Πίεση στα μάτια: αίτια και γλαύκωμα

Γράφει ο Βασίλειος Σκουτέρης MD, FEBO, Χειρουργός Οφθαλμίατρος

Περιεχόμενα σελίδας

Πώς ρυθμίζεται η πίεση μέσα στο μάτι;
Τι ανεβάζει την πίεση στα μάτια;
Οφθαλμική υπέρταση και γλαύκωμα: ποια η διαφορά;
Ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για γλαύκωμα;
Ποιες εξετάσεις ξεκαθαρίζουν την εικόνα;
Πώς αντιμετωπίζεται η αυξημένη πίεση;
Πότε να επισκεφθείτε οφθαλμίατρο
Συχνές Ερωτήσεις

Η πίεση στα μάτια ανεβαίνει κυρίως όταν το υγρό που κυκλοφορεί μέσα στο μάτι δεν αποχετεύεται σωστά. Αυξημένη πίεση δεν σημαίνει όμως αυτόματα γλαύκωμα. Γλαύκωμα υπάρχει μόνο όταν διαπιστώνεται βλάβη στο οπτικό νεύρο ή στο οπτικό πεδίο. Αν η πίεση είναι υψηλή χωρίς βλάβη, μιλάμε για οφθαλμική υπέρταση.

Πώς ρυθμίζεται η πίεση μέσα στο μάτι;

Μέσα στο μάτι παράγεται συνεχώς ένα διαυγές υγρό, το υδατοειδές υγρό, που θρέφει τους ιστούς του πρόσθιου τμήματος. Το υγρό αυτό αποχετεύεται από τη γωνία του ματιού, ανάμεσα στην ίριδα και τον κερατοειδή, μέσα από ένα μικροσκοπικό δίκτυο που λειτουργεί σαν φίλτρο. Η ισορροπία ανάμεσα στην παραγωγή και την αποχέτευση καθορίζει την ενδοφθάλμια πίεση.

Στους περισσότερους ανθρώπους η πίεση κυμαίνεται περίπου μεταξύ 10 και 21 mmHg. Δεν είναι σταθερή όλο το 24ωρο: συχνά είναι υψηλότερη νωρίς το πρωί και σε ξαπλωμένη θέση. Γι’ αυτό μία μόνο μέτρηση δεν αρκεί πάντα για ασφαλή συμπεράσματα.

Τι ανεβάζει την πίεση στα μάτια;

Μόνιμοι ή χρόνιοι παράγοντες

Μειωμένη αποχέτευση με την ηλικία: το φίλτρο της γωνίας γίνεται λιγότερο αποτελεσματικό με τα χρόνια.
Στενή γωνία: σε ορισμένα μάτια, συχνά υπερμετρωπικά, η γωνία είναι ανατομικά στενή και μπορεί να κλείσει.
Ψευδοαποφολίδωση και διασπορά χρωστικής: υλικό ή χρωστική φράζει σταδιακά το σύστημα αποχέτευσης.
Φλεγμονή μέσα στο μάτι: οι οφθαλμικές φλεγμονές, όπως η ραγοειδίτιδα, μπορούν να ανεβάσουν την πίεση.
Τραύμα: ένα παλιό χτύπημα στο μάτι μπορεί να προκαλέσει αύξηση της πίεσης ακόμη και χρόνια αργότερα.

Τα κορτικοστεροειδή: γνωστός και συχνά παραγνωρισμένος παράγοντας

Τα φάρμακα κορτιζόνης είναι από τις πιο γνωστές αιτίες αύξησης της ενδοφθάλμιας πίεσης. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος με τις οφθαλμικές σταγόνες κορτιζόνης, αλλά υπάρχει και με χάπια, ενέσεις, εισπνεόμενα σκευάσματα και κρέμες που εφαρμόζονται γύρω από τα μάτια. Δεν αντιδρούν όλοι οι άνθρωποι με τον ίδιο τρόπο: ένα ποσοστό είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο και η πίεση ανεβαίνει ήδη μέσα σε λίγες εβδομάδες.

Αν χρησιμοποιείτε κορτιζόνη για μεγάλο διάστημα, με οποιαδήποτε μορφή, ενημερώστε τον οφθαλμίατρό σας για τακτικό έλεγχο της πίεσης. Μη διακόψετε όμως κανένα φάρμακο χωρίς να μιλήσετε με τον γιατρό που το έχει συστήσει.

Άλλα φάρμακα σε προδιατεθειμένα μάτια

Σε άτομα με στενή γωνία, ορισμένα φάρμακα που διαστέλλουν την κόρη, όπως κάποια αντιχολινεργικά, αντιισταμινικά, αντικαταθλιπτικά ή αντιεπιληπτικά, μπορούν σπάνια να προκαλέσουν οξεία κρίση γλαυκώματος κλειστής γωνίας. Γι’ αυτό σε πολλά φύλλα οδηγιών φαρμάκων αναφέρεται προειδοποίηση για το γλαύκωμα. Ο οφθαλμίατρος μπορεί να σας πει αν η γωνία σας είναι ανοιχτή ή στενή.

Παροδικές αυξήσεις στην καθημερινότητα

Ορισμένες καταστάσεις ανεβάζουν την πίεση για λίγο, χωρίς να αποτελούν πρόβλημα για ένα υγιές μάτι. Σε ανθρώπους με προχωρημένο γλαύκωμα όμως αξίζει προσοχή:

στάσεις με το κεφάλι προς τα κάτω, όπως ορισμένες ασκήσεις yoga,
άρση βαρών με κράτημα της αναπνοής,
έντονο και παρατεταμένο παίξιμο πνευστών οργάνων,
κατανάλωση μεγάλης ποσότητας υγρών σε πολύ σύντομο χρόνο,
πίεση πάνω στο μάτι, όπως το τρίψιμο ή ο ύπνος με το πρόσωπο στο μαξιλάρι.

Η καφεΐνη προκαλεί μικρή και παροδική αύξηση, που δεν φαίνεται να έχει σημασία για τους περισσότερους. Για το άγχος, τα στοιχεία είναι περιορισμένα.

Οφθαλμική υπέρταση και γλαύκωμα: ποια η διαφορά;

Η σύγχυση ανάμεσα στους δύο όρους είναι πολύ συχνή. Η διάκριση γίνεται όχι μόνο με την πίεση, αλλά με την εικόνα του οπτικού νεύρου και το οπτικό πεδίο.

Χαρακτηριστικό	Οφθαλμική υπέρταση	Γλαύκωμα ανοιχτής γωνίας	Γλαύκωμα φυσιολογικής πίεσης
Ενδοφθάλμια πίεση	Υψηλή	Συνήθως υψηλή	Εντός φυσιολογικών ορίων
Οπτικό νεύρο	Υγιές	Χαρακτηριστική βλάβη	Χαρακτηριστική βλάβη
Οπτικό πεδίο	Φυσιολογικό	Ελλείμματα, συχνά στην περιφέρεια	Ελλείμματα
Αντιμετώπιση	Παρακολούθηση ή θεραπεία ανάλογα με τον κίνδυνο	Θεραπεία για μείωση της πίεσης	Θεραπεία για περαιτέρω μείωση της πίεσης

Η οφθαλμική υπέρταση είναι παράγοντας κινδύνου, όχι ασθένεια. Σε μεγάλη αμερικανική μελέτη, περίπου ένας στους δέκα ασθενείς με οφθαλμική υπέρταση χωρίς θεραπεία εμφάνισε γλαύκωμα μέσα σε πέντε χρόνια, ενώ η θεραπεία μείωσε σημαντικά αυτόν τον κίνδυνο. Το αν θα ξεκινήσει θεραπεία εξαρτάται από το επίπεδο της πίεσης, το πάχος του κερατοειδούς, την ηλικία και την εικόνα του οπτικού νεύρου. Αντίστροφα, γλαύκωμα μπορεί να υπάρχει και με φυσιολογικές τιμές πίεσης. Για τη νόσο αναλυτικά, δείτε τη σελίδα για το γλαύκωμα ματιού.

Ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για γλαύκωμα;

άτομα άνω των 40 ετών, με τον κίνδυνο να αυξάνεται με την ηλικία,
όσοι έχουν γονιό ή αδελφό με γλαύκωμα,
άτομα με υψηλή μυωπία ή, για τη στενή γωνία, υπερμετρωπία,
όσοι έχουν λεπτό κερατοειδή,
άτομα αφρικανικής καταγωγής,
όσοι παίρνουν κορτιζόνη μακροχρόνια,
άτομα με διαβήτη ή με πολύ χαμηλή αρτηριακή πίεση τη νύχτα.

Ποιες εξετάσεις ξεκαθαρίζουν την εικόνα;

Η μέτρηση της πίεσης είναι μόνο το πρώτο βήμα. Για σωστή εκτίμηση ο οφθαλμίατρος συνδυάζει:

Τονομέτρηση, ιδανικά σε διαφορετικές ώρες ή επισκέψεις.
Παχυμετρία του κερατοειδούς, γιατί ένας παχύς κερατοειδής δίνει ψευδώς υψηλές τιμές και ένας λεπτός ψευδώς χαμηλές.
Γωνιοσκοπία, για να φανεί αν η γωνία αποχέτευσης είναι ανοιχτή ή στενή.
Εξέταση του οπτικού νεύρου στη βυθοσκόπηση.
Οπτική τομογραφία συνοχής, που μετρά τη στιβάδα των νευρικών ινών. Η εξέταση OCT εντοπίζει λέπτυνση πριν εμφανιστούν ελλείμματα στην όραση.
Οπτικά πεδία, που καταγράφουν αν υπάρχουν περιοχές που το μάτι δεν βλέπει. Περισσότερα για τα οπτικά πεδία και πώς γίνονται.

Πώς αντιμετωπίζεται η αυξημένη πίεση;

Όταν κριθεί ότι χρειάζεται θεραπεία, στόχος είναι να μειωθεί η πίεση σε ένα επίπεδο που προστατεύει το οπτικό νεύρο. Αυτό το επίπεδο δεν είναι ίδιο για όλους και ορίζεται εξατομικευμένα. Οι βασικές επιλογές είναι:

Οφθαλμικές σταγόνες, που μειώνουν την παραγωγή ή βελτιώνουν την αποχέτευση του υγρού. Χρειάζονται καθημερινή και σταθερή χρήση.
Laser, όπως η εκλεκτική τραμπεκουλοπλαστική για την ανοιχτή γωνία ή η ιριδοτομή για τη στενή γωνία, που γίνονται στο ιατρείο.
Χειρουργική αντιμετώπιση, όταν οι σταγόνες και το laser δεν επαρκούν.

Η βλάβη που έχει ήδη προκληθεί στο οπτικό νεύρο δεν αναστρέφεται. Η θεραπεία όμως μπορεί να επιβραδύνει σημαντικά ή να σταματήσει την περαιτέρω απώλεια, γι’ αυτό η συνέπεια στη θεραπεία και στους επανελέγχους είναι καθοριστική.

Πότε να επισκεφθείτε οφθαλμίατρο

Το γλαύκωμα ανοιχτής γωνίας δεν πονά και δεν δίνει συμπτώματα μέχρι να χαθεί σημαντικό μέρος της περιφερικής όρασης. Γι’ αυτό συστήνεται τακτικός έλεγχος μετά τα 40, και νωρίτερα ή συχνότερα αν έχετε παράγοντες κινδύνου. Αντίθετα, η οξεία κρίση κλειστής γωνίας είναι επείγουσα κατάσταση. Ζητήστε άμεσα βοήθεια αν εμφανίσετε:

έντονο πόνο στο μάτι και κοκκίνισμα,
απότομη θόλωση της όρασης,
χρωματιστούς κύκλους γύρω από τα φώτα,
πονοκέφαλο με ναυτία ή εμετό μαζί με τα παραπάνω.

Αν σας έχουν πει ότι έχετε αυξημένη πίεση στα μάτια, κλείστε ραντεβού στο ιατρείο μας στο Νέο Ψυχικό για πλήρη έλεγχο γλαυκώματος.

Συχνές Ερωτήσεις

Η υψηλή αρτηριακή πίεση ανεβάζει και την πίεση των ματιών;

Η αρτηριακή και η ενδοφθάλμια πίεση είναι διαφορετικές μετρήσεις. Η σχέση τους είναι μικρή: η αρτηριακή υπέρταση συνδέεται μόνο ελαφρά με υψηλότερη ενδοφθάλμια πίεση. Ενδιαφέρον έχει ότι η πολύ χαμηλή αρτηριακή πίεση, ιδίως τη νύχτα, μπορεί να επιβαρύνει την αιμάτωση του οπτικού νεύρου. Γι’ αυτό καλό είναι ο οφθαλμίατρος να γνωρίζει τα φάρμακα που παίρνετε.

Μπορώ να καταλάβω μόνος μου αν έχω υψηλή πίεση στα μάτια;

Συνήθως όχι. Η αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση και το γλαύκωμα ανοιχτής γωνίας δεν προκαλούν πόνο ούτε θόλωση στα αρχικά στάδια. Ο πονοκέφαλος ή η κούραση στα μάτια σπάνια οφείλονται σε αυτό. Ο μόνος τρόπος για να το ξέρετε είναι η μέτρηση της πίεσης και ο έλεγχος του οπτικού νεύρου σε οφθαλμολογική εξέταση.

Αν έχω οφθαλμική υπέρταση, θα πάθω σίγουρα γλαύκωμα;

Όχι. Οι περισσότεροι άνθρωποι με οφθαλμική υπέρταση δεν εμφανίζουν γλαύκωμα, ιδίως όταν παρακολουθούνται σωστά. Ο κίνδυνος όμως είναι αυξημένος και διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Με βάση την πίεση, το πάχος του κερατοειδούς, την ηλικία και τα ευρήματα του οπτικού νεύρου, ο οφθαλμίατρος αποφασίζει αν αρκεί η παρακολούθηση ή χρειάζεται θεραπεία.

Έχετε απορίες για την περίπτωσή σας;

Ο Δρ. Σκουτέρης σας εξετάζει στο ιατρείο στο Νέο Ψυχικό και σας εξηγεί τις επιλογές σας.

Κλήση 210 677 0007 Κλείστε ραντεβού

Σχετικά με τον συγγραφέα

Δρ. Βασίλειος Σκουτέρης, MD, FEBO

Χειρουργός οφθαλμίατρος με εξειδίκευση στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο John Radcliffe της Οξφόρδης και μέλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Οφθαλμολογίας (FEBO).

Βιογραφικό