Περιεχόμενα σελίδας
Ο έρπης στο μάτι είναι λοίμωξη από τον ιό του απλού έρπητα, τον ίδιο που προκαλεί τον επιχείλιο έρπητα. Προσβάλλει συνήθως το ένα μάτι, κυρίως τον κερατοειδή, και εκδηλώνεται με κοκκίνισμα, δάκρυα, ενόχληση στο φως και αίσθηση ξένου σώματος. Αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά με αντιιικά φάρμακα, όμως ο ιός δεν φεύγει ποτέ από τον οργανισμό και μπορεί να επανέλθει. Κάθε υποτροπή κινδυνεύει να αφήσει ουλή, γι’ αυτό η γρήγορη διάγνωση και η αποφυγή της κορτιζόνης χωρίς ιατρική οδηγία έχουν μεγάλη σημασία.
Πώς φτάνει ο ιός στο μάτι;
Οι περισσότεροι άνθρωποι έρχονται σε επαφή με τον ιό του απλού έρπητα τύπου 1 στην παιδική ηλικία, συνήθως χωρίς να το καταλάβουν ή με μια απλή στοματίτιδα. Μετά την πρώτη λοίμωξη ο ιός δεν αποβάλλεται. Ταξιδεύει κατά μήκος των νεύρων και εγκαθίσταται σε λανθάνουσα μορφή σε ένα γάγγλιο του τριδύμου νεύρου, που δίνει την αίσθηση σε όλο το πρόσωπο, στα χείλη αλλά και στο μάτι. Εκεί μένει ανενεργός για χρόνια.
Κάποια στιγμή επανενεργοποιείται και κατεβαίνει ξανά από το νεύρο προς την περιφέρεια. Αν ακολουθήσει τον κλάδο προς τα χείλη, βγαίνει ο γνωστός επιχείλιος έρπης. Αν ακολουθήσει τον κλάδο προς το μάτι, προσβάλλει τα βλέφαρα, τον επιπεφυκότα ή τον κερατοειδή. Ο έρπης στο μάτι λοιπόν δεν είναι συνήθως μια καινούργια μόλυνση από κάποιον άλλον. Είναι η αφύπνιση ενός ιού που είχατε ήδη.
Τι τον ξυπνά
- πυρετός και λοιμώξεις, όπως μια γρίπη
- έντονη έκθεση στον ήλιο
- σωματικό ή ψυχικό στρες και έλλειψη ύπνου
- τραυματισμός ή επέμβαση στο μάτι, συμπεριλαμβανομένου του laser
- κορτιζόνη, σε σταγόνες ή από το στόμα, και άλλα ανοσοκατασταλτικά
- ορμονικές μεταβολές, όπως η έμμηνος ρύση
- εξασθένηση του ανοσοποιητικού
Συχνά δεν βρίσκεται καμία αφορμή.
Μορφές και συμπτώματα
Ο έρπης μπορεί να προσβάλει διαφορετικά τμήματα του ματιού, και η εικόνα αλλάζει ανάλογα. Κοινό γνώρισμα είναι ότι σχεδόν πάντα αφορά το ένα μόνο μάτι.
Βλέφαρα και επιπεφυκότας
Μικρές φουσκάλες με διαυγές υγρό στο δέρμα των βλεφάρων ή στο χείλος τους, που σπάνε, κάνουν κρούστα και επουλώνονται σε 1 με 2 εβδομάδες χωρίς σημάδι. Το μάτι μπορεί να είναι κόκκινο και να δακρύζει, και συχνά πρήζεται ο αδένας μπροστά από το αυτί. Είναι η συνηθισμένη εικόνα της πρώτης λοίμωξης στα παιδιά.
Επιθηλιακή κερατίτιδα
Η πιο συχνή και πιο χαρακτηριστική μορφή. Ο ιός πολλαπλασιάζεται στην επιφανειακή στιβάδα του κερατοειδούς και σχηματίζει ένα λεπτό έλκος με διακλαδώσεις, σαν κλαδί δέντρου, που φαίνεται καθαρά όταν βαφτεί με χρωστική. Τα συμπτώματα είναι:
- κόκκινο μάτι
- αίσθηση ξένου σώματος ή γρατζούνισμα
- δακρύρροια με υδαρή έκκριση, όχι πύον
- φωτοφοβία
- θολή όραση, αν το έλκος βρίσκεται στο κέντρο
Ο πόνος είναι συχνά μικρότερος απ’ όσο θα περίμενε κανείς, επειδή ο ιός μειώνει την αισθητικότητα του κερατοειδούς. Αυτό είναι παραπλανητικό: ένα μάτι που δεν πονάει πολύ δεν σημαίνει ότι η βλάβη είναι μικρή.
Στρωματική κερατίτιδα
Εμφανίζεται συνήθως σε υποτροπές. Εδώ η βλάβη δεν οφείλεται τόσο στον ίδιο τον ιό όσο στην αντίδραση του ανοσοποιητικού, που προκαλεί φλεγμονή στα βαθύτερα στρώματα του κερατοειδούς. Ο κερατοειδής θολώνει, πρήζεται και με τον χρόνο αποκτά αγγεία και ουλή. Η όραση θολώνει περισσότερο, και αυτή είναι η μορφή που ευθύνεται για τη μόνιμη απώλεια όρασης από έρπητα.
Φλεγμονή στο εσωτερικό του ματιού
Ο ιός μπορεί να προκαλέσει ραγοειδίτιδα, με βαθύ πόνο, φωτοφοβία και χαρακτηριστικά αυξημένη πίεση του ματιού. Πολύ σπάνια προσβάλλει τον αμφιβληστροειδή, μια σοβαρή κατάσταση με ταχεία πτώση της όρασης.
Νευροτροφική βλάβη
Μετά από επανειλημμένα επεισόδια, ο κερατοειδής χάνει την αίσθησή του και μαζί τα σήματα που χρειάζεται για να επουλώνεται. Μπορεί να εμφανιστεί έλκος που δεν κλείνει, χωρίς ενεργό ιό και χωρίς πόνο.
Γιατί ο έρπης στο μάτι θεωρείται σοβαρός;
Ένα μεμονωμένο επεισόδιο επιθηλιακής κερατίτιδας θεραπεύεται συνήθως χωρίς να αφήσει τίποτα. Το πρόβλημα είναι οι υποτροπές. Περίπου 1 στους 5 ασθενείς θα έχει νέο επεισόδιο μέσα σε δύο χρόνια, και η πιθανότητα μεγαλώνει με κάθε επεισόδιο που προστίθεται. Κάθε φορά ο κερατοειδής μπορεί να χάσει λίγη από τη διαφάνεια και την αισθητικότητά του. Ο έρπης παραμένει μία από τις συχνότερες λοιμώδεις αιτίες μείωσης της όρασης από βλάβη του κερατοειδούς στον ανεπτυγμένο κόσμο.
Το μεγαλύτερο λάθος: κορτιζόνη χωρίς διάγνωση
Ένα κόκκινο μάτι που ερεθίζεται οδηγεί πολλούς σε ένα κολλύριο που «είχε βοηθήσει την άλλη φορά», και συχνά αυτό περιέχει κορτιζόνη. Στην επιθηλιακή ερπητική κερατίτιδα η κορτιζόνη καταστέλλει την τοπική άμυνα, ο ιός πολλαπλασιάζεται ανεξέλεγκτα και το λεπτό δενδριτικό έλκος γίνεται μέσα σε ημέρες ένα μεγάλο, βαθύ έλκος. Το παράδοξο είναι ότι στη στρωματική μορφή η κορτιζόνη είναι απαραίτητο μέρος της θεραπείας, πάντα όμως μαζί με αντιιικό και με στενή παρακολούθηση. Τη διάκριση την κάνει μόνο η εξέταση στη σχισμοειδή λυχνία.
Διάγνωση
Η διάγνωση είναι κατά κανόνα κλινική. Στη σχισμοειδή λυχνία, μια σταγόνα χρωστικής αποκαλύπτει το δενδριτικό έλκος, που είναι τόσο χαρακτηριστικό ώστε δεν χρειάζεται άλλη επιβεβαίωση. Ελέγχουμε επίσης την αισθητικότητα του κερατοειδούς, που είναι μειωμένη σε σύγκριση με το άλλο μάτι, αν υπάρχει θόλωση στα βαθύτερα στρώματα ή κύτταρα φλεγμονής στο εσωτερικό, και μετράμε την πίεση. Το ιστορικό προηγούμενων επεισοδίων στο ίδιο μάτι ή επιχείλιου έρπητα ενισχύει τη διάγνωση. Σε άτυπες περιπτώσεις λαμβάνεται δείγμα από την επιφάνεια του ματιού για ανίχνευση του γενετικού υλικού του ιού.
Ο έρπης συχνά περνιέται στην αρχή για απλή επιπεφυκίτιδα. Τρία στοιχεία πρέπει να βάζουν σε υποψία: το ότι αφορά μόνο το ένα μάτι, η φωτοφοβία και το ότι δεν υποχωρεί ή επανέρχεται.
Θεραπεία
Επιθηλιακή κερατίτιδα
Αντιιική αγωγή για 1 με 2 εβδομάδες, είτε με γέλη που μπαίνει στο μάτι πέντε φορές την ημέρα είτε με χάπια από το στόμα, που είναι εξίσου αποτελεσματικά και πιο εύκολα για πολλούς ασθενείς. Το έλκος κλείνει συνήθως σε 7 με 10 ημέρες. Προστίθενται τεχνητά δάκρυα χωρίς συντηρητικά και, αν χρειάζεται, σταγόνες που ανακουφίζουν από τον πόνο διαστέλλοντας την κόρη. Δεν χρησιμοποιείται κορτιζόνη.
Στρωματική κερατίτιδα και ραγοειδίτιδα
Σταγόνες κορτιζόνης για τον έλεγχο της φλεγμονής, μαζί με αντιιικό από το στόμα για προστασία. Η κορτιζόνη μειώνεται πολύ αργά, σε διάστημα εβδομάδων ή μηνών, επειδή η απότομη διακοπή προκαλεί αναζωπύρωση. Ορισμένοι ασθενείς χρειάζονται μια πολύ μικρή δόση συντήρησης για μεγάλο διάστημα. Αν η πίεση του ματιού είναι αυξημένη, προστίθενται αντιγλαυκωματικές σταγόνες.
Προληπτική αγωγή
Σε όσους έχουν συχνές υποτροπές ή είχαν στρωματική κερατίτιδα, χορηγείται αντιιικό από το στόμα σε χαμηλή δόση για έναν χρόνο ή περισσότερο. Μεγάλες μελέτες έδειξαν ότι η αγωγή αυτή μειώνει σχεδόν στο μισό τον κίνδυνο νέου επεισοδίου. Είναι καλά ανεκτή, και χρειάζεται μόνο προσαρμογή της δόσης σε ανθρώπους με νεφρική δυσλειτουργία.
Όταν έχει μείνει ουλή
Μια ουλή στο κέντρο του κερατοειδούς μπορεί να βελτιωθεί με ειδικούς σκληρούς φακούς επαφής, που εξομαλύνουν την επιφάνεια. Σε βαριές περιπτώσεις γίνεται μεταμόσχευση κερατοειδούς, με μακροχρόνια αντιιική κάλυψη, επειδή ο ιός μπορεί να υποτροπιάσει και στο μόσχευμα.
Είναι μεταδοτικός;
Ο ιός μεταδίδεται με άμεση επαφή με ενεργές βλάβες ή με το σάλιο και τα δάκρυα που τον περιέχουν. Επειδή όμως οι περισσότεροι ενήλικες τον έχουν ήδη, ο κίνδυνος για τους γύρω σας είναι μικρός. Προσοχή χρειάζεται με τα βρέφη, τους ανοσοκατεσταλμένους και όσους έχουν έκζεμα. Όσο το επεισόδιο είναι ενεργό:
- πλένετε συχνά τα χέρια και μην αγγίζετε το μάτι
- χρησιμοποιείτε δική σας πετσέτα και μαξιλαροθήκη
- μη φιλάτε μωρά και μη μοιράζεστε καλλυντικά ή κολλύρια
- μη φοράτε φακούς επαφής, και πετάξτε το ζευγάρι που φορούσατε όταν ξεκίνησε
- αν έχετε επιχείλιο έρπητα, μην αγγίζετε τα χείλη και μετά τα μάτια, και μη βρέχετε τους φακούς επαφής με σάλιο
Πώς μειώνετε τις υποτροπές
- φοράτε γυαλιά ηλίου με προστασία UV και καπέλο στον έντονο ήλιο
- φροντίστε τον ύπνο σας και διαχειριστείτε το στρες όσο γίνεται
- ενημερώνετε κάθε γιατρό ότι έχετε ιστορικό έρπητα στο μάτι πριν σας γράψει κορτιζόνη σε οποιαδήποτε μορφή
- πριν από επέμβαση καταρράκτη ή laser διάθλασης, αναφέρετε το ιστορικό σας. Συνήθως δίνεται προληπτική αντιιική αγωγή γύρω από την επέμβαση, και σε ενεργή ή πρόσφατη νόσο το laser αναβάλλεται
- μάθετε να αναγνωρίζετε τα πρώτα σημάδια και μην περιμένετε. Όσο νωρίτερα αρχίσει η θεραπεία, τόσο μικρότερη η βλάβη
- αν σας έχει δοθεί προληπτική αγωγή, μην τη διακόψετε μόνοι σας
Έρπης ζωστήρας στο μάτι: μια διαφορετική πάθηση
Ο έρπης ζωστήρας οφείλεται σε άλλον ιό, εκείνον της ανεμοβλογιάς, που επίσης μένει λανθάνων στα νεύρα και επανενεργοποιείται, συνήθως μετά τα 50. Όταν προσβάλει τον κλάδο του νεύρου που πηγαίνει στο μάτι, εμφανίζονται καυστικός πόνος και επώδυνες φουσκάλες στο μέτωπο, στο βλέφαρο και στο τριχωτό της κεφαλής, αυστηρά στη μία πλευρά. Φουσκάλες στην άκρη ή στο πλάι της μύτης σημαίνουν μεγάλη πιθανότητα να προσβληθεί και το ίδιο το μάτι. Η αντιιική αγωγή από το στόμα πρέπει να αρχίσει μέσα σε 72 ώρες από την εμφάνιση του εξανθήματος, και χρειάζεται οφθαλμολογική εξέταση ακόμη κι αν το μάτι δείχνει ήρεμο. Για την πρόληψη υπάρχει εμβόλιο, που συνιστάται στους μεγαλύτερους ενήλικες.
Πότε να εξεταστείτε άμεσα
- κόκκινο μάτι, στο ένα μόνο, με φωτοφοβία ή θόλωση
- φουσκάλες στα βλέφαρα ή γύρω από το μάτι
- ιστορικό έρπητα στο μάτι και οποιοδήποτε νέο σύμπτωμα στο ίδιο μάτι
- επιδείνωση μετά την έναρξη κολλυρίου με κορτιζόνη
- επώδυνο εξάνθημα στο μέτωπο ή στη μύτη
Ο έρπης στο μάτι δεν είναι κάτι που περιμένει μέχρι την άλλη εβδομάδα. Καλέστε στο 210 677 0007 και αναφέρετε τα συμπτώματά σας, ώστε να εξεταστείτε την ίδια ημέρα στο ιατρείο στο Νέο Ψυχικό. Δείτε επίσης τη σελίδα για την κερατίτιδα.
Συχνές Ερωτήσεις
Κολλάει ο έρπης στο μάτι;
Ο ιός μεταδίδεται με άμεση επαφή με τις ενεργές βλάβες, τα δάκρυα ή το σάλιο. Οι περισσότεροι ενήλικες όμως τον έχουν ήδη από την παιδική ηλικία. Χρειάζεται προσοχή κυρίως με βρέφη και ανοσοκατεσταλμένους: συχνό πλύσιμο χεριών, προσωπική πετσέτα και όχι φιλιά όσο το επεισόδιο είναι ενεργό.
Σε πόσες ημέρες περνάει;
Το επιθηλιακό έλκος κλείνει συνήθως σε 7 με 10 ημέρες με αντιιική αγωγή, που συνεχίζεται για 1 με 2 εβδομάδες. Οι βαθύτερες μορφές χρειάζονται εβδομάδες έως μήνες θεραπείας, με αργή μείωση των σταγόνων.
Μπορεί ο επιχείλιος έρπης να πάει στο μάτι;
Ναι. Πρόκειται για τον ίδιο ιό, που ζει στο ίδιο νεύρο και μπορεί να επανενεργοποιηθεί προς το μάτι. Μπορεί επίσης να μεταφερθεί με τα δάχτυλα. Όταν έχετε επιχείλιο έρπητα, μην αγγίζετε τα μάτια και πλένετε καλά τα χέρια.
Θεραπεύεται οριστικά ο έρπης στο μάτι;
Κάθε επεισόδιο θεραπεύεται, αλλά ο ιός παραμένει λανθάνων στο νεύρο και μπορεί να επανέλθει. Περίπου 1 στους 5 ασθενείς υποτροπιάζει μέσα σε δύο χρόνια. Η προληπτική αντιιική αγωγή μειώνει τον κίνδυνο σχεδόν στο μισό.
Γιατί απαγορεύεται η κορτιζόνη;
Στην επιφανειακή μορφή, η κορτιζόνη αφήνει τον ιό να πολλαπλασιαστεί και το έλκος μεγαλώνει γρήγορα. Στη βαθύτερη μορφή είναι απαραίτητη, αλλά μόνο μαζί με αντιιικό και υπό παρακολούθηση. Γι’ αυτό δεν χρησιμοποιείται ποτέ χωρίς εξέταση.
Μπορώ να φοράω φακούς επαφής αν είχα έρπητα στο μάτι;
Όχι όσο το επεισόδιο είναι ενεργό. Μετά την πλήρη ίαση, η χρήση τους αποφασίζεται κατά περίπτωση, επειδή ο κερατοειδής μπορεί να έχει μειωμένη αισθητικότητα και να μην προειδοποιεί έγκαιρα για ένα νέο πρόβλημα.
Μπορώ να κάνω laser μυωπίας με ιστορικό έρπητα;
Το ιστορικό έρπητα στο μάτι είναι σχετική αντένδειξη, γιατί το laser μπορεί να επανενεργοποιήσει τον ιό. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, μετά από μεγάλο διάστημα χωρίς υποτροπή και με προληπτική αντιιική αγωγή, η επέμβαση μπορεί να συζητηθεί.
Έχετε απορίες για την περίπτωσή σας;
Ο Δρ. Σκουτέρης σας εξετάζει στο ιατρείο στο Νέο Ψυχικό και σας εξηγεί τις επιλογές σας.
Χειρουργός οφθαλμίατρος με εξειδίκευση στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο John Radcliffe της Οξφόρδης και μέλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Οφθαλμολογίας (FEBO).
ΒιογραφικόΣχετικά άρθρα
Βλεφαροπλαστική: ανάρρωση ημέρα προς ημέρα και πιθανές επιπλοκές
Τι να περιμένετε μετά τη βλεφαροπλαστική: χρονοδιάγραμμα ανάρρωσης, φροντίδα στο σπίτι, τι είναι φυσιολογικό, ποιες επιπλοκές υπάρχουν και πώς προλαμβάνονται.
Διαβάστε το άρθρο
Θυρεοειδής και μάτια: συμπτώματα και θεραπεία της θυρεοειδικής οφθαλμοπάθειας
Πώς επηρεάζει ο θυρεοειδής τα μάτια, ποια συμπτώματα δίνει η θυρεοειδική οφθαλμοπάθεια, τι την επιδεινώνει και πώς αντιμετωπίζεται σε κάθε φάση.
Διαβάστε το άρθρο
Οπτική νευρίτιδα: συμπτώματα, αίτια και θεραπεία
Τι είναι η οπτική νευρίτιδα, πώς εκδηλώνεται, ποια η σχέση της με τη σκλήρυνση κατά πλάκας, πώς αντιμετωπίζεται και πόσο καλά επανέρχεται η όραση.
Διαβάστε το άρθρο