή οτιδήποτε ανησυχεί τους γονείς
  • Στα 3 με 4 χρόνια: πρώτη πλήρης εξέταση με μέτρηση όρασης σε κάθε μάτι και διάθλαση με σταγόνες, για όλα τα παιδιά
  • Πριν από το δημοτικό: επανέλεγχος, ώστε το παιδί να ξεκινήσει το σχολείο με τη σωστή όραση

Περισσότερα για το τι περιλαμβάνει κάθε επίσκεψη θα βρείτε στο άρθρο για τον οφθαλμολογικό έλεγχο πριν το σχολείο.

Θεραπεία της αμβλυωπίας

Η θεραπεία ακολουθεί πάντα την ίδια λογική σειρά: πρώτα αφαιρούμε ό,τι εμποδίζει την καθαρή εικόνα, μετά δίνουμε στο μάτι τα σωστά γυαλιά και, αν χρειαστεί, αναγκάζουμε τον εγκέφαλο να το χρησιμοποιήσει. Το σχήμα είναι εξατομικευμένο και αλλάζει ανάλογα με την ηλικία, το βάθος της αμβλυωπίας και την ανταπόκριση.

Βήμα 1: αντιμετώπιση της αιτίας

Αν υπάρχει καταρράκτης, πτώση βλεφάρου που καλύπτει την κόρη ή άλλο εμπόδιο, αντιμετωπίζεται πρώτα, γιατί καμία άσκηση δεν αποδίδει όσο το μάτι δεν δέχεται εικόνα.

Βήμα 2: γυαλιά

Τα σωστά γυαλιά, φορεμένα όλες τις ώρες που το παιδί είναι ξύπνιο, είναι η βάση της θεραπείας. Πολλοί γονείς εκπλήσσονται όταν μαθαίνουν ότι τα γυαλιά μόνα τους βελτιώνουν σημαντικά την αμβλυωπία: σε ένα μεγάλο ποσοστό παιδιών με ανισομετρωπία η όραση ανεβαίνει μέσα σε 3 με 4 μήνες και σε περίπου ένα στα τρία η αμβλυωπία υποχωρεί πλήρως χωρίς να χρειαστεί τίποτε άλλο. Γι’ αυτό συνήθως περιμένουμε αυτό το διάστημα προσαρμογής πριν αποφασίσουμε για κάλυψη.

Βήμα 3: κάλυψη του καλού ματιού

Αν μετά τα γυαλιά παραμένει διαφορά, καλύπτουμε το καλό μάτι με αυτοκόλλητο επίθεμα ώστε να δουλέψει το αμβλυωπικό. Οι πολλές ώρες κάλυψης που εφαρμόζονταν παλαιότερα δεν είναι συνήθως απαραίτητες. Για μέτρια αμβλυωπία αρκούν κατά κανόνα 2 ώρες την ημέρα, ενώ στις βαρύτερες μορφές ξεκινάμε με περίπου 6 ώρες. Το επίθεμα κολλιέται στο δέρμα και όχι στο γυαλί, γιατί αλλιώς το παιδί κοιτάζει από το πλάι. Η ώρα της κάλυψης αποδίδει περισσότερο όταν το παιδί κάνει κάτι που απαιτεί λεπτομέρεια: ζωγραφική, παζλ, κατασκευές, διάβασμα.

Εναλλακτική: σταγόνες ατροπίνης

Για τα παιδιά που δεν ανέχονται το επίθεμα υπάρχει η λεγόμενη ποινικοποίηση. Μία σταγόνα ατροπίνης στο καλό μάτι θολώνει την κοντινή του όραση και έτσι το παιδί αναγκάζεται να χρησιμοποιήσει το αδύναμο μάτι στα κοντινά. Στη μέτρια αμβλυωπία η ατροπίνη έχει αποτελέσματα συγκρίσιμα με την κάλυψη, και συχνά αρκεί η ενστάλαξη μόνο το Σαββατοκύριακο. Προκαλεί ευαισθησία στο φως, οπότε χρειάζονται καπέλο και γυαλιά ηλίου, και δεν ενδείκνυται σε όλες τις περιπτώσεις.

Ψηφιακές και διοφθάλμιες θεραπείες

Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί παιχνίδια και βίντεο που προβάλλουν διαφορετική εικόνα σε κάθε μάτι, με στόχο να δουλεύουν και τα δύο μαζί. Η ιδέα είναι ελκυστική, όμως τα μέχρι τώρα δεδομένα είναι ανάμεικτα και δεν έχει αποδειχθεί ότι υπερέχουν των κλασικών μεθόδων. Τις βλέπουμε ως πιθανό συμπλήρωμα σε επιλεγμένα παιδιά, όχι ως υποκατάστατο των γυαλιών και της κάλυψης. Το ίδιο ισχύει για τις «ασκήσεις ματιών» που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο: μόνες τους δεν θεραπεύουν την αμβλυωπία.

Τι γίνεται με τον στραβισμό;

Όταν συνυπάρχει στραβισμός, πρώτα θεραπεύεται η αμβλυωπία και μετά, αν χρειάζεται, διορθώνεται χειρουργικά η θέση των ματιών. Η επέμβαση ευθυγραμμίζει τα μάτια αλλά δεν βελτιώνει από μόνη της την όραση του αμβλυωπικού ματιού.

Πόσο διαρκεί η θεραπεία και πώς παρακολουθείται;

Οι περισσότερες οικογένειες πρέπει να υπολογίζουν μήνες και όχι εβδομάδες. Το παιδί επανεξετάζεται συνήθως κάθε 6 έως 12 εβδομάδες. Σε κάθε επίσκεψη μετράμε την όραση και των δύο ματιών, γιατί σπάνια η υπερβολική κάλυψη μπορεί να ρίξει την όραση του καλού ματιού, κάτι που διορθώνεται εύκολα αν το δούμε έγκαιρα. Η μεγαλύτερη βελτίωση έρχεται τους πρώτους 3 με 4 μήνες και μετά ο ρυθμός πέφτει.

Όταν η όραση σταθεροποιηθεί, η κάλυψη δεν σταματά απότομα αλλά μειώνεται σταδιακά. Περίπου ένα στα τέσσερα παιδιά εμφανίζει κάποια υποτροπή τον πρώτο χρόνο μετά τη διακοπή, και η βαθμιαία μείωση περιορίζει αυτόν τον κίνδυνο. Η παρακολούθηση συνεχίζεται μέχρι περίπου τα 10 χρόνια, οπότε η όραση θεωρείται πια εδραιωμένη.

Πρακτικές συμβουλές για την κάλυψη

Η επιτυχία της θεραπείας κρίνεται στο σπίτι. Η κάλυψη αποτυγχάνει πολύ συχνότερα επειδή δεν εφαρμόζεται παρά επειδή δεν λειτουργεί. Μερικά πράγματα που βοηθούν τις οικογένειες:

  • Βάλτε την κάλυψη σε σταθερή ώρα της ημέρας, ώστε να γίνει ρουτίνα και όχι καθημερινή διαπραγμάτευση
  • Συνδυάστε τη με μια δραστηριότητα που αρέσει στο παιδί. Μισή ώρα αγαπημένο παιχνίδι στο tablet με το επίθεμα αξίζει περισσότερο από δύο ώρες καβγά
  • Αφήστε το παιδί να διαλέξει επιθέματα με σχέδια και χρησιμοποιήστε έναν πίνακα με αυτοκόλλητα για κάθε μέρα που ολοκληρώνεται
  • Ενημερώστε τη δασκάλα ή τη νηπιαγωγό. Αν η κάλυψη γίνεται στο σχολείο, μια απλή εξήγηση στην τάξη προλαβαίνει τα πειράγματα
  • Αν το δέρμα ερεθίζεται, αλλάξτε μάρκα επιθέματος, εναλλάσσετε λίγο τη θέση του και βάλτε ενυδατική κρέμα το βράδυ
  • Τις πρώτες ημέρες το παιδί βλέπει πραγματικά άσχημα με το αδύναμο μάτι και είναι φυσικό να αντιδρά. Συνήθως η αντίσταση υποχωρεί μόλις η όραση αρχίσει να ανεβαίνει

Αν παρά τις προσπάθειες η κάλυψη δεν εφαρμόζεται, πείτε το ανοιχτά στην επόμενη επίσκεψη. Υπάρχουν εναλλακτικές και είναι προτιμότερο να αλλάξει το σχήμα παρά να χαθεί χρόνος.

Αμβλυωπία σε εφήβους και ενήλικες

Στους ενήλικες η αμβλυωπία που δεν θεραπεύτηκε στην παιδική ηλικία είναι κατά κανόνα μόνιμη. Υπάρχουν ερευνητικές προσπάθειες με διοφθάλμια εκπαίδευση που δείχνουν μικρές βελτιώσεις σε ορισμένους, όμως δεν υπάρχει προς το παρόν θεραπεία με σταθερό και προβλέψιμο αποτέλεσμα. Αξίζει να γνωρίζετε δύο πράγματα.

Πρώτον, η διαθλαστική επέμβαση με laser δεν θεραπεύει την αμβλυωπία. Μπορεί να απαλλάξει το μάτι από τα γυαλιά, αλλά η όραση θα φτάσει μέχρι εκεί που έφτανε με την καλύτερη διόρθωση. Δεύτερον, όποιος έχει ένα αμβλυωπικό μάτι στηρίζεται ουσιαστικά στο άλλο, άρα έχει κάθε λόγο να το προστατεύει: προστατευτικά γυαλιά σε εργασίες και αθλήματα με κίνδυνο τραυματισμού και τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος σε όλη τη ζωή.

Τι συμβαίνει αν δεν αντιμετωπιστεί;

Η αμβλυωπία που μένει χωρίς θεραπεία σημαίνει μόνιμα μειωμένη όραση στο ένα μάτι και απώλεια της στερεοσκοπικής όρασης, δηλαδή της λεπτής αντίληψης του βάθους. Στην καθημερινότητα οι περισσότεροι προσαρμόζονται καλά, όμως ορισμένα επαγγέλματα που απαιτούν καλή όραση και στα δύο μάτια αποκλείονται, και ο κίνδυνος σοβαρής αναπηρίας όρασης σε περίπτωση που πάθει κάτι το καλό μάτι είναι σαφώς μεγαλύτερος σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Αυτός είναι ο ουσιαστικός λόγος που επιμένουμε στην έγκαιρη διάγνωση.

Πότε να κλείσετε ραντεβού

Μην περιμένετε τον προγραμματισμένο έλεγχο αν παρατηρήσετε μάτι που στραβίζει μετά τον τέταρτο μήνα, βλέφαρο που καλύπτει την κόρη, λευκή αντανάκλαση σε φωτογραφία, σταθερή προτίμηση του ενός ματιού ή αν υπάρχει αμβλυωπία στην οικογένεια. Στο ιατρείο στο Νέο Ψυχικό εξετάζουμε παιδιά κάθε ηλικίας με μεθόδους προσαρμοσμένες στη συνεργασία τους. Κλείστε ραντεβού στο 210 677 0007 ή μέσω της φόρμας επικοινωνίας.

Συχνές Ερωτήσεις

Μέχρι ποια ηλικία θεραπεύεται η αμβλυωπία;

Τα καλύτερα αποτελέσματα έρχονται όταν η θεραπεία ξεκινά πριν από τα 7 χρόνια, επειδή τότε ο εγκέφαλος είναι πιο εύπλαστος. Ωστόσο παιδιά 7 έως 12 ετών βελτιώνονται ουσιαστικά με γυαλιά και κάλυψη, και ακόμη και έφηβοι που δεν έχουν θεραπευτεί ποτέ μπορεί να ωφεληθούν. Αξίζει πάντα να γίνει εξέταση πριν αποκλειστεί η θεραπεία λόγω ηλικίας.

Πόσες ώρες την ημέρα πρέπει να κλείνουμε το καλό μάτι;

Εξαρτάται από τη βαρύτητα. Στη μέτρια αμβλυωπία αρκούν συνήθως 2 ώρες την ημέρα, ενώ στη σοβαρή ξεκινάμε με περίπου 6 ώρες. Το ακριβές σχήμα ορίζεται από τον οφθαλμίατρο και προσαρμόζεται σε κάθε επανέλεγχο ανάλογα με την πρόοδο του παιδιού.

Φτάνουν μόνο τα γυαλιά για να διορθωθεί το τεμπέλικο μάτι;

Σε αρκετά παιδιά ναι. Τα σωστά γυαλιά, φορεμένα όλη την ημέρα, βελτιώνουν σημαντικά την όραση μέσα σε 3 με 4 μήνες και σε περίπου ένα στα τρία παιδιά η αμβλυωπία υποχωρεί πλήρως. Αν παραμένει διαφορά ανάμεσα στα δύο μάτια, προστίθεται κάλυψη ή σταγόνες ατροπίνης.

Είναι το ίδιο η αμβλυωπία με τον στραβισμό;

Όχι. Στραβισμός είναι η λανθασμένη ευθυγράμμιση των ματιών, ενώ αμβλυωπία είναι η μειωμένη όραση ενός ματιού επειδή ο εγκέφαλος δεν το χρησιμοποιεί. Ο στραβισμός μπορεί να προκαλέσει αμβλυωπία, όμως πολλά παιδιά έχουν αμβλυωπία με απολύτως ίσια μάτια, συνήθως λόγω διαφοράς βαθμών.

Μπορεί η αμβλυωπία να επανέλθει μετά τη θεραπεία;

Ναι, περίπου ένα στα τέσσερα παιδιά εμφανίζει κάποια υποχώρηση της όρασης τον πρώτο χρόνο μετά τη διακοπή της κάλυψης. Γι’ αυτό η θεραπεία μειώνεται σταδιακά και το παιδί παρακολουθείται τακτικά μέχρι περίπου τα 10 χρόνια. Αν υπάρξει υποτροπή, η κάλυψη ξαναρχίζει και συνήθως η όραση επανέρχεται.

Θεραπεύεται η αμβλυωπία στους ενήλικες με laser;

Όχι. Το laser διορθώνει το διαθλαστικό σφάλμα, δηλαδή τη μυωπία, την υπερμετρωπία ή τον αστιγματισμό, αλλά δεν αλλάζει τον τρόπο που ο εγκέφαλος επεξεργάζεται την εικόνα. Το αμβλυωπικό μάτι θα δει μετά την επέμβαση όσο έβλεπε πριν με τα καλύτερα γυαλιά του.

Βλάπτουν οι οθόνες το παιδί με αμβλυωπία;

Οι οθόνες δεν προκαλούν αμβλυωπία. Αντίθετα, ένα παιχνίδι ή ένα βίντεο στο tablet την ώρα της κάλυψης μπορεί να βοηθήσει, επειδή κρατά το παιδί συγκεντρωμένο σε λεπτομέρειες με το αδύναμο μάτι. Εκτός θεραπείας ισχύουν οι γενικές συστάσεις για περιορισμένο χρόνο οθόνης και πολύ παιχνίδι έξω.

Ιατρικός έλεγχος: Δρ. Βασίλειος Σκουτέρης MD, FEBO

ΚλήσηΡαντεβού