Φακοί επαφής στη θάλασσα: κίνδυνοι λοιμώξεων

Γράφει ο Βασίλειος Σκουτέρης MD, FEBO, Χειρουργός Οφθαλμίατρος

Περιεχόμενα σελίδας

Γιατί το νερό και οι φακοί επαφής δεν ταιριάζουν;
Ακανθαμοιβάδα: η πιο σοβαρή απειλή
Πισίνα ή θάλασσα: υπάρχει διαφορά;
Πώς να κολυμπάτε με ασφάλεια αν φοράτε φακούς
Κόκκινο μάτι μετά το κολύμπι: επιπεφυκίτιδα ή κερατίτιδα;
Πότε να επισκεφθείτε οφθαλμίατρο άμεσα
Υπάρχει εναλλακτική στους φακούς επαφής;
Συχνές Ερωτήσεις

Οι φακοί επαφής στη θάλασσα, την πισίνα ή τη λίμνη αυξάνουν τον κίνδυνο σοβαρής λοίμωξης του κερατοειδούς, της λεγόμενης κερατίτιδας, γιατί μικρόβια και παράσιτα του νερού, όπως η ακανθαμοιβάδα, παγιδεύονται ανάμεσα στον φακό και το μάτι. Η ασφαλέστερη πρακτική είναι να αφαιρείτε τους φακούς πριν το κολύμπι ή να φοράτε στεγανά γυαλιά κολύμβησης.

Γιατί το νερό και οι φακοί επαφής δεν ταιριάζουν;

Κανένα νερό κολύμβησης δεν είναι αποστειρωμένο. Η θάλασσα, οι λίμνες και τα ποτάμια, αλλά και οι πισίνες και τα υδρομασάζ με χλώριο, μπορεί να περιέχουν βακτήρια όπως η ψευδομονάδα, μύκητες και πρωτόζωα όπως η ακανθαμοιβάδα. Το χλώριο δεν εξουδετερώνει αξιόπιστα όλους αυτούς τους μικροοργανισμούς, ιδιαίτερα τις ανθεκτικές κύστεις της ακανθαμοιβάδας.

Ο μαλακός φακός επαφής λειτουργεί σαν σφουγγάρι: απορροφά νερό και ό,τι αυτό μεταφέρει, και το κρατά σε στενή επαφή με τον κερατοειδή για ώρες. Στο γλυκό νερό της πισίνας ο φακός αλλάζει σχήμα και «κολλάει» στο μάτι, ενώ το αλάτι και η άμμος της θάλασσας προκαλούν ερεθισμό και μικροτραυματισμούς στην επιφάνεια. Ένα μικρό τραύμα στο επιθήλιο του κερατοειδούς είναι η πόρτα από την οποία μπαίνει η λοίμωξη. Επιπλέον, το κύμα μπορεί να παρασύρει τον φακό και πολλοί καταλήγουν να τον ξαναβάζουν πρόχειρα, με χέρια που έχουν άμμο και αντηλιακό.

Ακανθαμοιβάδα: η πιο σοβαρή απειλή

Η ακανθαμοιβάδα είναι μικροοργανισμός που ζει ελεύθερα στο νερό, στο χώμα και στη σκόνη. Στους περισσότερους ανθρώπους δεν προκαλεί ποτέ πρόβλημα. Στους χρήστες φακών επαφής όμως μπορεί να προκαλέσει ακανθαμοιβαδική κερατίτιδα, μια σπάνια αλλά πολύ σοβαρή λοίμωξη:

Προκαλεί συνήθως πόνο πολύ εντονότερο απ’ ό,τι δείχνει η όψη του ματιού.
Στην αρχή μοιάζει με απλό ερεθισμό ή ιογενή λοίμωξη, οπότε η διάγνωση συχνά καθυστερεί.
Η θεραπεία είναι μακροχρόνια, διαρκεί συχνά μήνες και απαιτεί στενή παρακολούθηση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις αφήνει ουλή στον κερατοειδή και μόνιμη μείωση της όρασης, ενώ σπάνια χρειάζεται μεταμόσχευση κερατοειδούς.

Ο κυριότερος παράγοντας κινδύνου είναι η επαφή των φακών ή της θήκης τους με νερό: κολύμπι, ντους, ξέπλυμα με νερό της βρύσης.

Βακτηριακή κερατίτιδα

Συχνότερη από την ακανθαμοιβαδική είναι η βακτηριακή κερατίτιδα, με πιο χαρακτηριστική αιτία την ψευδομονάδα. Εξελίσσεται γρήγορα, μέσα σε ώρες ή λίγες μέρες, με πόνο, κοκκίνισμα, έκκριμα και λευκή κηλίδα στον κερατοειδή. Ο κίνδυνος αυξάνεται πολύ όταν κάποιος κοιμάται με τους φακούς, κάτι που στις διακοπές συμβαίνει συχνότερα απ’ ό,τι νομίζουμε.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;

Ο κίνδυνος λοίμωξης αυξάνεται όταν συνδυάζονται περισσότεροι από έναν παράγοντες. Οι πιο συνηθισμένοι είναι:

Κολύμπι ή ντους με τους φακούς.
Ύπνος με φακούς που δεν προορίζονται για συνεχή χρήση.
Χρήση των φακών πέρα από τον χρόνο αντικατάστασης που προβλέπεται.
Κακή υγιεινή της θήκης ή επαναχρησιμοποίηση του διαλύματος.
Φακοί που αγοράστηκαν χωρίς οφθαλμολογική εξέταση, όπως οι διακοσμητικοί χρωματιστοί φακοί.

Πισίνα ή θάλασσα: υπάρχει διαφορά;

Περιβάλλον	Τι αυξάνει τον κίνδυνο	Συνήθη ενοχλήματα
Πισίνα	Μικροοργανισμοί που αντέχουν στο χλώριο, φακός που «κολλάει» στο μάτι	Κάψιμο, κοκκίνισμα από το χλώριο, θάμπωμα
Υδρομασάζ, θερμαινόμενη πισίνα	Ζεστό νερό, όπου τα μικρόβια πολλαπλασιάζονται ευκολότερα	Ερεθισμός, αυξημένος κίνδυνος λοίμωξης
Θάλασσα	Βακτήρια και πρωτόζωα, άμμος, αλάτι που ερεθίζει	Αίσθημα ξένου σώματος, ξηρότητα, μικροτραυματισμοί
Λίμνη, ποτάμι	Γλυκό ή στάσιμο νερό, συχνά με υψηλότερο μικροβιακό φορτίο	Όπως στην πισίνα, με μεγαλύτερο κίνδυνο λοίμωξης

Το συμπέρασμα είναι απλό: κανένα από αυτά τα περιβάλλοντα δεν είναι ασφαλές για κολύμπι με φακούς επαφής χωρίς προστασία.

Πώς να κολυμπάτε με ασφάλεια αν φοράτε φακούς

Βγάλτε τους φακούς πριν μπείτε στο νερό, αν η όρασή σας το επιτρέπει.
Φορέστε στεγανά γυαλιά κολύμβησης. Υπάρχουν και γυαλιά κολύμβησης με διόρθωση μυωπίας, που λύνουν το πρόβλημα χωρίς φακούς.
Αν πρέπει να κολυμπήσετε με φακούς, προτιμήστε ημερήσιους φακούς μιας χρήσης κάτω από καλά εφαρμοσμένα γυαλιά κολύμβησης και πετάξτε τους αμέσως μετά το κολύμπι.
Μην ξεπλένετε ποτέ φακούς ή θήκη με νερό βρύσης ή εμφιαλωμένο. Χρησιμοποιείτε μόνο το διάλυμα που σας έχει συστήσει ο οφθαλμίατρος, πάντα φρέσκο.
Μην κοιμάστε με τους φακούς, ούτε για έναν σύντομο μεσημεριανό ύπνο στην παραλία.
Πλένετε και στεγνώνετε καλά τα χέρια πριν αγγίξετε τα μάτια ή τους φακούς.
Έχετε μαζί σας γυαλιά οράσεως και ένα εφεδρικό ζευγάρι φακών στις διακοπές.

Αν μετά το κολύμπι τα μάτια είναι απλώς ερεθισμένα, αφαιρέστε τους φακούς και χρησιμοποιήστε λιπαντικές σταγόνες χωρίς συντηρητικά. Μην τους ξαναφορέσετε αν δεν έχει υποχωρήσει πλήρως η ενόχληση. Περισσότερες συμβουλές για την εποχή υπάρχουν στον οδηγό για την προστασία των ματιών το καλοκαίρι.

Η θήκη των φακών μετράει όσο και ο φακός

Η θήκη είναι συχνά η πηγή της μόλυνσης. Αδειάζετε και ξεπλένετε τη θήκη με φρέσκο διάλυμα κάθε μέρα, την αφήνετε να στεγνώσει ανοιχτή και ανάποδα και την αλλάζετε τουλάχιστον κάθε τρεις μήνες. Μη συμπληρώνετε ποτέ παλιό διάλυμα με καινούργιο. Στις διακοπές, με ζέστη, άμμο και υγρασία, αυτοί οι κανόνες γίνονται ακόμη πιο σημαντικοί.

Κόκκινο μάτι μετά το κολύμπι: επιπεφυκίτιδα ή κερατίτιδα;

Ο ερεθισμός από το χλώριο ή μια επιπεφυκίτιδα μετά από μπάνιο σε πισίνα είναι συχνά και συνήθως ήπια. Η κερατίτιδα είναι διαφορετική υπόθεση, γιατί αφορά τον ίδιο τον κερατοειδή και μπορεί να απειλήσει την όραση. Σε χρήστη φακών επαφής, ένα κόκκινο και επώδυνο μάτι αντιμετωπίζεται ως πιθανή κερατίτιδα μέχρι να αποδειχθεί το αντίθετο.

Πότε να επισκεφθείτε οφθαλμίατρο άμεσα

Αφαιρέστε τους φακούς και ζητήστε εξέταση την ίδια μέρα αν έχετε:

Πόνο στο μάτι που δεν υποχωρεί μετά την αφαίρεση του φακού.
Έντονη ευαισθησία στο φως.
Θάμπωμα της όρασης.
Κοκκίνισμα που επιμένει ή χειροτερεύει.
Λευκή ή γκριζωπή κηλίδα στο χρωματιστό μέρος του ματιού.
Άφθονα δάκρυα ή έκκριμα.

Φέρτε μαζί τους φακούς και τη θήκη τους, γιατί μπορεί να χρειαστούν για καλλιέργεια. Μη χρησιμοποιήσετε σταγόνες που είχατε από παλιά, ιδίως με κορτιζόνη, χωρίς οδηγία γιατρού, γιατί μπορεί να επιδεινώσουν ορισμένες λοιμώξεις.

Στο ιατρείο, η εξέταση με σχισμοειδή λυχνία και ειδική χρωστική δείχνει αν υπάρχει βλάβη στον κερατοειδή. Αν υπάρχει υποψία κερατίτιδας, μπορεί να ληφθεί υλικό για καλλιέργεια και η θεραπεία ξεκινά αμέσως, χωρίς να περιμένουμε τα αποτελέσματα, γιατί κάθε μέρα καθυστέρησης μετράει.

Υπάρχει εναλλακτική στους φακούς επαφής;

Για όσους κολυμπούν συχνά ή κάνουν θαλάσσια σπορ, η εξάρτηση από τους φακούς είναι μια καθημερινή έγνοια. Αν η διάθλαση είναι σταθερή και ο κερατοειδής κατάλληλος, η διόρθωση της μυωπίας με laser είναι μια επιλογή που αξίζει να συζητηθεί μετά από πλήρη προεγχειρητικό έλεγχο. Δεν ταιριάζει σε όλους, για πολλούς όμως λύνει οριστικά το δίλημμα φακοί ή γυαλιά στη θάλασσα.

Αν φοράτε φακούς επαφής και θέλετε να τους χρησιμοποιείτε με ασφάλεια, κλείστε ραντεβού στο ιατρείο μας στο Νέο Ψυχικό.

Συχνές Ερωτήσεις

Αν φορέσω γυαλιά κολύμβησης, μπορώ να κρατήσω τους φακούς;

Τα στεγανά γυαλιά κολύμβησης μειώνουν σημαντικά την επαφή του φακού με το νερό, αλλά δεν την αποκλείουν, γιατί μπορεί να μπει νερό αν μετακινηθούν. Αν κολυμπήσετε με φακούς κάτω από γυαλιά, προτιμήστε ημερήσιους φακούς μιας χρήσης και πετάξτε τους αμέσως μετά. Η πιο ασφαλής επιλογή παραμένουν τα γυαλιά κολύμβησης με διόρθωση, χωρίς φακούς.

Τι κάνω αν μπει νερό στο μάτι ενώ φοράω φακό;

Βγάλτε τον φακό το συντομότερο, με καθαρά και στεγνά χέρια, και μην τον ξαναφορέσετε αμέσως. Αν είναι ημερήσιος, πετάξτε τον. Αν είναι μηνιαίος ή δεκαπενθήμερος, απολυμάνετέ τον σε φρέσκο διάλυμα για όσο χρόνο προβλέπεται ή, ακόμη καλύτερα, αντικαταστήστε τον. Αν ακολουθήσει πόνος, θάμπωμα ή φωτοφοβία τις επόμενες μέρες, χρειάζεται οφθαλμολογική εξέταση χωρίς καθυστέρηση.

Είναι οι σκληροί φακοί επαφής ασφαλέστεροι στο νερό;

Όχι. Οι σκληροί διαπερατοί φακοί δεν απορροφούν νερό όπως οι μαλακοί, αλλά μικροοργανισμοί μπορούν να παγιδευτούν από κάτω, ενώ στο κολύμπι φεύγουν εύκολα από το μάτι. Η ακανθαμοιβαδική κερατίτιδα έχει περιγραφεί με όλους τους τύπους φακών. Ο κανόνας είναι ίδιος για κάθε φακό: όσο το δυνατόν λιγότερη επαφή με το νερό.

Μπορώ να κάνω ντους με τους φακούς επαφής;

Καλό είναι να το αποφεύγετε. Το νερό της βρύσης δεν είναι αποστειρωμένο και μπορεί να περιέχει ακανθαμοιβάδα, γι’ αυτό συστήνεται να αφαιρείτε τους φακούς πριν από ντους, μπάνιο στην μπανιέρα ή πλύσιμο προσώπου. Αν αυτό δεν είναι πρακτικό, κρατάτε τα μάτια κλειστά και αποφεύγετε να πέφτει νερό απευθείας στο πρόσωπο.

Έχετε απορίες για την περίπτωσή σας;

Ο Δρ. Σκουτέρης σας εξετάζει στο ιατρείο στο Νέο Ψυχικό και σας εξηγεί τις επιλογές σας.

Κλήση 210 677 0007 Κλείστε ραντεβού

Σχετικά με τον συγγραφέα

Δρ. Βασίλειος Σκουτέρης, MD, FEBO

Χειρουργός οφθαλμίατρος με εξειδίκευση στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο John Radcliffe της Οξφόρδης και μέλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Οφθαλμολογίας (FEBO).

Βιογραφικό