Επιπεφυκίτιδα: Τύποι, Συμπτώματα & Θεραπεία

Ποια είναι τα συμπτώματα της αλλεργικής επιπεφυκίτιδας;

Τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται αμέσως μετά την επαφή με το αλλεργιογόνο αν και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχει και καθυστερημένη αντίδραση. Τα ποιό συχνά συμπτώματα είναι ο κνησμός δηλαδή η φαγούρα η οποία συνοδεύεται από ερυθρότητα. Μπορεί να υπάρχεί ήπιος πόνος αλλά και αίσθημα ξένου σώματος στο μάτι η οποία οδηγεί σε δακρύρροια, συνεχόμενη δηλαδή έκκριση δακρύων από τα μάτια. Τέλος σε προχωρημένα στάδια αρχίζει να υπάρχει θόλωση της όρασης και ευαισθησία στο φως. Τα συμπτώματα της αλλεργικής επιπεφυκίτιδας έχουν αρκετά κοινά χαρακτηριστικά με την βλεφαρίτιδα και την ξηροφθαλμία και για αυτό μπορεί στα αρχικά στάδια να προκαλέσουν σύγχυση στους ασθενής κάτι το οποίο λύνεται πολύ εύκολα όμως με έναν οφθαλμολογικό έλεγχο.

 

Ποιος είναι πιθανό να αναπτύξει αλλεργική επιπεφυκίτιδα;

Αλλεργική επιπεφυκίτιδα μπορεί να αναπτύξει κανείς σε οποιαδήποτε ηλικία. Έχουμε όμως παρατηρήσει ότι συχνότερα εμφανίζεται σε παιδιά και νέους ενήλικες από 12 έως 30 ετών.

Οι άνδρες και οι γυναίκες επηρεάζονται στο ίδιο ποσοστό ενώ άνθρωποι που έρχονται σε επαφή με αλλεργιογόνα στο οικογενειακό ή εργασιακό περιβάλλον έχουν σαφώς αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης της πάθησης.

Σημαντικό ρόλο παίζει και το οικογενειακό ιστορικό αλλεργιών, αν υπάρχει δηλαδή κάποιο μέλος της οικογένεια με ιστορικό αλλεργιών.

Τέλος η παρουσία παθήσεων όπως το άσθμα ή το έκζεμα μπορεί να προκαλέσουν την εκδήλωση αλλεργικής επιπεφυκίτιδας.

Πως γίνεται η διάγνωση της αλλεργικής επιπεφυκίτιδας;

Το πρώτο και σημαντικότερο σημείο στην διάγνωση είναι η λήψη ενός πλήρους και αναλυτικού ιστορικού της πάθησης αλλά και του ασθενούς. Στην συνέχεια η εξέταση με την σχισμοειδή λυχνία θα μας δώσει τα απαραίτητα ευρήματα ενώ σε εξαιρετικά σύνθετες περιπτώσεις μία εξέταση αίματος μπορεί να μας επιβεβαιώσει ότι πρόκειται για αλλεργική αντίδραση.

Μπορεί μία αλλεργική αντίδραση να έχει μόνιμες επιπτώσεις στην όραση και το μάτι;

Πολύ σπάνια και σε εξαιρετικά βεβαρημένες καταστάσεις υπάρχει η πιθανότητα να επηρεαστεί ο κερατοειδής του ματιού. Κερατοειδής είναι ο διαφανής ιστός που βρίσκεται ακριβώς μπροστά από την ίριδα. Η φύση του είναι να είναι διαφανής και αυτό είναι που μπορεί να επηρεαστεί σε χρόνιες κυρίως επιπεφυκίτιδες. Λόγω χρόνιου ερεθισμού υπάρχει η τάση να χάνει τη διαύγεια του. Εκτός αυτού αυξημένος κίνδυνος σε τέτοιες περιπτώσεις υπάρχει και για μικροβιακές μολύνσεις του κερατοειδούς για το ίδιο λόγο.

Πόσο εύκολα μπορούμε όμως να αντιμετωπίσουμε αυτήν την πάθηση;

Η αντιμετώπιση όπως και η πρόληψη έχει ως πρώτο στόχο την απομάκρυνση του αλλεργιογόνου παράγοντα εάν είναι αυτό δυνατόν. Από εκεί και πέρα υπάρχει μία μεγάλη γκάμα κολλυρίων τα οποία έχουν αντιαλλεργικό και αντιφλεγμονώδη χαρακτήρα και τα οποία αντιμετωπίζουν πολύ καλά την πλειονότητα των περιστατικών. Η κρύες κομπρέσες μπορεί να ανακουφίσουν σημαντικά ενώ η χρήση φακών επαφής θα πρέπει να αποφεύγεται.

Είναι κολλητική η επιπεφυκίτιδα;

Εξαρτάται από τον τύπο. Η ιογενής και η μικροβιακή επιπεφυκίτιδα μεταδίδονται εύκολα, ενώ η αλλεργική δεν είναι κολλητική. Η μετάδοση γίνεται κυρίως με τα χέρια, όταν αγγίζουμε τα μάτια και μετά επιφάνειες ή άλλους ανθρώπους, καθώς και με κοινές πετσέτες, μαξιλαροθήκες ή καλλυντικά.

Για να προστατέψετε τους γύρω σας και το άλλο σας μάτι:

• πλένετε συχνά τα χέρια με σαπούνι, ιδίως μετά την επαφή με τα μάτια ή τις σταγόνες,
• χρησιμοποιείτε δική σας πετσέτα και αλλάζετε συχνά μαξιλαροθήκη,
• καθαρίζετε τις εκκρίσεις με χαρτομάντιλο μίας χρήσης, ξεχωριστό για κάθε μάτι,
• μη φοράτε φακούς επαφής μέχρι την πλήρη ίαση και αντικαταστήστε τους φακούς και τη θήκη τους,
• μη μοιράζεστε καλλυντικά ματιών και πετάξτε όσα χρησιμοποιήσατε κατά τη διάρκεια της λοίμωξης.

Η ιογενής επιπεφυκίτιδα παραμένει μεταδοτική όσο το μάτι είναι κόκκινο και δακρύζει, συχνά για 10-14 ημέρες. Η μικροβιακή γίνεται πολύ λιγότερο μεταδοτική συνήθως 24-48 ώρες μετά την έναρξη της κατάλληλης θεραπείας.

Πόσο διαρκεί η επιπεφυκίτιδα;

Η διάρκεια εξαρτάται κυρίως από την αιτία:

• Ιογενής: συνήθως 1-2 εβδομάδες, μερικές φορές έως 3. Τα συμπτώματα συχνά χειροτερεύουν τις πρώτες 3-5 ημέρες πριν αρχίσουν να υποχωρούν. Σε ορισμένες μορφές μπορεί να παραμείνει ελαφριά θόλωση για εβδομάδες, λόγω μικρών θολεροτήτων στον κερατοειδή.
• Μικροβιακή: βελτιώνεται συνήθως μέσα σε λίγες ημέρες με την κατάλληλη θεραπεία, ενώ χωρίς θεραπεία μπορεί να διαρκέσει περισσότερο.
• Αλλεργική: διαρκεί όσο υπάρχει έκθεση στο αλλεργιογόνο. Η εποχική εμφανίζεται κάθε άνοιξη ή φθινόπωρο, ενώ η χρόνια, από σκόνη ή τρίχωμα ζώων, μπορεί να επιμένει όλο τον χρόνο.

Αν η επιπεφυκίτιδα δεν βελτιώνεται μετά από μία εβδομάδα, χειροτερεύει ενώ κάνετε θεραπεία ή επανέρχεται συχνά, χρειάζεται επανεκτίμηση. Μερικές φορές πίσω από μια «επιπεφυκίτιδα που δεν περνάει» βρίσκεται βλεφαρίτιδα, ξηροφθαλμία ή αντίδραση σε κάποιο κολλύριο.

Επιπεφυκίτιδα στα παιδιά

Τα παιδιά κάνουν συχνά επιπεφυκίτιδα, κυρίως ιογενή ή μικροβιακή, καθώς μεταδίδεται εύκολα στον παιδικό σταθμό και στο σχολείο. Στη μικροβιακή μορφή συνυπάρχει μερικές φορές ωτίτιδα. Η αλλεργική επιπεφυκίτιδα εμφανίζεται συνήθως σε παιδιά με άσθμα, αλλεργική ρινίτιδα ή έκζεμα.

Χρήσιμες πρακτικές οδηγίες:

• καθαρίζετε τις εκκρίσεις με αποστειρωμένη γάζα και φυσιολογικό ορό, από την εσωτερική γωνία του ματιού προς τα έξω,
• κόβετε κοντά τα νύχια του παιδιού και αποθαρρύνετε το τρίψιμο των ματιών,
• η επιστροφή στον παιδικό σταθμό ή στο σχολείο γίνεται με την οδηγία του γιατρού, συνήθως όταν έχει ξεκινήσει η θεραπεία και έχουν υποχωρήσει οι εκκρίσεις.

Χρειάζεται άμεση εξέταση κάθε κόκκινο μάτι σε νεογνό τις πρώτες εβδομάδες ζωής, καθώς και όταν το παιδί έχει πόνο, φωτοφοβία, πρησμένο και κόκκινο βλέφαρο με πυρετό ή δεν βλέπει καλά. Αν η επιπεφυκίτιδα επανέρχεται συχνά, αξίζει ένας πλήρης έλεγχος από οφθαλμίατρο με εμπειρία στην οφθαλμολογία παίδων.

Επιπεφυκίτιδα από ιώσεις, όπως ο κορωνοϊός

Πολλοί ιοί που προκαλούν κρυολόγημα ή γρίπη μπορούν να προσβάλουν και τον επιπεφυκότα. Ο συχνότερος είναι ο αδενοϊός, που προκαλεί την ιδιαίτερα μεταδοτική επιδημική κερατοεπιπεφυκίτιδα, συχνά με πρησμένο λεμφαδένα μπροστά από το αυτί.

Ο κορωνοϊός SARS-CoV-2 προκαλεί επιπεφυκίτιδα σε ένα μικρό ποσοστό ασθενών. Συνήθως είναι ήπια, με κοκκινίλα, δακρύρροια και αίσθηση άμμου, μπορεί να εμφανιστεί πριν ή μαζί με τα άλλα συμπτώματα και υποχωρεί χωρίς ειδική θεραπεία. Ο ιός έχει ανιχνευθεί στα δάκρυα, γι’ αυτό η υγιεινή των χεριών έχει σημασία και εδώ.

Ορισμένοι ιοί χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή. Ο ιός του απλού έρπητα προσβάλλει συνήθως το ένα μάτι και μπορεί να επεκταθεί στον κερατοειδή, ενώ ο έρπητας ζωστήρας στο μέτωπο και στη μύτη συνοδεύεται συχνά από προσβολή του ματιού. Σε αυτές τις περιπτώσεις, κολλύρια με κορτιζόνη χωρίς εξέταση μπορεί να επιδεινώσουν την κατάσταση.

Επισκεφθείτε οφθαλμίατρο αν η κοκκινίλα συνοδεύεται από πόνο, θόλωση, φωτοφοβία ή εξάνθημα γύρω από το μάτι.

Ιογενής επιπεφυκίτιδα αναλυτικά

Η ιογενής επιπεφυκίτιδα είναι η συχνότερη μορφή λοιμώδους επιπεφυκίτιδας στους ενήλικες. Οφείλεται κυρίως σε αδενοϊούς, τους ίδιους ιούς που προκαλούν κρυολόγημα και πονόλαιμο. Ξεκινά συνήθως από το ένα μάτι και μέσα σε λίγες μέρες περνά και στο άλλο. Χαρακτηριστικά είναι το έντονο κοκκίνισμα, η υδαρής δακρύρροια, η αίσθηση άμμου, το πρήξιμο των βλεφάρων και συχνά ένας διογκωμένος λεμφαδένας μπροστά από το αυτί.

Σε μια πιο έντονη μορφή, την επιδημική κερατοεπιπεφυκίτιδα, ο ιός επηρεάζει και τον κερατοειδή. Μετά την υποχώρηση του κοκκινίσματος μπορεί να εμφανιστούν μικρές θολερότητες στον κερατοειδή, που προκαλούν θάμβωση και ευαισθησία στο φως για εβδομάδες ή μήνες. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο οφθαλμίατρος μπορεί να χορηγήσει ήπια αντιφλεγμονώδη αγωγή με στενή παρακολούθηση. Τα αντιβιοτικά δεν βοηθούν στην ιογενή επιπεφυκίτιδα.

Μικροβιακή επιπεφυκίτιδα

Η μικροβιακή επιπεφυκίτιδα είναι συχνότερη στα παιδιά. Χαρακτηρίζεται από παχύ, κιτρινοπράσινο έκκριμα που κολλάει τις βλεφαρίδες, ιδίως το πρωί. Συνήθως αντιμετωπίζεται με αντιβιοτικό κολλύριο ή αλοιφή για λίγες μέρες. Σε νεογνά ή όταν το έκκριμα είναι πολύ άφθονο και η εικόνα επιδεινώνεται γρήγορα, απαιτείται άμεση εξέταση, γιατί ορισμένα μικρόβια μπορεί να προκαλέσουν σοβαρή βλάβη στον κερατοειδή.

Επιπεφυκίτιδα από φακούς επαφής

Όσοι φορούν φακούς επαφής μπορεί να αναπτύξουν μια ιδιαίτερη μορφή αλλεργικής αντίδρασης, τη γιγαντοθηλώδη επιπεφυκίτιδα. Στο εσωτερικό του πάνω βλεφάρου δημιουργούνται μικρά εξογκώματα, οι φακοί «ανεβαίνουν» και θολώνουν γρήγορα, και η ανοχή τους μειώνεται. Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει διακοπή των φακών για κάποιο διάστημα, κατάλληλα κολλύρια και συχνά αλλαγή σε ημερήσιους φακούς.

Προσοχή: ένα κόκκινο, πονεμένο μάτι σε χρήστη φακών επαφής, ιδίως με ευαισθησία στο φως ή θολή όραση, μπορεί να κρύβει λοίμωξη του κερατοειδούς και όχι απλή επιπεφυκίτιδα. Αφαιρέστε τους φακούς και εξεταστείτε την ίδια μέρα.

Χημικός ερεθισμός: πρώτες βοήθειες

Αν στο μάτι μπει χλώριο, απορρυπαντικό, ασβέστης, τσιμέντο ή άλλη χημική ουσία, το ξέπλυμα είναι το πιο σημαντικό βήμα και πρέπει να γίνει αμέσως. Ξεπλύνετε με άφθονο καθαρό νερό για τουλάχιστον 10 με 15 λεπτά, κρατώντας τα βλέφαρα ανοιχτά. Στη συνέχεια απευθυνθείτε επειγόντως σε οφθαλμίατρο, ιδίως αν πρόκειται για αλκαλικές ουσίες όπως ο ασβέστης και τα καθαριστικά αποχέτευσης, που μπορεί να προκαλέσουν σοβαρή βλάβη.

Μέτρα για να μη μεταδοθεί

• πλένετε συχνά τα χέρια με σαπούνι και νερό
• μην αγγίζετε ή τρίβετε τα μάτια
• χρησιμοποιείτε δική σας πετσέτα και μαξιλαροθήκη και αλλάζετέ τις συχνά
• μην μοιράζεστε κολλύρια, καλλυντικά ή γυαλιά
• πετάξτε τα καλλυντικά ματιών που χρησιμοποιήσατε όσο είχατε λοίμωξη
• μη φοράτε φακούς επαφής μέχρι να θεραπευτεί πλήρως το μάτι

Πότε επιστρέφω στη δουλειά ή στο σχολείο

Στην ιογενή επιπεφυκίτιδα ο ασθενής είναι μεταδοτικός όσο τα μάτια είναι κόκκινα και δακρύζουν, συνήθως για περίπου μία με δύο εβδομάδες. Σε δουλειές με στενή επαφή με άλλους, ιδίως σε χώρους υγείας, καλό είναι να αποφεύγεται η εργασία σε αυτό το διάστημα. Στη μικροβιακή επιπεφυκίτιδα η μεταδοτικότητα μειώνεται σημαντικά μετά από ένα με δύο εικοσιτετράωρα αντιβιοτικής αγωγής. Η αλλεργική επιπεφυκίτιδα δεν είναι μεταδοτική.

Όταν το κόκκινο μάτι δεν είναι επιπεφυκίτιδα

Δεν είναι κάθε κόκκινο μάτι επιπεφυκίτιδα. Άλλες σοβαρότερες καταστάσεις μπορεί να μοιάζουν αρχικά, όπως η ιρίτιδα και οι άλλες οφθαλμικές φλεγμονές, το οξύ γλαύκωμα ή ένα έλκος του κερατοειδούς. Χρειάζεστε άμεση εξέταση αν υπάρχει:

• έντονος πόνος μέσα στο μάτι, όχι απλός ερεθισμός
• μειωμένη ή θολή όραση που δεν καθαρίζει με το ανοιγοκλείσιμο
• έντονη ευαισθησία στο φως
• κόρη με ασυνήθιστο σχήμα ή μέγεθος
• πονοκέφαλος και ναυτία μαζί με κόκκινο μάτι
• τραυματισμός ή χρήση φακών επαφής

Ο Δρ. Βασίλειος Σκουτέρης εξετάζει ενήλικες και παιδιά με κόκκινα μάτια και επιπεφυκίτιδα στο ιατρείο του στο Νέο Ψυχικό. Για ραντεβού καλέστε στο 210 677 0007.

Ανακούφιση στο σπίτι: τι βοηθά

• Κρύες κομπρέσες: μειώνουν το πρήξιμο και τη φαγούρα, ιδίως στην αλλεργική και την ιογενή μορφή.
• Τεχνητά δάκρυα χωρίς συντηρητικά: «ξεπλένουν» αλλεργιογόνα και μικρόβια και ανακουφίζουν από την αίσθηση άμμου. Μπορούν να φυλάσσονται στο ψυγείο για επιπλέον δροσιά.
• Καθαρισμός των βλεφάρων: με καθαρή γάζα και χλιαρό νερό για την απομάκρυνση του εκκρίματος, με διαφορετική γάζα για κάθε μάτι.
• Γυαλιά ηλίου: βοηθούν όταν υπάρχει ευαισθησία στο φως.
• Ξεκούραση από τις οθόνες: το μάτι που φλεγμαίνει κουράζεται πιο εύκολα.

Αποφύγετε τα κολλύρια που «ασπρίζουν» τα μάτια και μη χρησιμοποιείτε κολλύρια με κορτιζόνη χωρίς ιατρική εξέταση. Η κορτιζόνη μπορεί να επιδεινώσει ορισμένες λοιμώξεις, όπως αυτή από τον ιό του έρπητα, και με μακροχρόνια χρήση να αυξήσει την πίεση του ματιού.

Αλλεργική επιπεφυκίτιδα όλο τον χρόνο

Εκτός από την εποχική αλλεργία της άνοιξης, υπάρχει και η ολοετής αλλεργική επιπεφυκίτιδα, που οφείλεται σε ακάρεα της σκόνης, τρίχωμα κατοικίδιων ή μύκητες του σπιτιού. Τα συμπτώματα είναι πιο ήπια αλλά επίμονα. Εκτός από τα αντιαλλεργικά κολλύρια, βοηθούν ο συχνός αερισμός, το πλύσιμο των κλινοσκεπασμάτων σε υψηλή θερμοκρασία, η χρήση καλυμμάτων για τα στρώματα και η απομάκρυνση των κατοικίδιων από το υπνοδωμάτιο.

Επιπεφυκίτιδα στα νεογνά

Στα νεογνά, κόκκινα μάτια με έκκριμα τις πρώτες εβδομάδες της ζωής χρειάζονται πάντα εξέταση από γιατρό. Η αιτία μπορεί να είναι απλή, όπως η απόφραξη του δακρυϊκού πόρου που προκαλεί δακρύρροια και τσίμπλες, αλλά μπορεί να είναι και λοίμωξη που απαιτεί άμεση θεραπεία. Μη χρησιμοποιείτε σε βρέφη κολλύρια ή γιατροσόφια, όπως μητρικό γάλα ή χαμομήλι, χωρίς ιατρική οδηγία.

Διάγνωση στο ιατρείο

Στις περισσότερες περιπτώσεις η διάγνωση είναι κλινική. Στη σχισμοειδή λυχνία εξετάζουμε τον επιπεφυκότα και την εσωτερική επιφάνεια των βλεφάρων, το είδος του εκκρίματος, τον κερατοειδή με χρωστική και τους λεμφαδένες. Σε επίμονες ή άτυπες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί λήψη δείγματος για καλλιέργεια ή ειδικό έλεγχο. Η σωστή διάγνωση αποφεύγει την άσκοπη χρήση αντιβιοτικών και κορτιζόνης.

Τις περισσότερες φορές η επιπεφυκίτιδα είναι ήπια και περνά σε λίγες μέρες. Όταν όμως τα συμπτώματα επιμένουν, επιδεινώνονται ή επηρεάζουν την όραση, η εξέταση από οφθαλμίατρο δίνει τη σωστή διάγνωση και γρήγορη ανακούφιση.

Για τα παιδιά που πηγαίνουν σχολείο ή παιδικό σταθμό, ο παιδίατρος ή ο οφθαλμίατρος θα σας πει πότε μπορούν να επιστρέψουν με ασφάλεια.

Συχνές Ερωτήσεις

Ιατρικός έλεγχος: Δρ. Βασίλειος Σκουτέρης MD, FEBO