Διαβήτης και μάτια: κάθε πότε έλεγχος

Γράφει ο Βασίλειος Σκουτέρης MD, FEBO, Χειρουργός Οφθαλμίατρος

Περιεχόμενα σελίδας

Πώς επηρεάζει ο διαβήτης τα μάτια;
Γιατί ο έλεγχος γίνεται ακόμη κι όταν βλέπετε καλά;
Ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για βλάβη στα μάτια;
Κάθε πότε χρειάζεται οφθαλμολογικός έλεγχος;
Τι περιλαμβάνει ο έλεγχος για διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια;
Αν βρεθούν αλλοιώσεις, τι γίνεται;
Τι μπορείτε να κάνετε εσείς για τα μάτια σας
Πότε να επισκεφθείτε οφθαλμίατρο άμεσα
Συχνές Ερωτήσεις

Διαβήτης και μάτια συνδέονται στενά, γιατί τα υψηλά επίπεδα σακχάρου βλάπτουν σιγά σιγά τα μικρά αγγεία του αμφιβληστροειδούς. Όποιος έχει διαβήτη χρειάζεται συνήθως οφθαλμολογικό έλεγχο με βυθοσκόπηση τουλάχιστον κάθε ένα με δύο χρόνια, και συχνότερα όταν υπάρχουν ήδη αλλοιώσεις, ακόμη κι αν η όραση φαίνεται φυσιολογική.

Πώς επηρεάζει ο διαβήτης τα μάτια;

Ο αμφιβληστροειδής είναι ο φωτοευαίσθητος ιστός στο πίσω μέρος του ματιού και τρέφεται από ένα πυκνό δίκτυο λεπτών αγγείων. Με τα χρόνια, το αυξημένο σάκχαρο αλλοιώνει τα τοιχώματα αυτών των αγγείων: διαρρέουν υγρό και αίμα, κλείνουν ή δημιουργούν μικροανευρύσματα. Αυτή είναι η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, μία από τις συχνότερες αιτίες σοβαρής απώλειας όρασης σε ανθρώπους εργάσιμης ηλικίας.

Ο διαβήτης σχετίζεται και με άλλα προβλήματα στα μάτια:

Διαβητικό οίδημα της ωχράς κηλίδας: συσσώρευση υγρού στο κέντρο του αμφιβληστροειδούς, που θολώνει την κεντρική όραση. Μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε στάδιο της αμφιβληστροειδοπάθειας.
Καταρράκτης: εμφανίζεται συχνά νωρίτερα σε ανθρώπους με διαβήτη.
Γλαύκωμα: ο κίνδυνος είναι αυξημένος, ιδίως μια σοβαρή μορφή που συνδέεται με την ανάπτυξη νέων αγγείων στην ίριδα.
Διακυμάνσεις της όρασης: όταν το σάκχαρο ανεβοκατεβαίνει απότομα, η όραση μπορεί να θολώνει παροδικά, επειδή αλλάζει προσωρινά ο φακός του ματιού.

Γιατί ο έλεγχος γίνεται ακόμη κι όταν βλέπετε καλά;

Στα αρχικά στάδια η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα. Η όραση μπορεί να παραμένει άριστη ενώ στον βυθό υπάρχουν ήδη αιμορραγίες ή διαρροές. Όταν ο ασθενής αντιληφθεί θόλωση, η βλάβη έχει συχνά προχωρήσει. Ο τακτικός έλεγχος εντοπίζει τις αλλοιώσεις στη φάση που η θεραπεία έχει τις περισσότερες πιθανότητες να προστατεύσει την όραση.

Γι’ αυτό οι διεθνείς οδηγίες, από την Αμερικανική Ακαδημία Οφθαλμολογίας έως το βρετανικό NHS, αντιμετωπίζουν τον οφθαλμολογικό έλεγχο ως αναπόσπαστο μέρος της φροντίδας του διαβήτη, όπως τις εξετάσεις αίματος.

Ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για βλάβη στα μάτια;

Κάθε άνθρωπος με διαβήτη, τύπου 1 ή τύπου 2, μπορεί να εμφανίσει αμφιβληστροειδοπάθεια. Ορισμένοι παράγοντες όμως αυξάνουν σημαντικά την πιθανότητα και την ταχύτητα εξέλιξης:

Διάρκεια του διαβήτη: όσο περισσότερα χρόνια υπάρχει η νόσος, τόσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος. Μετά από 15-20 χρόνια διαβήτη, ένα μεγάλο ποσοστό των ασθενών έχει κάποιου βαθμού αλλοιώσεις.
Μακροχρόνια αρρύθμιστο σάκχαρο: η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη είναι ένας από τους ισχυρότερους προγνωστικούς δείκτες.
Υψηλή αρτηριακή πίεση και αυξημένα λιπίδια: επιβαρύνουν επιπλέον τα αγγεία του αμφιβληστροειδούς.
Νεφρική νόσος: η διαβητική νεφροπάθεια συχνά συνυπάρχει με αμφιβληστροειδοπάθεια.
Εγκυμοσύνη: σε γυναίκες με προϋπάρχοντα διαβήτη η αμφιβληστροειδοπάθεια μπορεί να επιδεινωθεί κατά την κύηση.
Κάπνισμα: βλάπτει τα αγγεία και επιβαρύνει τη συνολική εικόνα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι μια πολύ γρήγορη και απότομη βελτίωση του σακχάρου μπορεί σε ορισμένους ασθενείς να συνοδευτεί από παροδική επιδείνωση στον βυθό. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ρύθμιση πρέπει να καθυστερεί, αλλά ότι ο οφθαλμίατρος καλό είναι να γνωρίζει κάθε σημαντική αλλαγή στη θεραπεία.

Κάθε πότε χρειάζεται οφθαλμολογικός έλεγχος;

Η συχνότητα εξαρτάται από τον τύπο του διαβήτη, τη διάρκειά του, τη ρύθμιση του σακχάρου και κυρίως από το τι βρίσκει ο οφθαλμίατρος σε κάθε εξέταση. Ο πίνακας συνοψίζει γενικές κατευθύνσεις από διεθνείς οδηγίες. Το ακριβές χρονοδιάγραμμα για εσάς το ορίζει ο οφθαλμίατρός σας.

Κατάσταση	Πότε συνήθως συστήνεται έλεγχος
Διαβήτης τύπου 2, μόλις γίνει η διάγνωση	Πρώτος έλεγχος κατά τη διάγνωση ή λίγο μετά, γιατί η νόσος μπορεί να υπάρχει χρόνια πριν διαγνωστεί
Διαβήτης τύπου 1 σε ενήλικες	Πρώτος έλεγχος συνήθως μέσα στα πρώτα 5 χρόνια από τη διάγνωση
Παιδιά και έφηβοι με διαβήτη τύπου 1	Συνήθως από την εφηβεία ή μετά από μερικά χρόνια διαβήτη, σε συνεννόηση με τον παιδοενδοκρινολόγο
Χωρίς αμφιβληστροειδοπάθεια, καλή ρύθμιση	Κάθε 1-2 χρόνια
Ήπια μη υπερπλαστική αμφιβληστροειδοπάθεια	Συνήθως κάθε 12 μήνες ή συχνότερα, κατά την κρίση του γιατρού
Μέτρια μη υπερπλαστική αμφιβληστροειδοπάθεια	Συνήθως κάθε 6-12 μήνες
Σοβαρή μη υπερπλαστική ή υπερπλαστική αμφιβληστροειδοπάθεια	Κάθε λίγους μήνες, συχνά σε συνδυασμό με θεραπεία
Διαβητικό οίδημα ωχράς κηλίδας	Στενή παρακολούθηση, συχνά κάθε λίγες εβδομάδες ή μήνες κατά τη θεραπεία
Εγκυμοσύνη με προϋπάρχοντα διαβήτη	Πριν από τη σύλληψη ή στο πρώτο τρίμηνο, στη συνέχεια σε κάθε τρίμηνο και έως έναν χρόνο μετά τον τοκετό
Διαβήτης κύησης	Συνήθως δεν απαιτείται ειδικός έλεγχος αμφιβληστροειδούς κατά την κύηση

Αν το σάκχαρο ή η αρτηριακή πίεση είναι αρρύθμιστα, αν ξεκινήσει εντατικοποίηση της θεραπείας του διαβήτη ή αν έχετε και νεφρική νόσο, ο οφθαλμίατρος μπορεί να συστήσει συχνότερους ελέγχους.

Τι περιλαμβάνει ο έλεγχος για διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια;

Ο έλεγχος για διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια είναι απλός και γίνεται στο ιατρείο. Περιλαμβάνει συνήθως:

Μέτρηση της οπτικής οξύτητας με τα γυαλιά σας.
Μέτρηση της ενδοφθάλμιας πίεσης, για τον έλεγχο γλαυκώματος.
Εξέταση με σχισμοειδή λυχνία του πρόσθιου τμήματος και του φακού.
Βυθοσκόπηση με διαστολή της κόρης (μυδρίαση): οι σταγόνες μεγαλώνουν την κόρη για λίγες ώρες, ώστε να φαίνεται όλος ο αμφιβληστροειδής. Για αυτό καλό είναι να μην οδηγήσετε μετά την εξέταση.

Συμπληρωματικές απεικονιστικές εξετάσεις

Η φωτογραφία βυθού καταγράφει την εικόνα του αμφιβληστροειδούς, ώστε να συγκρίνονται με ακρίβεια οι αλλαγές από εξέταση σε εξέταση. Η οπτική τομογραφία συνοχής (OCT) δίνει εγκάρσιες τομές της ωχράς κηλίδας και εντοπίζει ακόμη και μικρή συσσώρευση υγρού, πριν γίνει αντιληπτή από τον ασθενή. Είναι βασική εξέταση για τη διάγνωση και την παρακολούθηση της διαβητικής ωχροπάθειας. Και οι δύο εξετάσεις είναι γρήγορες και δεν απαιτούν επαφή με το μάτι.

Αν βρεθούν αλλοιώσεις, τι γίνεται;

Στα ήπια στάδια συνήθως αρκεί η στενότερη παρακολούθηση και η καλύτερη ρύθμιση του διαβήτη. Όταν εμφανιστεί οίδημα της ωχράς κηλίδας ή υπερπλαστική αμφιβληστροειδοπάθεια, υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες, όπως οι ενδοϋαλοειδικές ενέσεις και το laser αμφιβληστροειδούς. Στόχος είναι να σταθεροποιηθεί η νόσος και να διατηρηθεί η όραση. Η έγκαιρη αντιμετώπιση έχει πολύ καλύτερα αποτελέσματα από την καθυστερημένη.

Τι μπορείτε να κάνετε εσείς για τα μάτια σας

Κρατήστε το σάκχαρο όσο πιο κοντά γίνεται στους στόχους που έχετε ορίσει με τον διαβητολόγο σας.
Ελέγχετε και ρυθμίζετε την αρτηριακή πίεση και τη χοληστερίνη.
Διακόψτε το κάπνισμα.
Μην παραλείπετε τον ετήσιο ή διετή οφθαλμολογικό έλεγχο, ακόμη κι όταν «όλα πάνε καλά».
Φέρνετε στο ραντεβού τις πρόσφατες εξετάσεις αίματος και τη λίστα των φαρμάκων σας.

Η Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη, στις 14 Νοεμβρίου, είναι μια καλή υπενθύμιση για να ελέγξετε πότε έγινε η τελευταία σας βυθοσκόπηση. Αν έχουν περάσει πάνω από δύο χρόνια, ή δεν έχει γίνει ποτέ, είναι ώρα να την προγραμματίσετε.

Πότε να επισκεφθείτε οφθαλμίατρο άμεσα

Μην περιμένετε τον προγραμματισμένο έλεγχο αν έχετε διαβήτη και παρατηρήσετε:

ξαφνική θόλωση ή πτώση της όρασης,
πολλά νέα «μυγάκια» ή σκιές που αιωρούνται στο οπτικό πεδίο,
μια σκοτεινή περιοχή ή κουρτίνα σε μέρος του οπτικού πεδίου,
ευθείες γραμμές που φαίνονται στραβές,
πόνο και κοκκίνισμα στο μάτι.

Για προληπτικό έλεγχο ή παρακολούθηση της διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας, κλείστε ραντεβού στο ιατρείο μας στο Νέο Ψυχικό.

Συχνές Ερωτήσεις

Αν βλέπω καθαρά, χρειάζομαι οφθαλμολογικό έλεγχο για τον διαβήτη;

Ναι. Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια στα πρώτα της στάδια δεν επηρεάζει την όραση και δεν προκαλεί πόνο. Μπορεί να υπάρχουν αιμορραγίες ή διαρροή υγρού στον αμφιβληστροειδή χωρίς κανένα σύμπτωμα. Μόνο η βυθοσκόπηση και οι απεικονιστικές εξετάσεις τις εντοπίζουν έγκαιρα, όταν η θεραπεία μπορεί να προστατεύσει καλύτερα την όραση.

Η εξέταση με τη διαστολή της κόρης επηρεάζει την όραση;

Οι σταγόνες μυδρίασης μεγαλώνουν την κόρη για μερικές ώρες. Σε αυτό το διάστημα η κοντινή όραση θολώνει και το φως ενοχλεί περισσότερο. Η επίδραση υποχωρεί από μόνη της την ίδια ημέρα. Καλό είναι να έχετε μαζί σας γυαλιά ηλίου και να μην οδηγήσετε μέχρι να επανέλθει η όραση.

Μπορεί η καλή ρύθμιση του σακχάρου να προλάβει τη βλάβη στα μάτια;

Η καλή ρύθμιση του σακχάρου, της αρτηριακής πίεσης και των λιπιδίων μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης και επιδείνωσης της αμφιβληστροειδοπάθειας, σύμφωνα με μεγάλες κλινικές μελέτες. Δεν τον μηδενίζει όμως. Γι’ αυτό ο τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος χρειάζεται και σε ασθενείς με πολύ καλή ρύθμιση του διαβήτη.

Ο οπτομέτρης στο κατάστημα γυαλιών καλύπτει τον έλεγχο για διαβήτη;

Η μέτρηση για γυαλιά ελέγχει πόσο καθαρά βλέπετε, όχι την υγεία του αμφιβληστροειδούς. Για τον διαβήτη χρειάζεται ιατρική εξέταση του βυθού, ιδανικά με διαστολή της κόρης, και όπου χρειάζεται φωτογραφία βυθού ή OCT. Αυτή γίνεται από οφθαλμίατρο, που μπορεί επίσης να συστήσει θεραπεία αν βρεθούν αλλοιώσεις.

Έχετε απορίες για την περίπτωσή σας;

Ο Δρ. Σκουτέρης σας εξετάζει στο ιατρείο στο Νέο Ψυχικό και σας εξηγεί τις επιλογές σας.

Κλήση 210 677 0007 Κλείστε ραντεβού

Σχετικά με τον συγγραφέα

Δρ. Βασίλειος Σκουτέρης, MD, FEBO

Χειρουργός οφθαλμίατρος με εξειδίκευση στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο John Radcliffe της Οξφόρδης και μέλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Οφθαλμολογίας (FEBO).

Βιογραφικό