Κριθαράκι στο Μάτι: Αίτια, Συμπτώματα & Θεραπεία

Γράφει ο Βασίλειος Σκουτέρης MD, FEBO, Χειρουργός Οφθαλμίατρος

Περιεχόμενα σελίδας

1. Τι είναι το κριθαράκι;
2. Ποια είναι τα αίτια;
3. Συμπτώματα
4. Κριθαράκι ή χαλάζιο: ποια είναι η διαφορά;
5. Πώς γίνεται η διάγνωση;
6. Πώς φεύγει το κριθαράκι; Η θεραπεία βήμα βήμα
7. Κριθαράκι στα παιδιά
8. Πώς προλαμβάνεται;
9. Πότε να δείτε οφθαλμίατρο
10. Η πορεία του κριθαριού μέρα με τη μέρα
11. Γιατί μου βγαίνουν συνέχεια κριθαράκια; Τα αίτια πίσω από τις υποτροπές
12. Σπιτικές λύσεις για το κριθαράκι: τι ισχύει και τι όχι
13. Πότε το κριθαράκι γίνεται επικίνδυνο: οι επιπλοκές
14. Τι γίνεται στο ιατρείο
15. Κριθαράκι, μακιγιάζ και φακοί επαφής
16. Κριθαράκι στην εγκυμοσύνη και στον θηλασμό
17. Σχολείο, δουλειά και κριθαράκι
18. Κριθαράκι στο πάνω ή στο κάτω βλέφαρο: υπάρχει διαφορά;
19. Πρακτικός οδηγός για ζεστές κομπρέσες που πράγματι δουλεύουν
20. Κριθαράκι και όραση: μπορεί να επηρεάσει το μάτι;
21. Συχνές Ερωτήσεις

Το κριθαράκι στο μάτι είναι μια οξεία, επώδυνη φλεγμονή στο χείλος του βλεφάρου, που μοιάζει με μικρό κόκκινο σπυράκι και συχνά σχηματίζει κίτρινη κορυφή με πύον. Οφείλεται συνήθως σε βακτηριακή λοίμωξη ενός αδένα του βλεφάρου και, στις περισσότερες περιπτώσεις, υποχωρεί μέσα σε 1-2 εβδομάδες με ζεστές κομπρέσες.

Τι είναι το κριθαράκι;

Το κριθαράκι, με ιατρικό όρο κριθή ή χορδεόλο, είναι μια μικρή τοπική λοίμωξη σε έναν από τους αδένες που βρίσκονται στο βλέφαρο. Δεν είναι σοβαρή πάθηση και σπάνια επηρεάζει την όραση, αλλά μπορεί να είναι αρκετά ενοχλητικό και να επανέρχεται σε ορισμένα άτομα. Διακρίνεται σε δύο μορφές, ανάλογα με τον αδένα που προσβάλλεται.

Εξωτερικό κριθαράκι

Είναι η συχνότερη μορφή. Αναπτύσσεται στη ρίζα μιας βλεφαρίδας, στους μικρούς σμηγματογόνους ή ιδρωτοποιούς αδένες του χείλους του βλεφάρου. Φαίνεται σαν σπυράκι στο βλέφαρο, στην άκρη ακριβώς όπου φυτρώνουν οι βλεφαρίδες, και συχνά αποκτά κίτρινο κέντρο.

Εσωτερικό κριθαράκι

Αναπτύσσεται σε έναν μεϊβομιανό αδένα, μέσα στον χόνδρο του βλεφάρου, και φαίνεται καλύτερα αν γυρίσει κανείς το βλέφαρο προς τα έξω. Είναι συνήθως πιο επώδυνο, αργεί περισσότερο να υποχωρήσει και, αν δεν απορροφηθεί πλήρως, μπορεί να εξελιχθεί σε χαλάζιο.

Ποια είναι τα αίτια;

Το κριθαράκι προκαλείται στις περισσότερες περιπτώσεις από σταφυλόκοκκο, ένα βακτήριο που ζει φυσιολογικά στο δέρμα. Όταν ο πόρος ενός αδένα φράξει και τα βακτήρια πολλαπλασιαστούν, δημιουργείται φλεγμονή και μικρό απόστημα. Η πιθανότητα αυξάνεται όταν υπάρχουν:

• χρόνια βλεφαρίτιδα, δηλαδή φλεγμονή του χείλους των βλεφάρων με λέπια και κρούστες στις βλεφαρίδες,
• δυσλειτουργία των μεϊβομιανών αδένων,
• συχνό τρίψιμο των ματιών με άπλυτα χέρια,
• μακιγιάζ που μένει στα μάτια όλη τη νύχτα ή παλιά καλλυντικά ματιών,
• κακή υγιεινή στη χρήση φακών επαφής,
• δερματικές παθήσεις όπως η ροδόχρους νόσος ή η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα,
• σακχαρώδης διαβήτης που δεν ρυθμίζεται καλά.

Το κριθαράκι δεν είναι ιδιαίτερα μεταδοτικό, όμως καλό είναι να μη μοιράζεστε πετσέτες και καλλυντικά όσο διαρκεί η φλεγμονή.

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως μέσα σε λίγες ώρες έως μία ημέρα:

• κόκκινο, πρησμένο εξόγκωμα στο χείλος του βλεφάρου,
• πόνος και ευαισθησία στην αφή,
• αίσθηση ξένου σώματος ή ότι «κάτι ενοχλεί» στο μάτι,
• δακρύρροια και ευαισθησία στο φως,
• κίτρινη κορυφή που μπορεί να ανοίξει μόνη της και να αδειάσει,
• σε ορισμένες περιπτώσεις, πρήξιμο ολόκληρου του βλεφάρου.

Η όραση κανονικά δεν επηρεάζεται. Αν θολώσει ή αν το πρήξιμο απλώνεται γρήγορα, χρειάζεται εξέταση.

Κριθαράκι ή χαλάζιο: ποια είναι η διαφορά;

Το κριθαράκι συχνά μπερδεύεται με το χαλάζιο, αφού και τα δύο εμφανίζονται ως εξόγκωμα στο βλέφαρο. Η διάκριση έχει σημασία, γιατί η εξέλιξη και η αντιμετώπισή τους διαφέρουν.

Περισσότερες πληροφορίες για τη θεραπεία του χαλαζίου, και για το πότε χρειάζεται μικρή επέμβαση αφαίρεσης, θα βρείτε στη σελίδα για το χαλάζιο στο μάτι.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση είναι κλινική και γίνεται με εξέταση στη σχισμοειδή λυχνία. Ο οφθαλμίατρος εξετάζει το βλέφαρο και από τις δύο πλευρές, ελέγχει την κατάσταση των αδένων και των βλεφαρίδων και αποκλείει άλλες καταστάσεις, όπως η φλεγμονή του ιστού γύρω από το μάτι, η επιπεφυκίτιδα ή, σπανιότερα, ένα εξόγκωμα που δεν είναι φλεγμονώδες. Συνήθως δεν χρειάζονται εργαστηριακές εξετάσεις.

Όταν το ίδιο εξόγκωμα επανέρχεται συνεχώς στο ίδιο σημείο, ιδίως σε μεγαλύτερη ηλικία, ή όταν συνοδεύεται από απώλεια βλεφαρίδων, μπορεί να χρειαστεί βιοψία, ώστε να αποκλειστεί μια σπάνια αλλά σημαντική πάθηση του δέρματος του βλεφάρου.

Πώς φεύγει το κριθαράκι; Η θεραπεία βήμα βήμα

Τα περισσότερα κριθαράκια ανοίγουν και αδειάζουν από μόνα τους. Ο στόχος της θεραπείας είναι να βοηθηθεί η παροχέτευση, να μειωθεί η ενόχληση και να μην επεκταθεί η λοίμωξη.

Ζεστές κομπρέσες

Είναι το πιο αποτελεσματικό μέτρο στο σπίτι. Βρέξτε ένα καθαρό πανάκι με ζεστό, όχι καυτό, νερό και κρατήστε το στο κλειστό βλέφαρο για 10-15 λεπτά, 3-4 φορές την ημέρα. Η θερμότητα ρευστοποιεί το περιεχόμενο του αδένα και διευκολύνει το άνοιγμα.

Καθαρισμός των βλεφάρων

Μετά την κομπρέσα, καθαρίστε απαλά το χείλος του βλεφάρου με ειδικά μαντηλάκια ή με αραιωμένο ήπιο σαμπουάν για μωρά σε μπατονέτα. Ο τακτικός καθαρισμός βοηθά και στην πρόληψη νέων επεισοδίων.

Τι να αποφύγετε

• Μην πιέζετε και μην προσπαθείτε να σπάσετε το κριθαράκι, γιατί η λοίμωξη μπορεί να επεκταθεί στους γύρω ιστούς.
• Μη φοράτε φακούς επαφής μέχρι να υποχωρήσει πλήρως.
• Αποφύγετε το μακιγιάζ στο συγκεκριμένο μάτι και πετάξτε τα καλλυντικά ματιών που χρησιμοποιούσατε πριν από το επεισόδιο.

Φαρμακευτική και χειρουργική αντιμετώπιση

Αν το κριθαράκι δεν βελτιώνεται μέσα σε λίγες ημέρες ή αν η φλεγμονή απλώνεται, ο οφθαλμίατρος μπορεί να συστήσει τοπική αντιβιοτική αγωγή και, σε πιο εκτεταμένες περιπτώσεις, από το στόμα. Όταν σχηματιστεί απόστημα που δεν ανοίγει, γίνεται μικρή τομή παροχέτευσης στο ιατρείο με τοπική αναισθησία. Αυτό πρέπει να γίνεται μόνο από οφθαλμίατρο, σε αποστειρωμένες συνθήκες.

Κριθαράκι στα παιδιά

Τα παιδιά κάνουν συχνά κριθαράκια, επειδή τρίβουν τα μάτια τους με χέρια που δεν είναι πάντα καθαρά. Η αντιμετώπιση είναι η ίδια, με προσεκτικές ζεστές κομπρέσες που ελέγχει ο γονιός. Επειδή στα μικρά παιδιά μια φλεγμονή του βλεφάρου μπορεί να επεκταθεί πιο εύκολα, η εξέταση από οφθαλμίατρο δεν πρέπει να καθυστερεί αν το βλέφαρο πρηστεί ολόκληρο ή αν το παιδί έχει πυρετό. Για τις παθήσεις των ματιών στην παιδική ηλικία δείτε τη σελίδα για την οφθαλμολογία παίδων.

Πώς προλαμβάνεται;

• Πλένετε τα χέρια πριν αγγίξετε τα μάτια ή τους φακούς επαφής.
• Αφαιρείτε πάντα το μακιγιάζ πριν τον ύπνο.
• Αντικαθιστάτε τακτικά μάσκαρα και μολύβια ματιών.
• Αν έχετε βλεφαρίτιδα, κάνετε καθημερινή υγιεινή βλεφάρων ακόμη και όταν δεν έχετε ενοχλήματα.

Πότε να δείτε οφθαλμίατρο

Κλείστε ραντεβού για εξέταση αν:

• το κριθαράκι δεν βελτιώνεται μέσα σε μία εβδομάδα ή παραμένει πάνω από δύο,
• το πρήξιμο και το κοκκίνισμα απλώνονται σε όλο το βλέφαρο ή στο μάγουλο,
• εμφανιστεί πυρετός ή έντονος πόνος,
• η όραση θολώσει ή πονάει το ίδιο το μάτι,
• τα κριθαράκια επανέρχονται συχνά ή εμφανίζονται στο ίδιο σημείο.

Για εξέταση βλεφάρων στο ιατρείο στο Νέο Ψυχικό, κλείστε ραντεβού.

Η πορεία του κριθαριού μέρα με τη μέρα

Τα περισσότερα κριθαράκια ακολουθούν μια προβλέψιμη πορεία. Αν ξέρετε τι να περιμένετε, μπορείτε να καταλάβετε πότε όλα πάνε καλά και πότε χρειάζεται εξέταση.

• Ημέρες 1 έως 2: Ευαισθησία και ελαφρύ κοκκίνισμα στην άκρη του βλεφάρου. Πολλοί το περιγράφουν σαν «κάτι με ενοχλεί όταν ανοιγοκλείνω». Είναι η καλύτερη στιγμή να ξεκινήσουν οι ζεστές κομπρέσες.
• Ημέρες 2 έως 4: Το οίδημα μεγαλώνει, το βλέφαρο μπορεί να πρηστεί αρκετά και να πονάει στην πίεση. Συχνά εμφανίζεται μια κίτρινη κορυφή, σαν σπυράκι.
• Ημέρες 4 έως 7: Το πύον βγαίνει συνήθως μόνο του, ο πόνος υποχωρεί αισθητά και το πρήξιμο αρχίζει να μειώνεται.
• Μέχρι 2 εβδομάδες: Το βλέφαρο επανέρχεται πλήρως.

Αν μετά από μία εβδομάδα με σωστές κομπρέσες το κριθαράκι δεν βελτιώνεται, αν μεγαλώνει ή αν το πρήξιμο απλώνεται σε όλο το βλέφαρο, χρειάζεται εξέταση από οφθαλμίατρο.

Γιατί μου βγαίνουν συνέχεια κριθαράκια; Τα αίτια πίσω από τις υποτροπές

Ένα κριθαράκι κάθε λίγα χρόνια είναι κάτι συνηθισμένο. Όταν όμως εμφανίζονται το ένα μετά το άλλο, συνήθως υπάρχει ένα υποκείμενο πρόβλημα που δεν έχει αντιμετωπιστεί. Τα συχνότερα είναι:

• Χρόνια βλεφαρίτιδα: Η φλεγμονή στις βάσεις των βλεφαρίδων και η δυσλειτουργία των μεϊβομιανών αδένων κάνουν το έδαφος ευνοϊκό για νέες λοιμώξεις. Είναι η πιο συχνή αιτία.
• Ροδόχρους ακμή και σμηγματορροϊκή δερματίτιδα: Δερματικές παθήσεις που επηρεάζουν και τα βλέφαρα, κάνοντας το λίπος των αδένων πιο παχύρρευστο.
• Διαβήτης που δεν είναι καλά ρυθμισμένος: Μειώνει την αντίσταση του οργανισμού στις λοιμώξεις του δέρματος.
• Συνήθειες: Τρίψιμο των ματιών με άπλυτα χέρια, μακιγιάζ που μένει όλη νύχτα, παλιά καλλυντικά ματιών και κακή υγιεινή στους φακούς επαφής.

Η λύση στις υποτροπές δεν είναι να αντιμετωπίζεται κάθε κριθαράκι ξεχωριστά, αλλά να θεραπευτεί η αιτία. Με καθημερινή υγιεινή βλεφάρων και, όπου χρειάζεται, στοχευμένη θεραπεία, τα επεισόδια αραιώνουν σημαντικά.

Σπιτικές λύσεις για το κριθαράκι: τι ισχύει και τι όχι

Γύρω από το κριθαράκι κυκλοφορούν πολλές «γιαγιαδίστικες» συμβουλές. Κάποιες είναι ακίνδυνες, άλλες όμως μπορεί να κάνουν ζημιά.

Βοηθούν

• Καθαρή, ζεστή (όχι καυτή) κομπρέσα, 10 λεπτά, 3 με 4 φορές την ημέρα.
• Ένα φακελάκι μαύρου ή χαμομηλιού τσαγιού, αφού κρυώσει σε ανεκτή θερμοκρασία, λειτουργεί απλώς ως ζεστή κομπρέσα. Χρησιμοποιήστε καινούργιο φακελάκι κάθε φορά και διαφορετικό για κάθε μάτι.
• Απαλό μασάζ στο βλέφαρο μετά την κομπρέσα, με καθαρά χέρια.

Δεν βοηθούν ή βλάπτουν

• Το τρίψιμο με χρυσό δαχτυλίδι ή άλλα αντικείμενα δεν έχει καμία θεραπευτική δράση και μεταφέρει μικρόβια.
• Το στύψιμο ή το τρύπημα με βελόνα μπορεί να σπρώξει τη λοίμωξη βαθύτερα στο βλέφαρο.
• Η χρήση αλοιφών ή σταγόνων με κορτιζόνη χωρίς συνταγή μπορεί να επιδεινώσει μια λοίμωξη και να ανεβάσει την πίεση του ματιού.
• Οι «φυσικές» ουσίες απευθείας στο μάτι, όπως λάδια ή χυμοί, ερεθίζουν τον κερατοειδή.

Πότε το κριθαράκι γίνεται επικίνδυνο: οι επιπλοκές

Στη συντριπτική πλειονότητα το κριθαράκι είναι αθώο. Υπάρχουν όμως δύο επιπλοκές που πρέπει να γνωρίζετε.

Μετατροπή σε χαλάζιο

Όταν η φλεγμονή υποχωρεί αλλά ο αδένας μένει φραγμένος, σχηματίζεται ένα ανώδυνο, σκληρό οζίδιο μέσα στο βλέφαρο. Αυτό είναι το χαλάζιο, που μπορεί να παραμείνει για εβδομάδες ή μήνες και μερικές φορές χρειάζεται μικρή επέμβαση για να αφαιρεθεί.

Εξάπλωση της λοίμωξης

Σπάνια, η λοίμωξη απλώνεται στους ιστούς γύρω από το μάτι. Το βλέφαρο πρήζεται ολόκληρο, κοκκινίζει έντονα, είναι ζεστό και μπορεί να εμφανιστεί πυρετός. Πρόκειται για λοίμωξη των ιστών γύρω από το μάτι (περικογχική κυτταρίτιδα) που χρειάζεται αντιβίωση από το στόμα και άμεση εκτίμηση. Αν επιπλέον πονάει η κίνηση του ματιού ή θολώνει η όραση, η εξέταση πρέπει να γίνει την ίδια μέρα.

Τι γίνεται στο ιατρείο

Στην εξέταση με τη σχισμοειδή λυχνία ο οφθαλμίατρος επιβεβαιώνει τη διάγνωση, ελέγχει αν υπάρχει βλεφαρίτιδα ή άλλος παράγοντας που ευνοεί τις υποτροπές και εξετάζει το υπόλοιπο μάτι. Αν το κριθαράκι έχει ώριμη κεφαλή και δεν σπάει μόνο του, μπορεί να γίνει μικρή παροχέτευση με αποστειρωμένα εργαλεία και τοπική αναισθησία. Η διαδικασία κρατά λίγα λεπτά και η ανακούφιση είναι σχεδόν άμεση.

Σε ενήλικες με κριθαράκια που επανέρχονται πάντα στο ίδιο ακριβώς σημείο, ο γιατρός θα εξετάσει προσεκτικά την περιοχή, γιατί σπάνια κάποιες άλλες βλάβες του βλεφάρου μπορεί να μιμούνται ένα επίμονο κριθαράκι.

Κριθαράκι, μακιγιάζ και φακοί επαφής

Όσο υπάρχει φλεγμονή, αποφύγετε το μακιγιάζ στα μάτια, γιατί φράζει ακόμη περισσότερο τους αδένες και μολύνει τα πινέλα. Όταν το κριθαράκι περάσει, πετάξτε τη μάσκαρα και το eyeliner που χρησιμοποιούσατε εκείνες τις μέρες. Γενικότερα, αντικαθιστάτε τη μάσκαρα κάθε 3 μήνες και μη μοιράζεστε καλλυντικά ματιών.

Τους φακούς επαφής τους βγάζουμε μέχρι να υποχωρήσει πλήρως η φλεγμονή και φοράμε γυαλιά. Οι ημερήσιοι φακοί που πετιούνται κάθε μέρα είναι η πιο ασφαλής επιλογή για όσους έχουν τάση για κριθαράκια.

Κριθαράκι στην εγκυμοσύνη και στον θηλασμό

Οι ορμονικές αλλαγές της εγκυμοσύνης μπορεί να κάνουν τα κριθαράκια λίγο πιο συχνά. Η βασική αντιμετώπιση, δηλαδή οι ζεστές κομπρέσες και ο καθαρισμός, είναι απολύτως ασφαλής. Αν χρειαστεί φάρμακο, ο οφθαλμίατρος θα επιλέξει σκεύασμα κατάλληλο για την εγκυμοσύνη ή τον θηλασμό, γι’ αυτό μην χρησιμοποιείτε αλοιφές που είχατε στο σπίτι χωρίς να ρωτήσετε.

Σχολείο, δουλειά και κριθαράκι

Το κριθαράκι δεν είναι λόγος να μείνει ένα παιδί σπίτι ή ένας ενήλικας να πάρει άδεια, εφόσον δεν υπάρχει πυρετός ή έντονη ενόχληση. Αρκεί προσεκτική υγιεινή: πλύσιμο χεριών, προσωπική πετσέτα και αποφυγή του τριψίματος. Αν το πρήξιμο εμποδίζει την όραση ή το παιδί είναι πολύ ενοχλημένο, μια σύντομη εξέταση θα ξεκαθαρίσει την κατάσταση.

Για τους εργαζόμενους σε χώρους με τρόφιμα, σε νοσοκομεία ή με μικρά παιδιά, η προσοχή στην υγιεινή των χεριών είναι ακόμη πιο σημαντική. Ένα επιπλέον πακέτο υγρών μαντηλιών και ένα αντισηπτικό χεριών στην τσάντα αρκούν για να μειώσουν τον κίνδυνο να μεταφερθούν μικρόβια στο μάτι ή σε άλλους.

Κριθαράκι στο πάνω ή στο κάτω βλέφαρο: υπάρχει διαφορά;

Το κριθαράκι μπορεί να εμφανιστεί και στα δύο βλέφαρα, και η αντιμετώπιση είναι ίδια. Στο πάνω βλέφαρο, επειδή το βλέφαρο κινείται σε κάθε ανοιγόκλεισμα, η ενόχληση συνήθως είναι πιο έντονη και το πρήξιμο μπορεί να «κατεβάσει» λίγο το βλέφαρο. Στο κάτω βλέφαρο το οίδημα φαίνεται συχνά πιο εντυπωσιακό, γιατί το δέρμα εκεί είναι χαλαρό και συγκεντρώνει εύκολα υγρό.

Εκείνο που έχει σημασία είναι αν το κριθαράκι είναι στην άκρη του βλεφάρου, κοντά στη βλεφαρίδα (εξωτερικό), ή βαθύτερα, προς την εσωτερική επιφάνεια (εσωτερικό). Τα εσωτερικά πονούν συνήθως περισσότερο, αργούν λίγο να υποχωρήσουν και έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να αφήσουν πίσω τους χαλάζιο.

Πρακτικός οδηγός για ζεστές κομπρέσες που πράγματι δουλεύουν

Η κομπρέσα είναι η πιο αποτελεσματική θεραπεία, αλλά μόνο αν γίνει σωστά. Το συνηθισμένο λάθος είναι μια πετσέτα που κρυώνει μέσα σε ένα λεπτό. Για να λειώσει το παχύ λίπος μέσα στον αδένα, η θερμότητα πρέπει να διατηρείται σταθερή για περίπου 10 λεπτά.

• Βρέξτε ένα καθαρό πανάκι με ζεστό νερό, σε θερμοκρασία που αντέχετε άνετα στο εσωτερικό του καρπού.
• Ξαναζεστάνετέ το κάθε 1 με 2 λεπτά ή χρησιμοποιήστε ειδική μάσκα θερμότητας για τα μάτια.
• Κρατήστε τα μάτια κλειστά και μην πιέζετε δυνατά.
• Στο τέλος, κάντε απαλό μασάζ με κυκλικές κινήσεις προς την άκρη του βλεφάρου.
• Χρησιμοποιείτε ξεχωριστό, καθαρό πανί κάθε φορά.

Κριθαράκι και όραση: μπορεί να επηρεάσει το μάτι;

Το κριθαράκι αφορά το βλέφαρο και όχι το ίδιο το μάτι, οπότε δεν βλάπτει την όραση. Ένα μεγάλο κριθαράκι στο πάνω βλέφαρο μπορεί προσωρινά να θολώνει λίγο την εικόνα, επειδή πιέζει τον κερατοειδή, αλλά αυτό διορθώνεται μόλις υποχωρήσει. Αν όμως η όραση πέφτει, το μάτι πονάει βαθιά ή δυσκολεύεστε να το κινήσετε, δεν πρόκειται για απλό κριθαράκι και χρειάζεται άμεση εξέταση.

Αν δεν είστε σίγουροι αν είναι κριθαράκι, χαλάζιο ή κάτι άλλο, μια σύντομη εξέταση με σχισμοειδή λυχνία δίνει την απάντηση. Κλείστε ραντεβού στο 210 677 0007.

Συχνές Ερωτήσεις

Ιατρικός έλεγχος: Δρ. Βασίλειος Σκουτέρης MD, FEBO